Πώς θα έπρεπε να διδάσκουμε την Οδύσσεια στο Γυμνάσιο;

 

Πώς θα έπρεπε να διδάσκουμε την Οδύσσεια στο Γυμνάσιο;

Η διδασκαλία της Οδυσσείας στο Γυμνάσιο ένα σκοπό και μόνο θα έπρεπε να έχει: οι μαθητές να γίνουν πολύτροποι ως ο Οδυσσέας, να θέσουν σκοπό επιστροφής σε μία Πατρίδα, σε ένα Τόπο και Χρόνο όπου θα ανήκουν ως σύνολο δυνάμεων  ικανών να  τους εξελίξει, να τους αναπτύξει, να τους ολοκληρώσει. Η Οδύσσεια οφείλει να ελκύσει τους μαθητές ώστε να θέσουν νόστο, στόχο και σκοπό προκειμένου να εύρουν  Τόπο και Χρόνο δράσης, ωρίμανσης, μάθησης, εξέλιξης, ολοκλήρωσης.

Η Οδύσσεια θα  πρέπει να δοθεί στους μαθητές όχι ως εξωτερικό μάθημα αλλά ως προτύπωση του δικού τους Εαυτού: όπως η Οδύσσεια εκτυλίσσεται σε δύο επίπεδα (Θείο και Ανθρώπινο) παρόμοια πρέπει οι μαθητές να αυτοανακαλύψουν ότι η ζωή τους εκτυλίσσεται  και δρομολογείται ανάμεσα στο φαντασιακό επίπεδο των στόχων των και στο καθημερινό κυνήγι των ονείρων των. Στο φαντασιακό επίπεδο των ανησυχιών, του άγχους, του ονείρου, και στο καθημερινό κόπο υλοποίησης των ονείρων των, νίκης επί όσων τους φοβίζουν, ολοκλήρωσης των επιδιώξεών των. Η Οδύσσεια περιέχει τον τρόπο νίκης και υπέρβασης  των δυσκολιών πνεύματος και σώματος εκ μέρους των μαθητών: ενάντια στην αστειότητα (η οποία δυστυχώς υφέρπει και στα σχολικά βιβλία) εάν οι Ολύμπιοι Θεοί είναι «πραγματικοί» οι μαθητές μπορούν να συνειδητοποιήσουν ότι οι κυρίαρχοι θεοί της Οδυσσείας είναι ο Δίας δύναμις, η Αθηνά Σοφία, ο Ερμής επικοινωνία: άρα όταν αντιμετωπίζουν ένα πρόβλημα, πνεύματος ψυχής ή σώματος, μπορούν να το ανθρωποποιήσουν, να του δώσουν ανθρωπίνη μορφή, να συνδιαλαγούν μαζί του, όπως ο Οδυδδέας ανθρωπομορφικά συνδιελέγετο με τις δυσκολίες νικώντας τις ( το πάθος είχε τη μορφή της Κίρκης, οι πειρασμοί των Σειρήνων, ο φόβος του θανάτου είχε τη μορφή και τα σκαλοπάτια του Άδου κ.λ.π): άρα οι μαθητές μπορούν να συνειδητοποιήσουν ότι ζούν ανάμεσα σε δύο κόσμους (υπεραισθητό και αισθητό): μπορούν στους υπεραισθητούς φόβους και ανησυχίες τους να δώσουν μορφή (όπως ο Τηλέμαχος συζήτησε με την Αθηνά Μέντη και ωρίμασε) να ομιλήσουν μαζί  τους (όπως ο Οδυσσέας ωμίλησε με την Αθηνά Σοφία) και να αποκτήσουν γνώση και τρόπο υπέρβασης των υιοθέτησης όλων των τρόπων επιτυχημένης πορείας στην δύσκολη ζωή.Το πανεπιστημιακό μοντέλο η Οδύσσεια να διδάσκεται ως φορμαλιστικό σύνολο κανόνων, αφηγηματικών τεχνικών, παρομοιώσεων και εικόνων και άλλων πανεπιστημιακών κλειστών ανακαλύψεων  είναι εντελώς αποτυχημένο, αφήνει τους μαθητές αδιαφόρους, δυσχεραίνει το έργο των εκπαιδευτικών, ο τρόπος γένεσης του Οδυσσεϊκού Υποκειμένου χάνεται μέσα στην απίστευτη φορμαλιστική διδασκαλία.

Επίσης το προοίμιο της Οδυσσείας μας δίδει τον τύπο του ιδανικού ανθρώπου: ο μαθητής πρέπει να μεθέξει της απόκτησης της  πολυτροπικότητος, πνευματικής και συν-αισθηματικής και βιωματικής, μέσα από την  πλήρη  αποσυμβολοποίηση του έπους, κατανοώντας πλήρως ότι η Οδύσσεια δεν είναι τίποτε  άλλο παρά ή ανά εποχή πορεία του Ανθρώπου προς την πνευματική και ηθική εξέλιξή του (με βάση το θρησκευτικό, φιλοσοφικό, κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον της κάθε εποχής: η πορεία ωρίμανσης και μάθησης και του σημερινού μαθητού είναι η δική του Οδύσσεια, απλά τα σύμβολα που χρησιμοποιεί ο Όμηρος είναι οι σταθερές χρονοκάψουλες διατήρησης των κλασσικών ιδεών και αξιών δόμησης  του αενάου Υποκειμένου).

Όλα γίνονται στη θάλασσα διότι όλα είναι κίνηση: όλα γίνονται σε σχέση με τον Άλλον και τους Άλλους (σύντροφοι και Λαιστρυγόνες Κύκλωπες Σειρήνες κ.λ.π) διότι η ωρίμανση και η μάθηση είναι διαλεκτική προσέγγιση της πνευματικής και βιωματικής Αληθείας διά  του Άλλου: ο Οδυσσέας μέσα από την ολιγάρκειά του εσώθη από το νησί του Ηλίου, επίσης διατηρώντας την ανθρώπινη ταυτότητα στο νησί της Καλυψούς δεν εκαλύφθη από την Καλυψώ, ο μαθητής διδάσκεται να έχει ταυτότητα ώστε να αντιπαρέρχεται των δυσκολιών. Ο μαθητής κατανοεί ότι ο Ήλιος, το φώς της γνώσης, βλέπει τα πάντα, κρίνει τα πάντα, όλα είναι φανερά, και θα πρέπει να αντισταθεί στους πειρασμούς έχων σκοπό και νόστο. Ανθρωπίνη ταυτότητα. Ενάντια στους Λαιστρυγόνες (άφεση στα πάθη) στους Λωτοφάγους (στη  λήθη της Αληθείας) στην Καλυψώ (στην κάλυψη της ανθρωπίνης ταυτότητας διά της ματαιότητας) στον Κύκλωπα (απουσία της διπλής διαλεκτικής θέασης της αληθείας ως φαίνεσθαι και Είναι).

Η δόμηση της Οδύσσειας.

 

Η δόμηση της Οδύσσειας.

Διαβάζοντας την Οδύσσεια  ως αφηγηματικό έπος 41 ημερών  (αυτό επέλεξε ο Όμηρος) κατανοούμε την λογική πλέον ικανότητα του Ανθρώπου να περικλείει σκέψεις και πράξεις στα πλαίσια του χρόνου ώστε να τα σμιλεύει, να τα εννοιοποιεί και να τα ηθικοποιεί σύμφωνα με τις ιδέες του, τις αξίες του, το σκοπό του (βέβαια ο Ανθρωποκεντρισμός , η γένεσις του νοήμονος και ηθικού ανθρώπου ο οποίος με γνώμονα την Δύναμιν νοός (Δίας) την Επικοινωνία με τα Όντα (Ερμής) και την αποκτηθείσα Σοφία (Αθηνά) είναι ικανός να επιπλεύσει επί του Χάους (Ποσειδών) επιστρέφοντας ή κτίζοντας την δική του Πολιτεία (Ιθάκη (προετοιμασία της Ιδανικής Πολιτείας του Πλάτωνος και της Ιδανικής civitatis dei του Αυγουστίνου, της ιδανικής πολιτείας τόσων και τόσων κοινωνικών φιλοσόφων) .

Άρα το κλείσιμο του δεοντολογικού ανθρώπου στο Χρόνο (ως Αρχή Μέση  και Τέλος (σκοπό)  είναι το μεγάλο Ανθρωποκεντρικού κατόρθωμα του Ομήρου: πλέον ο Χρόνος γίγνεται (ως στιγμή, διάρκεια, συνέχεια) η οδός επί της οποίας εξελίσσεται ο Άνθρωπος και η Κοινωνία (δεν είναι τυχαίο ότι η χριστιανική θεολογία δίδει τόση έμφαση στο χρόνο (νυν και αεί και εις τους αιώνας…) δεν είναι τυχαίο τα τόσο συγγράμματα κορυφαίων φιλοσόφων προκειμένου να εξηγήσουν και να ερμηνεύσουν την σχέση του νοήμονος και ηθικού ανθρώπου με το χρόνο (Μ.Χάϊντεγγερ: Είναι και Χρόνος ). Ο Χρόνος είναι η διάρκεια που έχει ο άνθρωπος ώστε να εκτυλίξει τις σκέψεις του και πράξεις του.

Δημιουργεί λοιπόν ο Όμηρος τον Ανθρώπινο Αιώνα. Η Οδύσσεια όμως (όπως εννοείται άλλωστε) έχει δύο είδη κινητικού χρόνου: τον πραγματικό και τον αφηγηματικό: ο πρώτος είναι 10 ολόκληρα χρόνια (όσα χρειάσθηκε δηλαδή ο Βασιλέας της Ιθάκης να επιστρέψει στην Πατρίδα του την Ιθάκη): ο δεύτερος είναι ο χρόνος ο σμιλευμένος και επιτηδευμένος από τον ποιητή προκειμένου να αφηγηθεί την επιστροφή (νόστο) αυτή ( είναι βέβαια 41 ημέρες).

Ας ξεκινήσουμε την έρευνά μας σε σχέση με τον αφηγηματικό χρόνο των 41 ημερών. Ο χρόνος αυτός είναι διαμοιρασμένος στην α) τηλεμάχεια, β) νόστο, γ) μνηστηροφονία. Άρα σε μία πρώτη εκτίμηση ο Άνθρωπος εξελίσσεται και προοδεύει πνευματικά και ηθικά όταν ξοδεύει και αναλύει το χρόνο του στην ατομική πνευματική, συναισθηματική, ηθική αφύπνιση και πράξη (Τηλέμαχος συνειδητοποιημένος διά της Αθηνάς Σοφίας) όταν κινείται επιλέγοντας το λόγο (ο λόγος ως συνειδητό ταξείδι εκεί όπου ανήκω ενάντια σε κάθε χάος (Ποσειδών(ανάμνηση τούτου η Πλωτινική Εννεάδα ως επιστροφή του ανθρώπου στην Πατρίδα την κοινή του Ενός) άρα ο νόστος ως έλλογη πράξη σκοποθετημένης κίνησης , στο συνδυασμό σκέψης και πράξης (ό,τι σκέπτεται ο Οδυσσέας το πραγματοποιεί σκοτώνοντας τους μνηστήρες (κάθε αντιξοότητα πνευματική ή ηθική σε σχέση με τη φύση μου και τον προορισμό μου (Πηνελόπη-η Γυναίκα ως Μοίρα Φύση προορισμός).

Η κατανομή του αφηγηματικού χρόνου σίγουρα μας προκαλεί εντύπωση:

6 ημέρες ανήκουν στην Τηλεμάχεια

30 ημέρες στον Νόστο

6 ημέρες στην μνηστηροφονία.

Προτεινόμενο διαγώνισμα, α΄γυμνασίου. Μάθημα: Αρχαία Ελληνικά από μετάφραση. Ομήρου Οδύσσεια.

 

Προτεινόμενο διαγώνισμα, α΄γυμνασίου.

Μάθημα: Αρχαία Ελληνικά από μετάφραση.

Ομήρου Οδύσσεια.

Κείμενο:(5^η ενότητα, α 361-395).

«Τους τραγουδούσε ο φημισμένος αοιδός,

 κι εκείνοι καθισμένοι τον ακούν με τη σιωπή τους·

των Αχαιών τον νόστο τραγουδούσε, πικρόν

όπως τον όρισε τον γυρισμό τους απ’ την Τροία η Αθηνά Παλλάδα.

Τότε από το υπερώο ψηλά συνάκουσε το θείο τραγούδι,

και την άγγιξε, του Ικαρίου η κόρη, η Πηνελόπη, σκεφτική και φρόνιμη

 από τον θάλαμό της κατεβαίνει την ψηλή του σκάλα

 δεν ήταν μόνη, τη συνόδευαν οι δυο της βάγιες.

Kι όταν κοντά με τους μνηστήρες βρέθηκε, η θεία γυναίκα,

 στήθηκε στην κολόνα εκείνη που κρατεί στερεή τη στέγη,

τη λαμπερή μαντίλα της τραβώντας γύρω στα μάγουλά της. Κι ενώ πιστές οι ακόλουθες, δεξιά κι αριστερά, της παραστέκουν, εκείνη δακρυσμένη μίλησε στον θεϊκό αοιδό:

«Φήμιε, το ξέρεις πως μπορείς να θέλγεις  τους θνητούς

 και μ’ άλλα κατορθώματα μεγάλα, ανθρώπων και θεών,

 των αοιδών τα γνώριμα τραγούδια· ένα απ’ αυτά παρακαθήμενος τραγούδησε,

 κι αυτοί ας πίνουν το κρασί τους σιωπηλοί·

 ετούτο μόνο το τραγούδι μην το συνεχίσεις, θλιβερό κι αβάστακτο· σπαράζει την καρδιά μου μες στα στήθη, αφότου με κατοίκησε πένθος μεγάλο κι αλησμόνητο.

Tέτοιο το πρόσωπο που εγώ ποθώ,

και συνεχώς τη μνήμη μου πληγώνει η μορφή του αντρός μου, με δόξα απέραντη, απλωμένη στην Eλλάδα και μέσα στο Άργος. »

Tης αντιμίλησε όμως ο γνωστικός Tηλέμαχος:

 «Mητέρα μου, πώς θέλεις ν’ αρνηθείς στον τιμημένο μας αοιδό

χαρά να δίνει μ’ ό,τι βάζει ο νους του;

Διδάσκοντας αρχαία Ελληνικά στην Α΄γυμνασίου. 1.Ο Οδυσσέας στο νησί της Καλυψούς.

H Oδύσσεια κατά γενική ομολογία αποτελεί το οντολογικό ταξείδι του ανθρώπου προς τον Εαυτό του ο οποίος θα στηρίζεται στη νόηση και στην πράξη. To ανθρώπινο Υποκείμενο κατασκευάζεται προσεκτικά από τον Όμηρο ο οποίος είναι ο ποιητικός δημιουργός του εννοιακού Ανθρώπου, του μεγέθους δηλαδή το οποίο ώς Όν στηρίζεται σε νόηση και πράξη: όταν λέμε νόηση εννοούμε το ταξείδι της εσωτερικής δυνάμεως του ανθρώπου (ο νούς παράγεται από το νέομαι=ταξιδεύω (νέος) η οποία ενώνεται με λοιπές συμπαντικές δυνάμεις οι οποίες καθορίζουν τη σκέψη και την πράξη.

Ο Όμηρος γνωρίζει πολύ καλά ότι προκειμένου ποιητικώς να δημιουργήσει το Υποκείμενο Άνθρωπος πρέπει να κατασκευάσει τον απαραίτητο χώρο και χρόνο. Η Ιθάκη  ως ο γήϊνος χώρος του Οδυσσέως συμβολίζει ότι ο άνθρωπος επιθυμεί του δικού του τόπου (το θέμα διεξοδικά θα αναλυθεί στην πλατωνική διάκριση χώρου και τόπου, μέσα στον άπειρο οντολογικό χώρο ο άνθρωπος επιθυμεί του δικού του τόπου): Ο Όμηρος επίσης κατασκευάζει και το μέγεθος του χρόνου: χρόνος είναι η διάρκεια η οποία είναι απαραίτητη προκειμένου ο άνθρωπος να κατανοήσει το νόστο, τις δυνάμεις του, την προσωπικότητά του, τη νόηση και πράξη, την Πηνελόπη (μοίρα του) και να εγκαθιδρυθεί στη γή η οποία είναι η οικία του.

Η Ιστορία της Καλυψούς είναι προς αυτή την κατεύθυνση, είναι απαραίτητη ποιητικώς προκειμένου να ενδυναμωθεί η ανθρωπίνη ενσυναίσθηση του Οδυσσέως, μέσα από την διακριτή  ανθρωπίνη φύση να αυτοσυνειδητοποιήσει ο Οδυσσέας ότι δεν είναι θεός αλλά άνθρωπος  σε σχέση με ανθρώπους. Η Καλυψώ είναι το μεταΙλιαδικό διαλεκτικό στάδιο: δεν υπάρχει καμμία συνύπαρξη με τους Ολυμπίους Θεούς, είναι αδύνατον διότι είναι οι πρωτόλειες συμπαντικές δυνάμεις επιβολής σοφίας και ροής στον άνθρωπο: ας προσέξουμε ότι η συνύπαρξη του Οδυσσέως με τη θεά Καλυψώ δεν χαμηλώνει τη θεά αλλά υψώνει τον Άνθρωπο: ο  Όμηρος πανέξυπνα περνά στο επόμενο στάδιο: συνυπάρχει ο Οδυσσέας με τη θεά Καλυψώ, δηλαδή αφ΄ής στιγμής ο Άνθρωπος ηύρε την ύπαρξή του (την Ελένη) διαλύοντας και διακρίνοντας τις δυνάμεις με τις οποίες θέλει να πορευθεί (η πτώση του Ιλίου και η επιλογή της Σοφίας (Αθηνά) της Δυνάμεως (Δίας) της πληροφορίας (Ερμής) αυτός πλέον ο άνθρωπος μπορεί να συνυπάρξει με θεό και δεν αποτελεί πλέον υποτακτικό κανενός θεού: η Καλυψώ αντιπροσωπεύει ακριβώς τη θεανθρώπηση του θείου ώστε να φανεί η ανθρωποθέωση του ανθρώπου: η συνύπαρξη με την κόρη του Άτλαντος ο οποίος ήταν ο Τιτάν που κρατούσε το όλον (Γή και ουρανό) δηλαδή ο Τιτάν της καθολικής γνώσεως σημαίνει ότι πλέον ο Άνθρωπος διά του νοός και νόστου μπορεί να ανεξαρτητοποιηθεί και να οδεύσει κατά το δικό του χρεών και εικός και αναγκαίον επί της γής χαράσσοντας τη δική του οντολογική σειρά: άρα η περιπέτεια της Καλυψούς υπάρχει διότι πρέπει να φανεί η ωρίμανση της συνύπαρξης θεού και ανθρώπου , στην οποία συνύπαρξη θέτει τέλος ο άνθρωπος ο οποίος αποκτώντας την ανθρωπίνη ταυτότητα (νοώ και πράττω, πονώ και αγαπώ) επιθυμεί ανθρώπων (Πηνελόπης και Τηλεμάχου) και γηΐνου τόπου (Ιθάκης).

Τα επίπεδα της ανθρωπίνης ανύψωσης του πολυτρόπου και πολυπλάγκτου Οδυσσέως στο νησί της συνύπαρξης και της τελικής ανταλλαγής θείων και ανθρωπίνων δυνάμεων είναι εξαιρετικά:

Δειγματική διδασκαλία στο μάθημα των Αρχαίων Ελληνικών από μετάφραση.Α ΄γυμνασίου.

 

Ι)Κείμενο:Προοίμιο της Οδύσσειας , στ. 1-25.

(Ευρίσκεται στα σχολικά βιβλία των μαθητών).

ΙΙ) Στόχος της διδασκαλίας του προοιμίου. Η θεατρικότητα του προοιμίου. Ο Ομηρικός κόσμος.

1.Κατανόηση του Ομηρικού κόσμου και του ρόλου που ενέχει σε αυτόν η Μούσα.

2.Ποιό μοντέλο ανθρώπου σε αυτόν τον κόσμο προετοιμάζεται.

3.Η έννοια του σκοπού, το «τέλος»  της Ελληνικής φιλοσοφίας.

ΙΙΙ) Η δομή του προοιμίου. Εννοιολογική ανάλυση.

1-13: το κυρίως προοίμιο, ή το προοίμιο του Ποιητή.Σε αυτό ομιλεί ο Ποιητής.

Α. Eπίκληση στη Μούσα (ο ποιητής καλεί τη Μούσα να τον βοηθήσει να αφηγηθεί τα γεγονότα) (στ.1).

Β. Διήγηση  (το θέμα του έπους και η υπόθεσή του σε γενικές γραμμές) (στ.1-11).

Γ. Παράκληση (ο ποιητής ζητεί από τη Μούσα να αρχίσει τη διήγησή της από κάποιο ορισμένο σημείο ή από όπου θέλει αυτή) (στ.12-13).

14-25: το προοίμιο της Μούσας.

Ο Λειτουργικός ρόλος του προοιμίου: Με το προοίμιο ο ποιητής:

1.Επικαλείται τη Μούσα να τον βοηθήσει στο δύσκολο έργο του.

Αρχαία Ελληνικά από μετάφραση α΄γυμνασίου. Οδύσσεια Ομήρου. Τα προσωπεία του Οδυσσέα.

 

Ο Οδυσσέας μέσα στα Ομηρικά έπη, ειδικά στην Οδύσσεια η οποία είναι και αφιερωμένη στον Βασιλέα της Ιθάκης και στις περιπλανήσεις του, παρουσιάζεται όχι ως ενιαία προσωπικότητα, αλλά ως άτομο έχον πολλαπλά προσωπεία και χαρακτηριλογικές διαμορφώσεις. Αυτό είναι φυσιολογικό και ξεκινά από τον ίδιο τον ποιητή εάν σκεφθούμε ότι ο Τρωϊκός πόλεμος είναι ο πόλεμος περί της ανθρωπίνης υπάρξεως (η οποία είναι ακόμη αδιαμόρφωτη) και οι περιπλανήσεις του Οδυσσέως είναι ο τρόπος της αποφασισμένης Υπάρξεως από την αγορά του Όλου να συλλέξει όλες εκείνες τις δυνάμεις οι οποίες θα κτίσουν τη φύση της, το πρόσωπό της, τον χαρακτήρα της.

Όταν λοιπόν ο Βασιλεύες της Ιθάκης φεύγει από την Τροία ευρίσκεται στο στάδιο του Ήρωος. Ρέει η συμπαντική δύναμη του νικητού, έχει ήδη βοηθήσει και συμβάλει τα μάλα στην πτώση της Τροίας. Όμως ο Οδυσσέας – ίσως εκείνη τη στιγμή δεν το ήξερε, το έμαθε όμως πολύ καλά μετά – απέδειξε έναν αθάνατο και συνεχώς επιβεβαιωμένο κανόνα: οι ηττημένοι νικούν τους νικητές. Η Τροία, ως αγορά του Όλου, προσέδωσε στον Οδυσσέα άπειρες δυνάμεις, νέες, ώστε ως Ύπαρξη να συνεχίσει υιοθετώντας πολλές νέες ιδιότητες νοκητού και θριαμβευτού: δέκα χρόνια εσωτερικής υπαρξιακής μάχης, η οποία συνοδεύεται από την νίκη του Ήρωος , από την  επίτευξη των όποιων συμπαντικών ή άλλων στόχων, καθιστά τον Οδυσσέα (αλλά και κάθε άνθρωπο) Ήρωα. Ο Ήρωας ως ροή συμπαντικών δυνάμεων οι οποίες συνδέονται με την ενσώματη Ύπαρξη και συνεχίζει και διά της Γής το οντολογικό ταξείδι, φεύγει από την Τροία, υπάγει προς την Ιθάκη. Συζητούμε για τον Ήρωα Οδυσσέα, τον ανέμελο, τον σίγουρο ότι αύριο κιόλας θα είναι πιο κοντά στην αγαπημένη του Πηνελόπη, και στον αγαπημένο του επίσης γιό, τον Τηλέμαχο.

Όμως ο Οδυσσέας είναι το μοντέλο εκείνου του ανθρώπου ο οποίος δεν συνδέει τις δεκάχρονες πράξεις του στην Τροία, στο συμπαντικό του ταξείδι, με τις κρύφιες δυνάμεις οι οποίες πραγματικά κρύβονται κάτω και πίσω από αυτές τις πράξεις. Όλα  όσα έπραξε στην Τροία και τον κατέστησαν Ήρωα μετέφεραν συμπαντικές κρύφιες δυνάμεις, οι οποίες εσωτερικοποιήθηκαν στον Οδυσσέα, και ο Βασιλεύς της Ιθάκης ασυνείδητα προκάλεσε τις περιπλανήσεις του ώστε με αυτόν τον τρόπο να φανούν όλες οι δυνάμεις που κληρονόμησε κατά τη δεκάχρονη συμπαντική μάχη περί της Υπάρξεώς του: τίποτε δεν συμβαίνει στον Άνθρωπο εάν μυστικά ή φανερά ο Άνθρωπος δεν το θέλει: γεννιόμαστε διότι με κάποιο τρόπο το θέλουμε, πεθαίνουμε διότι με κάποιο τρόπο το επιθυμούμε.

Ομήρου Οδύσσεια: ραψ.χ, 1-446. Φύλλο εργασίας.

Σύνδεση με τα προηγούμενα:
Μετά την αποτυχία των μνηστήρων και την πρόταση του Αντινόου για αναβολή, ο Οδυσσέας ζητεί και αυτός να λάβει μέρος στον αγώνα τοξοβολίας, πράγμα που το πετυχαίνει χάριν της παρεμβάσεως  υπέρ του της Πηνελόπης και κυρίως του Τηλεμάχου.  

Αξίες – αντιλήψεις –έθιμα:

Στ 65-68: Μπορεί η πλουσία υλική αποζημίωση που υπόσχεται εδώ ο Ευρύμαχος να προσδίδει τιμή στον Οδυσσέα ωστόσο δεν μπορεί να εξαγοράσει την προσβολή της τιμής.

Στ. 355-356: στην αυλή του κάθε σπιτιού, όπως και εδώ στο παλάτι του Οδυσσέα, υπήρχε βωμός αφιερωμένος στο Δία.

Στ.441: Οι θεοί τιμωρούν αργά ή γρήγορα όσους διαπράττουν ανόσιες πράξεις προσβάλλοντας και αδικώντας θεούς και ανθρώπους.

Οι φάσεις της μνηστηροφονίας:

Α΄φάση:

1.Ο Οδυσσέας από το κατώφλι σκοτώνει τον Αντίνοο τοξεύοντάς τον (στ. 1-19).

2.Οι μνηστήρες ανυποψίαστοι ακόμη για τον ποιόν έχουν απέναντί τους τον απειλούν διότι θεώρησαν ότι σκότωσαν τον Αντίνοο κατά λάθος (στ. 23-36).

3. Ο Οδυσσέας τους κατηγορεί για τις ανομίες τους αποκαλύπτοντας με αυτόν τον τρόπο την πραγματική του ταυτότητα (στ. 37-44).

4. Ο Ευρύμαχος προσπαθεί να επιτύχει συμβιβασμό, ο Οδυσσέας όμως τον απορρίπτει κατηγορηματικά (στ. 45-72).

5. Αρχίζει η σύγκρουση, με τους μνηστήρες να αντεπιτίθενται με τα ατομικά τους σπαθιά (στ. 86-87).

6. Ο Οδυσσέας σκοτώνει τον Ευρύμαχο, και ο Τηλέμαχος τον Αμφίνομο (στ. 87-100).

Αρχαία Ελληνικά από μετάφραση: Οδύσσεια Ομήρου. π, 185-336. Φύλλο εργασίας:

 

Σύνδεση με τα προηγούμενα:

Ο Τηλέμαχος φθάνει στο καλύβι του Εύμαιου, όπου συναντά και τον Οδυσσέα ζητιάνο. Μετά την υποδοχή του από τον Εύμαιο και τη φιλοξενία που του προσφέρει ο Τηλέμαχος στέλνει τον πιστό χοιρόβοσκό του στο παλάτι για να ανακοινώσει κρυφά στην Πηνελόπη την άφιξή του. Ο Εύμαιος φεύγει, ο Τηλέμαχος και ο Οδυσσέας ζητιάνος μένουν μόνοι τους.

Δομή:

1^η ενότητα: 185-260= Αναγνώριση του Οδυσσέα από τον Τηλέμαχο.

2^η ενότητα: 261-336= Κατάστρωση του σχεδίου εξόντωσης των μνηστήρων.

Πολιτιστικά στοιχεία:

Σπαθιά (324) δόρατα (324) σκουτάρια (ασπίδα) (325).

Ιδεολογικά στοιχεία:

Η επιφάνεια της Θεάς Αθηνάς δίπλα στον Οδυσσέα, οι ομηρικοί άνθρωποι πιστεύουν ότι οι Θεοί αναμιγνύονται στη ζωή τους. Οι θεοί διαθέτουν υπερφυσικές δυνάμεις.

Η διαδικασία αναγνώρισης Οδυσσέα και Τηλεμάχου:

1)Ο Εύμαιος φεύγει και ο Τηλέμαχος με τον Οδυσσέα μένουν μόνοι τους.

2)Ο Οδυσσέας μεταμορφώνεται και πάλι στην κανονική του μορφή.

3)Ανανεωμένος ο Οδυσσέας μπαίνει στην καλύβα.

Αρχαία Ελληνικά από μετάφραση, α΄γυμνασίου. Οδύσσεια Ομήρου. Φύλλο επαναληπτικής εργασίας.

 

Ερωτήσεις.

 

1.Ποιοί θεοί εμπλέκονται άμεσα στην επιστροφή του Οδυσσέα στην Ιθάκη;

 

2. Ο Οδυσσέας αρνείται από την Καλυψώ την αθανασία που η θεά του προσφέρει. Πώς πιστεύεις ότι αυτό το γεγονός αποδεικνύει τον Ανθρωποκεντρικό χαρακτήρα της Ομηρικής Οδύσσειας;

 

3. Ποιο πρότυπο ανθρώπου πιστεύεις ότι δομείται στην Ομηρική Οδύσσεια; Πώς θα χαρακτήριζες τον Οδυσσέα;

 

4. Ποια περιπέτεια του Οδυσσέα σας έχει κάνει εντύπωση; Να εξηγήσετε το λόγο.

 

5. Σύμφωνα με τον Reinhardt ο Οδυσσέας περνά τρείς φάσεις:

Α) Ο θαρραλέος Οδυσσέας χαίρεται την περιπέτεια.

Β) Ο Οδυσσέας πιο έμπειρος προσπαθεί να υπερνικήσει τις περιπέτειες.

Γ) Ο Οδυσσέας πολύ έμπειρος προσπαθεί να προλάβει κάθε  κίνδυνο.

Η περιπέτεια του Πολυφήμου σε ποια από τις τρείς φάσεις του Ήρωος πιστεύεις ότι ανήκει;

 

Βασίλειος Μακρυπούλιας, φιλόλογος.

Ομήρου Οδύσσεια. Ραψωδίες β,γ,δ. Περιληπτική διδασκαλία. Ερωτήσεις (σελ.σχολικού βιβλίου: 45-46).

 

 

1) Ποια ήταν η συνέλευση που κάλεσε ο Τηλέμαχος; Γιατί προχώρησε σε αυτήν την πράξη;

 

2) Να συμπληρώσεις τα κενά δίπλα στα παρακάτω ονόματα:

 

Ο Αντίνοος είπε…..

Ο Τηλέμαχος απάντησε……

Ο μάντης Αλιθέρσης πρόβλεψε ότι…..

 

3) Τι είπε ο Νέστορας για τον Οδυσσέα;

 

4) Να σημειώσετε σωστό ή λάθος στις παρακάτω προτάσεις:

 

Α) ο Δίας δεν επιθυμεί ο Οδυσσέας να επιστρέψει στην Ιθάκη.

Β) ο Τηλέμαχος έμεινε στην Ιθάκη και δεν άκουσε το Μέντη.

Γ) ο Οδυσσέας κατά τη διάρκεια της επίσκεψης της Αθηνάς στον Τηλέμαχο είναι στην Καλυψώ.

Δ) ο Ερμής θα πάει στην Καλυψώ για να της πεί ότι θα πρέπει να αφήσει τον Οδυσσέα να επιστρέψει στην Ιθάκη.

 

5)  Ποια σκηνή ανθρωπομορφισμού μέχρι τώρα έχουμε διαβάσει στην Οδύσσεια;

 

Βασίλειος Μακρυπούλιας, φιλόλογος.

Αρχαία Ελληνικά από μετάφραση α΄γυμνασίου. Περιληπτική απόδοση α΄ραψωδίας , στίχοι : 174-497.

 

Ο Τηλέμαχος ζητεί να μάθει την ταυτότητα του ξένου και τον λόγο της επίσκεψής του. Η Αθηνά του απαντά πώς είναι ο Μέντης, ο άρχοντας των Ταφίων, φίλος του πατέρα του, και πώς μία φήμη ότι ο Οδυσσέας επέστρεψε τον οδήγησε εκεί. Δηλώνει μάλιστα την πίστη του ότι γρήγορα ο Οδυσσέας θα επιστρέψει στην πατρίδα του. Κατά τη συζήτησή τους ο Οδυσσέας απαντώντας σε ερώτηση του ξένου για την παρουσία των μνηστήρων εξηγεί την κατάσταση που έχει διαμορφωθεί στο παλάτι. Νεαροί ευγενείς από την Ιθάκη και τα γύρω νησιά διεκδικούν την Πηνελόπη, κατασπαταλούν μάλιστα την περιουσία του πατέρα του και ίσως θελήσουν να δολοφονήσουν και τον ίδιο. Η Αθηνά – Μέντης, αφού υπενθυμίσει στην Τηλέμαχο πώς θα αντιδρούσε ο πατέρας του αν γυρνούσε του δίνει κάποιες συμβουλές: 1) να ζητήσει δημόσια σε συνέλευση να φύγουν οι μνηστήρες από το παλάτι 2) αν θέλει η μητέρα του ας ξαναπαντρευθεί αλλοιώς να γυρίσει στον πατέρα της 3) ο ίδιος να ταξιδέψει στην Πύλο και τη Σπάρτη αναζητώντας πληροφορίες για τον πατέρα του. Στη συνέχεια του υποδεικνύει πώς να ενεργήσει ανάλογα με το αποτέλεσμα της έρευνάς του. Κατόπιν η Αθηνά φεύγει πετώντας σαν πουλί. Ο Τηλέμαχος αντιλαμβάνεται πώς ο ξένος ήταν κάποιος θεός γεγονός που τον ενθαρρύνει και τον γεμίζει αυτοπεποίθηση.

Ο Φήμιος τραγουδά στους μνηστήρες για το γυρισμό των Αχαιών από την Τροία. Η Πηνελόπη ακούγοντας από τον επάνω όροφο του μεγάρου το τραγούδι του, εμφανίζεται δακρυσμένη και ζητεί από τον αοιδό να αλλάξει τραγούδι, γιατί αυτό τη στενοχωρεί μιάς και της θυμίζει το δοξασμένο άντρα της που τόσο ποθεί να ξανασυναντήσει.

Αρχαία Ελληνικά από μετάφραση, α΄γυμνασίου. Ομήρου Οδύσσεια. α, 361-497. Φύλλο εργασίας.

Ο Τηλέμαχος μετά το διάλογό του με την Αθηνά-Μέντη , εμφάνιση της Πηνελόπης.

Σύνδεση με τα προηγούμενα:

Στην εμπιστευτική συνομιλία που είχε η Αθηνά-Μέντης με τον Τηλέμαχο κατάφερε να κλονίσει τη βεβαιότητά του για το σίγουρο χαμό του πατέρα του και να τον προτρέψει να τον ψάξει.

Αξίες – αντιλήψεις έθιμα και θεσμοί – κοινωνικοπολιτική οργάνωση.

Στ.365. Οι ομηρικές γυναίκες είχαν κάποιους περιορισμούς μέσα στο σπίτι. Περνούσαν την ημέρα τους στα γυναικεία διαμερίσματα, έτρωγαν χωριστά από τους άνδρες τους και δεν επαιρναν μέρος στα συμπόσια.

Στ.368,372, 443,479: γίνεται λόγος για τις βάγιες που συνόδευαν την Πηνελόπη κατά την εμφάνισή της. Οι υπηρέτριες αυτές θα λέγαμε ήταν οι βοηθοί της κυρίας του σπιτιού. Το αντίτιμο για την αγορά υπηρετικού προσωπικού ποίκιλλε ανάλογα με την αξία του, μαθαίνουμε λοιπόν πώς ο Λαέρτης απέκτησε την Ευρύκλεια αντί είκοσι βοδιών.

Στ.387- 388: εδώ εκφράζεται η άποψη ότι ο Δίας μοιράζει τα καλά και τα κακά στους ανθρώπους σύμφωνα με τη βούλησή του.

Στ.420-423: η ατομική ιδιοκτησία είναι δικαίωμα αναφαίρετο και απολύτως σεβαστό.

Aρχαία Ελληνικά από μετάφραση (Οδύσσεια). Α΄γυμνασίου. Διαγώνισμα στους στίχους : α 75-108.

 

Α. κείμενο:

«Kόρη μου εσύ, τι λόγος βγήκε από το στόμα σου ανεμπόδιστος!

Πώς θα μπορούσα εγώ να λησμονήσω τον θεϊκό Oδυσσέα,

 που ξεχωρίζει η γνώση του απ’ τους υπόλοιπους θνητούς,

 και στις θυσίες όλους τους άλλους τούς ξεπέρασε, όσες προσφέρονται

 στους αθανάτους που κατέχουν τον πλατύ ουρανό;

 Όχι εγώ, ο Ποσειδών, της γης κυρίαρχος, αυτός οργίστηκε εναντίον του

 και στον θυμό του επιμένει για τον Kύκλωπα, γιατί του τύφλωσε

εκείνος το μοναδικό του μάτι

Για τον ισόθεο μιλώ Πολύφημο, που η δύναμή του επιβάλλεται μεγάλη

σ’ όλους τους Κύκλωπες· [...].

Γι’ αυτόν λοιπόν ο κοσμοσείστης Ποσειδών, τον Oδυσσέα,

 αν δεν τον εξαφάνισε, περιπλανώμενο τον θέλει

 από την πατρική του γη μακριά.

Tώρα ωστόσο όλοι εμείς είναι καιρός τον νόστο του να στοχαστούμε,

το πώς θα επιστρέψει. Tότε κι ο Ποσειδών θα σταματήσει την οργή του·

δεν γίνεται να αντιταχθεί στους άλλους αθανάτους,

παρά τη θέληση όλων των θεών, μόνος εκείνος να αντιμάχεται.»

 Tα μάτια λάμποντας, ανταποκρίθηκε η θεά Aθηνά:

«Πατέρα μας Kρονίδη, των δυνατών ο παντοδύναμος,

 αν, όπως λες, συγκλίνει πράγματι των μακαρίων η γνώμη, να επιστρέψει

στο δικό του σπίτι ο Oδυσσεύς, με τόση γνώση που κατέχει,

 ας στείλουμε αμέσως τον Eρμή, ψυχοπομπό κι αργοφονιά,

Αρχαία Ελληνικά από μετάφραση. Παρουσίαση του Οδυσσέα στους Φαίακες, ο Οδυσσέας στα ανάκτορα και στην αγορά των Φαιάκων.(θ 102-302,434-461).

Σύνδεση με τα προηγούμενα:

Το πρωΐ της επομένης ημέρας (33^η ημέρα) ο Αλκίνοος παρουσιάζει στην αγορά τον Οδυσσέα  στους άρχοντες των Φαιάκων. Τους ζητεί να ετοιμασθεί καράβι για το νόστο του και τους καλεί σε επίσημο γεύμα στα ανάκτορα προς τιμήν του ξένου.

Μετά το γεύμα ο αοιδός Δημόδοκος τραγουδά για τη φιλονικία Οδυσσέα και Αχιλλέα στην Τροία.

Η αντίδραση του Οδυσσέα.

Ο Οδυσσέας ακούγοντας το τραγούδι αυτό συγκινείται καθώς του θύμισε πτυχές από το ηρωϊκό του παρελθόν που είχε σχεδόν λησμονήσει μέσα στα εφτά χρόνια και παραπάνω απομόνωσης και αδράνειας που έζησε στην Ωγυγία.

Οι αθλητικοί αγώνες των φαιάκων. Ο Λειτουργικός τους ρόλος.

Στους αθλητκούς αγώνες οι οποίοι διεξάγονται στην ενότητα δεν υπάρχουν έπαθλα.Μοναδικό κίνητρο όσων συμμετέχουν είναι η ευχαρίστηση την οποία προσφέρουν οι αγώνες. Επίσης η τιμή και η δόξα που συνοδεύουν τα αθλητικά κατορθώματα.

Ο Οδυσσέας συμμετέχει τελικά διότι η τιμή του ήρωα στα έπη βρίσκεται επάνω από όλα. Η αναφορά του Οδυσσέα ότι στο αγώνισμα του τόξου είναι άριστος αποτελεί βέβαια προοικονομία για το γεγονός ότι με το τόξο του θα σκοτώσει τους μνηστήρες. Γενικά η διοργάνωση αθλητικών αγώνων είναι επικό θέμα το οποίο το συναντάμε σε όλα τα μεγάλα επικά έργα. Εδώ βέβαια βοηθούν τον ήρωα να ανασυστήσει την προσωπικότητά του, να αποδείξει και πάλι τον ηρωϊκό του χαρακτήρα, λίγο καιρό πρίν προχωρήσει στη μνηστηροφονία.

Η ευχάριστη ατμόσφαιρα η οποία έχει δημιουργηθεί συμπληρώνεται από τις χορευτικές επιδείξεις δύο νέων. Ο Οδυσσέας εντυπωσιάζεται και παραδέχεται την υπεροχή των Φαιάκων και στο χορό.

Aρχαία Ελληνικά από μετάφραση Α Γυμνασίου, Ομήρου Οδύσσεια. Περιληπτική απόδοση, 12ης ενότητος,στ:θ 102-461.550-688.

Ο Οδυσσέας ακούγοντας το τραγούδι του Δημόδοκου για τη φιλονικία του με τον Αχιλλέα στην Τροία κρυφόκλαιγε. Κανείς δεν το πρόσεξε, εκτός από τον Αλκίνοο, που αντιλήφθηκε τη συγκίνησή του, και για να αλλάξει την ατμόσφαιρα πρότεινε να γίνουν αθλητικοί αγώνες  στην αγορά.Εκεί οι Φαίακες αγωνίσθηκαν στο τρέξιμο στο άλμα στο δίσκο και στην πυγμαχία. Κάποια στιγμή ο Λαοδάμας, γιός του Αλκινόου, κάλεσε τον ξένο να λάβει και αυτός μέρος. Ο Οδυσσέας αρνήθηκε ευγενικά. Ο Ευρύαλος όμως τον πρόσβαλε λέγοντας πώς δεν γνωρίζει από αθλητικούς αγώνες και πώς πρέπει να είναι κάποιος έμπορος που το μόνο που τον ενδιαφέρει είναι το εμπόρευμά του και το συναφές κέρδος από αυτό.

Ο Οδυσσέας ανταπέδωσε την προσβολή χαρακτηρίζοντάς τον ανόητο και δέχθηκε να λάβει μέρος στους αγώνες. Αγωνίσθηκε στη δισκοβολία όπου βγήκε πρώτος με μεγάλη διαφορά με μία εκπληκτική ρίψη. Αναθαρρημένος για τη μεγάλη του επιτυχία καυχήθηκε για τις επιδόσεις του και σε άλλα αγωνίσματα προκαλώντας όλους τους Φαίακες εκτός του Λαοδάμαντος που ήταν ο ξενιστής του. Ο Αλκίνοος όμως εκτόνωσε την ατμόσφαιρα δικαιολογώντας την έντονη αντίδραση του Οδυσσέα και προβάλλοντας τον πολιτισμό των Φαιάκων. Ακολούθησε με προτροπή του χορός υπό τους ήχους ενός τραγουδιού του Δημόδοκου, το οποίο μιλούσε για το πώς ο Ήφαιστος παγίδευσε τη σύζυγό του Αφροδίτη και τον εραστή της Άρη. Όλοι διασκέδαζαν ενώ ο Οδυσσέας εντυπωσιάσθηκε από τη χορευτική δεξιοτεχνία των Φαιάκων και εξέφρασε τον θαυμασμό του. Ο Αλκίνοος πρότεινε στους άρχοντες να χαρίσουν στον ήρωα δώρα και ο Ευρύαλος να συμφιλιωθεί μαζί του.

Oμήρου Οδύσσεια. Συνάντηση του Οδυσσέα με τη Ναυσικά. ζ 139-259.

Σύνδεση με τα προηγούμενα:

Ο Οδυσσέας αφού κατάφερε να βγεί από τις εκβολές ενός ποταμού στη στεριά, γυμνός και εξαντλημένος, κατευθύνθηκε στο δάσος που βρισκόταν κοντά στο ποτάμι και πέρασε τη νύχτα ανάμεσα στα πυκνά κλαδιά δύο θάμνων χωμένος μέσα σε έναν σωρό από ξηρά φύλλα. Στο μεταξύ η Αθηνά σε όνειρο παρότρυνε τη βασιλοπούλα των Φαιάκων τη Ναυσικά να πλύνει τα ρούχα γιατί πλησίαζε η ώρα του γάμου της. Πρωί πρωί η βασιλοπούλα, αφού ζήτησε από τον πατέρα της μία άμαξα πήγε στο ποτάμι συνοδευομένη από υπηρέτριές της, για να πλύνει τα ρούχα.Αφού τελείωσαν την εργασία τους, περιμένοντας να στεγνώσουν τα ρούχα, λούστηκαν, κολάτσισαν και άρχισαν να παίζουν με το τόπι.

Περιληπτική απόδοση ζ 139-259.

Το  παιχνίδι στην όχθη του ποταμού πλησιάζει στο τέλος του καθώς έφθασε η ώρα της επιστροφής. Τη στιγμή εκείνη η Ναυσικά ρίχνει τη μπάλλα σε κάποια κοπέλα, όμως η Αθηνά φροντίζει να αστοχήσει και η μπάλλα πέφτει στο ποτάμι. Οι κοπέλες βάζουν τις φωνές και ξυπνούν έτσι τον Οδυσσέα. Αυτός αναρωτιέται που βρίσκεται και αποφασίζει να βγεί από τους θάμνους. Με ένα κλαδί κρύβει τη γύμνια του και βγαίνει από την κρυψώνα του. Οι κοπέλες μόλις τον βλέπουν φριχτό και άγριο στην όψη σκορπίζουν τρομαγμένες. Μόνον η Ναυσικά στέκεται άτρομη και άφοβη καθώς της δίδει θάρρος η θεά Αθηνά. Ο Οδυσσέας αναλογίζεται για μία στιγμή ποιος είναι ο καλύτερος τρόπος να απευθυνθεί στη Ναυσικά και επιλέγει να μην την πλησιάσει αλλά να της μιλήσει από μακριά με τρόπο έξυπνο και γλυκό. Την επαινεί λοιπόν αρχικά για την ομορφιά της, που τον θάμπωσε, και έπειτα της μιλά για όσα τράβηξε στη θάλασσα, της αποκαλύπτει πώς έφθασε στον τόπο ναυαγός και της ζητά να του δείξει την πόλη και να του δώσει κάποιο ρούχο. Της εύχεται τέλος να έχει ένα γάμο όπως τον επιθυμεί όπου θα κυριαρχεί η ομόνοια ανάμεσα στο ζευγάρι.

Η Ναυσικά του απαντά ευγενικά και του υπόσχεται πώς θα έχει όσα ζήτησε. Με περηφάνεια του συστήνεται και τον πληροφορεί για το λαό της. Στη συνέχεια επιπλήττει φιλικά τις κοπέλες για την τρομαγμένη τους αντίδραση και τις καλεί να περιποιηθούν τον ξένο όπως πρέπει.

Ασκήσεις επαναληπτικές:  

1.Με ποιόν τρόπο προωθείται ο μύθος στη συνάντηση του Οδυσσέα με τη Ναυσικά;

2.Ποιά κοινά σημεία ανάμεσα στη φιλοξενία που υπόσχεται η Ναυσικά στον Οδυσσέα και σε όσα αναφέρονται στο κατά Ματθαίον Ευαγγέλιον για αυτό το θέμα στο παρακάτω απόσπασμα (Ματθαίος,κε, 34-40): Δεύτε οι ευλογημένοι του Πατρός μου κληρονομήσατε την ετοιμασμένη σε εσάς βασιλεία του θεού. Επείνασα και μου δώσατε να φάω, δίψασα και μου δώσατε να πιώ, ήμουν ξένος και με μαζέψατε, ήμουν γυμνός και με ντύσατε, ασθένησα και με βοηθήσατε».

Βασίλειος Μακρυπούλιας, φιλόλογος.

Διαγώνισμα Ομήρου Οδύσσεια. Τάξη : Α , στίχοι α 410-438.

Α΄Κείμενο:

“Tότε λοιπόν τον λόγο πήρε πρώτος ο συνετός Tηλέμαχος:

«Mνηστήρες της μητέρας μου, που σας κατέχει υπεροψία και μέθη,

 προς το παρόν, στου δείπνου την απόλαυση ας δοθούμε,

αλλά χωρίς φωνές· αλήθεια βρίσκω τόσο ωραίο να ακούει κανείς τον αοιδό μας, τέτοιος που είναι, θα ’λεγες η φωνή του μοιάζει με θεού.

Mε το ξημέρωμα όμως καλώ τους πάντες να βρεθούμε στην αγορά για τη συνέλευση,

όπου σκοπεύω να σας πω την απαγόρευσή μου απερίφραστα:

έξω από το παλάτι πια· αλλού να ψάξετε έτοιμα τραπέζια·

και στο εξής να σπαταλάτε δικά σας αγαθά, τα σπίτια μεταξύ σας συναλλάζοντας. Aνίσως όμως και νομίζετε πως είναι συμφερότερο και πιο γενναίο, τα πλούτη ενός ανθρώπου να εξανεμίζονται έτσι ατιμώρητα,

φάτε λοιπόν κι αρπάξτε· τότε κι εγώ θα υψώσω στους αθάνατους φωνή, άμποτε ο Δίας στην παρανομία αυτή να δώσει εκδίκηση· τότε, ως τώρα ατιμώρητοι, μέσα στο σπίτι, εδώ, θα βρείτε τον χαμό. » Έτσι ωμά τους μίλησε·

κι εκείνοι, τα χείλη τους δαγκώνοντας, έμειναν ώρα να θαυμάζουν όλοι τους τον Tηλέμαχο,

το θάρρος της αγόρευσής του. Mετά του αντιμίλησε ο Aντίνοος, γιος του Eυπείθη:

«Φαίνεται πως, Tηλέμαχε, καλά σε δασκαλεύουν οι θεοί αυτούσιοι,

 κι έγινες επηρμένος,

Oμήρου Οδύσσεια.Διαγώνισμα. Τάξη : Α , στίχοι α 410-438.

Α΄Κείμενο:

“Tότε λοιπόν τον λόγο πήρε πρώτος ο συνετός Tηλέμαχος:

«Mνηστήρες της μητέρας μου, που σας κατέχει υπεροψία και μέθη,

 προς το παρόν, στου δείπνου την απόλαυση ας δοθούμε,

αλλά χωρίς φωνές· αλήθεια βρίσκω τόσο ωραίο να ακούει κανείς τον αοιδό μας, τέτοιος που είναι, θα ’λεγες η φωνή του μοιάζει με θεού.

Mε το ξημέρωμα όμως καλώ τους πάντες να βρεθούμε στην αγορά για τη συνέλευση,

όπου σκοπεύω να σας πω την απαγόρευσή μου απερίφραστα:

έξω από το παλάτι πια· αλλού να ψάξετε έτοιμα τραπέζια·

και στο εξής να σπαταλάτε δικά σας αγαθά, τα σπίτια μεταξύ σας συναλλάζοντας. Aνίσως όμως και νομίζετε πως είναι συμφερότερο και πιο γενναίο, τα πλούτη ενός ανθρώπου να εξανεμίζονται έτσι ατιμώρητα,

φάτε λοιπόν κι αρπάξτε· τότε κι εγώ θα υψώσω στους αθάνατους φωνή, άμποτε ο Δίας στην παρανομία αυτή να δώσει εκδίκηση· τότε, ως τώρα ατιμώρητοι, μέσα στο σπίτι, εδώ, θα βρείτε τον χαμό. » Έτσι ωμά τους μίλησε·

κι εκείνοι, τα χείλη τους δαγκώνοντας, έμειναν ώρα να θαυμάζουν όλοι τους τον Tηλέμαχο,

το θάρρος της αγόρευσής του. Mετά του αντιμίλησε ο Aντίνοος, γιος του Eυπείθη:

«Φαίνεται πως, Tηλέμαχε, καλά σε δασκαλεύουν οι θεοί αυτούσιοι,

 κι έγινες επηρμένος,

Oμήρου Οδύσσεια: α 174-360.Φύλλο εργασίας.

Σύνδεση με τα προηγούμενα:

Η Αθηνά με τη μορφή του Μέντη , άρχοντα των Ταφίων, φθάνει στην Ιθάκη στο παλάτι του Οδυσσέα. Εκεί βρίσκει τους μνηστήρες να διασκεδάζουν και τον Τηλέμαχο ανάμεσά τους θλιμμένο και σκεφτικό. Εκείνος την υποδέχεται εγκάρδια και την προσκαλεί σε γεύμα. Και ενώ Τηλέμαχος και η Αθηνά Μέντης απολαμβάνουν το γεύμα τους στη μεγάλη αίθουσα μπαίνουν μέσα για τον ίδιο λόγο οι μνηστήρες θορυβώντας και αδιαφορώντας για τον  ξένο.

Πολιτιστικά στοιχεία:

Με ποια καράβια εδώ μας ήλθες; (στ.190).

Γυρεύω να ανταλλάξω σίδηρο γυαλιστερό που φέρνω με χαλκό (στ.203-204).

Στοιχεία δομής:

1^η ενότητα :  στ.174- 232: Ο Τηλέμαχος εξηγεί την παρουσία των μνηστήρων και ζητεί να μάθει την ταυτότητα του ξένου. Η Αθηνά- Μέντης συστήνεται ως φίλος πατρικός.

2^η ενότητα: στ.236-279: Τα οικογενειακά προβλήματα του Τηλεμάχου η εξαφάνιση του πατέρα του και η παρουσία των μνηστήρων.

3^η ενότητα: στ. 280-339 : Οι συμβουλές της Αθηνάς – Μέντη προς τον Τηλέμαχο.

4^η ενότητα: 340-360: Η αιφνίδια και θαυμαστή αναχώρηση της θεάς Αθηνάς.

ΘΕΜΑ: Ζεί ή όχι ο Οδυσσέας;

1)     Απαισιόδοξη στάση του Τηλεμάχου (στ.179-184 (πέθανε)

2)     Αισιόδοξη θέση Αθηνάς Μέντη: στ.214-228 (θα γυρίσει) 247-248 ( η φήμη της γενεάς του Οδυσσέα δεν θα χαθεί).

Αξίες- αντιλήψεις – έθιμα και θεσμοί- κοινωνικοπολιτική οργάνωση.

Ενανθρώπιση θεάς Αθηνάς: Η ενανθρώπηση της θεάς σχετίζεται με το ευρύτερο θέμα των σχέσεων των ανθρώπων με τους θεούς καθώς αποτελεί ένα τρόπο παρέμβασης των θεών στα ανθρώπινα πράγματα.

Eισαγωγή στην Ιλιάδα, σχεδιάγραμμα.

1.Ο τίτλος του έργου:

Όπως αναφέρθηκε παραπάνω η Ιλιάδα ασχολείται με τον Τρωϊκό πόλεμο και το όνομα του τίτλου της το οφείλει στη λέξη Ίλιον το οποίον αποτελεί δεύτερον όνομα της Τροίας.

2.Το θέμα:

Το κύριο θέμα και η αφετηρία της Ιλιάδας όπως δηλώνει ο ποιητής στο προοίμιο του έργου είναι ο θυμός (μήνις) του Αχιλλέα ( ο οποίος προέκυψε μέσα από τη σύγκρουση του ήρωα με τον αρχιστράτηγο Αγαμέμνονα ) με όλα τα επακόλουθά του.

3. Το περιεχόμενο της Ιλιάδος – η χρονική διάρκεια των γεγονότων (ο χρόνος της ιστορίας).

Η Ιλιάδα αναφέρεται στον κατακτητικό πόλεμο των Αχαιών κατά της Τροίας και στις συγκρούσεις τους με τους Τρώες κατά τη διάρκεια της πολιορκίας της πόλεως. Όμως ο ποιητήτς δεν ξεκινάει την αφήγησή του από την αρχή του πολέμου αλλά τα γεγονότα που αφηγείται καλύπτουν μόλις 51 ημέρες του δεκάτου χρόνου και τελευταίου του πολέμου ( το έπος αρχίζει με την έκρηξη του θυμού του Αχιλλέα και τελειώνει με το θάνατο και την κηδεία του Έκτορα).