Η Νεοελληνικη λογοτεχνία πλέον
μας θυμίζει όλο και περισσότερο τη φράση του Σοπενάουερ (και όχι μόνον): η
λογοτεχνία είναι φιλοσοφία με πρωταγωνιστές. Άρα σταδιακά δεν ενδιαφέρει η
λογοτεχνία μόνον στο καθαρά αισθητικό λογοτεχνικό μέρος της (πώς ένα κείμενο
είναι ωραίο μέσα από εκφραστικές και αφηγηματικές τεχνικές ( εννοείται ότι και
αυτά ενδιαφέρουν διότι παρέχουν μέρος των κειμενικών δεικτών) αλλά κυρίως στο
αξιακό ηθικό τομέα: ποιες ιδέες και αρχές προικίζουν το λογοτεχνικό υποκείμενο
ώστε νοητικώς και ηθικό να το καταστήσουν ικανό να αντεπεξέλθει στις ουσιακές
και υπαρξιακές ανησυχίες
του και πορείες
του. Κυριώτατα συζητούμε για μία επιτομή: η φιλοσοφία μέσω της λογοτεχνίας
καλεί τους μαθητές σε ένα ώραίο ταξίδι: ποια είναι εκείνα τα φιλοσοφικά
απαιτούμενα τα οποία κοσμούν το λογοτεχνικό υποκείμενο ώστε να του προσδώσουν
ικανή ταυτότητα ξεχωριστού νόστου και πορείας.
Ο νούς μας ταξιδεύει κατ΄αρχάς
στον Πλάτωνα ο οποίος διέπλασε τα φιλοσοφικά του έργα ώς διαλόγους για να
δείξει ακριβώς ότι ο πρώτιστος σκοπός της λογοτεχνίας είναι ο πλήρης νοητικός
και αξιακός εξοπλισμός του Σωκρατικού υποκειμένου: αυτό το οποίο εθαύμασαν οι
αιώνες είναι η ανάδειξη του λογοτεχνικού Σωκράτους ο οποίος μέσα από τους
πλατωνικούς διαλόγους προικίζεται με τη δύναμη του Αγαθού, των αρετών, του
σκοπού της εριβώλου Φθίας ώστε διά της πεπαιδευμένης φύσεώς του να φθάσει στο
δικό του νόστο.
Ας θεωρήσουμε το παρακάτω
λογοτεχνικό κείμενο των Πλατωνικών διαλόγων. Το απόσπασμα προέρχεται από τον
Πλατωνικό διάλογο Θεαίτητο:
«ΣΩ. Μα,
Θεόδωρε, δεν είναι δυνατόν να εξαφανιστή το κακό ―γιατί είναι ανάγκη να υπάρχη
πάντα κάτι αντίθετο στο αγαθό― ούτε όμως να στήση την έδρα του ανάμεσα στους
θεούς. Από τη μοίρα του το κακό τριγυρνά τη θνητή φύση και τούτον εδώ τον κόσμο
μας. Γι' αυτό δα και πρέπει να προσπαθούμε να φεύγωμε από εδώ προς τα εκεί το
ταχύτερο. Και φυγή είναι η ομοίωση με το θεό, όσο είναι δυνατόν· και ομοίωση,
να γίνεται κανείς δίκαιος και όσιος με καθαρή σκέψη».
Αντιμετωπίζουμε αυτό το
κείμενο ώς λογοτεχνικό κείμενο: Αυτό το οποίο μας ενδιαφέρει είναι η
πνευματική και συναισθηματική κατάσταση
του λογοτεχνικού υποκειμένου (Σωκράτης):
1.Ο Σωκράτης συναισθάνεται το
κακό στην Αθηναϊκή πολιτεία και επιθυμεί να το εκμηδενίσει.
2.Σκέπτεται ότι η ανάμνηση του
Αγαθού τον προικίζει με την ηθική πράξη των αρετών άρα μπορεί να προσομοιωθεί
τοις θεοίς.
Ώστε στην ερώτηση: να αποδώσετε
την κατάσταση του υποκειμένου και να δώσετε την προσωπική σας άποψη συζητούμε
τα εξής:
Ο Σωκράτης συναισθάνεται σε
σχέση με τον κόσμο και την κοινωνία γύρω του την ανάγκη της ατομικής εσωτερικής
μαιευτικής φώτισης και πορείας. Ο Σωκράτης σε αυτό το δρόμο έχει σύμμαχο το
λόγο και το ότι συναισθάνεται το κακό και νοεί πώς μπορεί αυτό να νικηθεί μέσα
από την ομοίωση τω θεώ και την νοητή πράξη των αρετών.
Παρατηρούμε λοιπόν ότι στη
Λογοτεχνία ανιχνεύονται οι τρόποι της ηθικής πανάρχαιης φιλοσοφίας: το υποκείμενο συναισθάνεται την
έλλειψη (ηθική και πνευματική) του ατόμου και του κόσμου και διά των ιδεών,
αρετών, ατομικών αποφάσεω, αξιών και ενδελεχούς σκοπού αποφασίζει να οδεύσει
στο δικό του νόστο: πλέον με τη λογοτεχνία μετατρέπουμε τους μαθητές σε Οδυσσείς
και θα πρέπει να αποτυπωθεί (συναισθηματικά και πνευματικά) με ποια όπλα ο
Οδυσσέας πραγματοποιεί το νόστο του: μας ενδιαφέρει όχι τόσο η περιγραφή του
κόσμου ώς τέτοιου αλλά η προσωπική αφύπνιση και τα φιλοσοφικά υπαρξιακά όπλα
της ώστε η ύπαρξη να προχωρήσει διά του κόσμου προς το νόστο της: ειδικά στην
εποχή μας η υπαρξιακή αυτή αφύπνιση των μαθητών είναι απαραίτητη ώστε να
μετουσιωθούν οι προβληματισμοί των νέων ανθρώπων σε υπαρξιακές αποφάσεις.
.jpg)
