Σημειώσεις στον Επιτάφιο του Περικλέους, αρχαία Ελληνικά κατεύθυνσης γ ΄λυκείου.

 

Ο Επιτάφιος του Περικλέους αποτελεί το τελικό επιστέγασμα της εφαρμογής του Νοός επί της Πόλεως: Ο Επιτάφιος του Περικλέους επίσης αποτελεί το κύκνειο άσμα της πειθούς των Αθηναίων του Νοός και του Λόγου στο ότι μπορούν  διά του Νοός να μεταφέρουν τις ισορροπίες του κόσμου του Αγαθού στην πραγματική  Πόλη τους. Ώστε είναι ένα ρομαντικό αφήγημα το οποίο είναι η υψίστη φιλοσοφική στιγμή εκεί όπου συναντάται ο Νούς ως αφηρημένη δύναμις και συγχρόνως ως δύναμις ικανή να κατασκευάσει μία πραγματικά τελεία Πόλη και έναν πραγματικά τέλειο Πολίτη.

Δεν είναι τυχαία η στιγμή κατά την οποία εκφωνήθηκε ο Επιτάφιος του Θουκυδίδου: εκφωνήθηκε στην απαρχή του Πελοποννησιακού πολέμου, του πολέμου ο οποίος σήμανε την καταστροφή της νοητής Αθηναϊκής πόλης και την απαρχή της πορείας προς την χαοτική Ελληνιστική εποχή. Ο Περικλής, ο μαθητής του Αναξαγόρου και των σοφιστών, του Λόγου και του Νοός, εθέλησε να παραδώσει το τελικό επιστέγασμα του Νοός: ένας Νούς χωρίς πολιτικό κατασκεύασμα μοιάζει με έναν τεχνίτη ο οποίος απλά παινεύεται για τις ικανότητές του χωρίς όμως να παραδώσει κάποιο έργο τέχνης του. Ο Επιτάφιος του Περικλέους μας πείθει ότι ο Νούς των Αθηναίων , ο Νούς του Σωκράτους και των Σοφιστών, κατεσκεύσασε μία Πόλη, αποδεικνύοντας ότι ο Νούς μπορεί να διαμορφώσει ανθρώπινες φύσεις, συμπεριφορές, ισορροπίες, τελικά μπορεί να καταστή κοινό βίωμα Δημοκρατικής Πόλεως, ελέγχοντας ολικά το Νού και το Ήθος των Ανθρώπων. Ο Επιτάφιος του Περικλέους είναι η τελική απόδειξη ότι η ανθρώπινη φύση μπορεί να διαμορφωθεί νοητικά, ο άνθρωπος μπορεί να καταστή αποτέλεσμα νοητών αρχών, δύναται να θέσει τη ζωή του σε σειρά ιδεών και αξιών όπως αυτές απορρέουν από τον απεσταλμένο του Αγαθού Νού.

Ο Επιτάφιος έχει τρία κύρια κομμάτια, τα οποία αποδεικνύουν ότι ο Νούς ως ενδιάμεσο ανάμεσα στο Αγαθό και στον Άνθρωπο, μπορεί να μεταφέρει όλους τους τρόπους κατασκευής ενός προτύπου Αγαθού πραγματικού κόσμου επί της γής. Το πρώτο κομμάτι είναι ο αυτοσυνειδητοποιημένος πολίτης ,το δεύτερο είναι η δημοκρατική δόμηση των αυτοσυνειδητοποιημένων πολιτών, το τρίτο κομμάτι είναι η ολοκληρωτική υπεροχή αυτής της νοητής Αθήνας. Το μήνυμα λοιπόν του Περικλέους είναι σαφές: καταλάβαμε τον κόσμο του Αγαθού, διά του Νοός τον μεταφέραμε επί της γής και υπερέχουμε σε σχέση με όλους τους ανθρώπους. Έμμεσα ο Επιτάφιος αποτελεί  απάντηση στον Πρωταγόρα, διοτι ο Αθηναίος ηγεμών απαντά ότι μέτρο είναι ο Άνθρωπος και αυτό είναι απόλυτο και όχι σχετικό , διότι το μέτρο της Αθηναϊκής δημοκρατίας είναι απόλυτα η τελειότητα του νοήμονος ανθρώπου, ο οποίος συλλαμβάνοντας το αγαθό το διαχέει, το πράττει ηθικώς, το καθολικοποιεί μέσα στην  πόλη, διότι το επιστέγασμα του Επιταφίου είναι ότι ο λόγος καιη νοήσις του  τελείου μπορεί να γίνει κοινό κτήμα, αυτό το κοινό κτήμα έχει όνομα; Η Αθηναϊκή δημοκρατία.

Αρχαία Ελληνικά,,,,Γ,,,Λυκείου. Αριστοτέλους,Ηθικά Νικομάχεια,παρ….6.

Παρατηρήσεις.

1.Στην προηγουμένη ενότητα ο Αριστοτέλης κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η αρετή είναι συνήθεια (έξις).Αυτό που τώρα θα πρέπει να εξετασθεί είναι το τι λογής συνήθεια είναι.Η απάντηση είναι πολύ συγκεκριμένη.Η έξη είναι το γένος της αρετής είναι αυτή που προωθεί τις δυνάμεις του αγαθού στην ανθρώπινη πράξη και στην ανθρώπινη κοινωνία.

Άρα έξη είναι η συνήθεια πλέον ο άνθρωπος να ελέγχει απόλυτα το ότι ξέρει το σωστό μπορεί να το κάνει και το κάνει συνέχεια προκειμένου να τελειοποιηθεί σύμφωνα με το αγαθό.Άρα η επιλογή των δυνάμεων του αγαθού είναι οι αρετές που ωθούν τον άνθρωπο μπροστά και η κατ΄εξακολούθηση εφαρμογή τους είναι η έξη.Όλα αυτά κονούν την ανθρώπινη φύση στην ενδελεχή διαμόρφωση αγαθού και τελείοου χαρακτήρα.

2.Ας δούμε την πορεία της λέξης αρετή μέσα στην πορεία της ελληνικής γραμματείας.Θα πρέπει βέβαια εδώ να θυμηθούμε ότι οι αρχαίοι έλληνες κινήθηκαν πάνω στο γεγονός ότι οι άνθρωποι είναι τρισυπόστατα όντα αποτελούνται δηλαδή από μυαλό και συναισθήματα και ήθος.

Ο Όμηρος επειδή ευρισκόταν σε στάδιο γένεσης του ανθρώπου θεωρεί την αρετή δύναμη πράξης των εντολών των θεων και της μοίρας.Οι Αθηναίοι της χρυσής εποχής του Περικλή θεωρούν ως αρετή τη δύναμη γνώσης του καλού και της συνεχούς πράξης αυτού.

Ο Πλάτων θεωρεί ως αρετή την δύναμη του ανθρώπου να θυμηθεί το καλό.Ο Σωκράτης θεωρεί απερίφραστα ως αρετή τη γνώση που είναι όμως άθροισμα θεωρίας και πράξης.

Αρχαία Ελληνικά Γ΄Λυκείου ,θεωρητική κατεύθυνση. Ηθικά Νικομάχεια,Ενότητα 1η. Ερμηνευτικά σχόλια.

Εξ΄έθους: ότι το ήθος(=χαρακτήρας)δεν είναι απλώς συναρτημένο προς το έθος(=τον εθισμό,τη συνήθεια,την άσκηση σε έναν συγκεκριμένο τρόπο συμπεριφοράς)αλλά ότι εξαρτάται σε απόλυτο βαθμό από αυτό,ήταν μία βαθύτατη πίστη του Αριστοτέλη.

Ουδεμία εγγίγνεται:Στους στίχους χ 347-348 της Οδύσσειας μιλάει ο αοιδός Φήμιος.Είναι η πιο άγρια στιγμή της μνηστηροφονίας και ο Φήμιος πεσμένος στα γόνατα του Οδυσσέα τον παρακαλεί να μην σκοτώσει τον «τραγουδάρη που θνητούς και αθανάτους με το τραγούδι ευφραίνει».Είχε πράγματι πολλές φορές τραγουδήσει για την ευχαρίστηση των μνηστήρων όμως –μάρτυράς του ο Τηλέμαχος-αυτό είχε γίνει όλες τις φορές χωρίς τη θέλησή του-και αμέσως προσθέτει: «μόνος μου τα΄μαθα ,μού φύσηξε λογής λογής τραγούδια κάποιος θεός στα φρένα».Σε μία εποχή που η λέξη αρετή σήμαινε ακόμη την κάθε ικανότητα του ατόμου μία φράση σαν αυτή του Φημίου δήλωνε ολοκάθαρα την παλαιά Ελληνική αντίληψη πώς αν ο τεχνίτης έχει μία συγκεκριμένη δεξιότητα αυτή βέβαια τη χρωστάει και στη μάθηση τη χρωστάει όμως και στη χάρη στη δωρεά δηλαδή κάποιας θεότητος.

Οίον ο λίθος: Δεν θα ήταν υπερβολή να λέγαμε πώς κανένας άλλος φιλόσοφος δεν έκανε τα απλά δεδομένα της εμπειρίας ,τα απλά δηλαδή δεδομένα της καθημερινής ζωής ,αφετηρία για τη σκέψη του στο βαθμό που το έκανε ο Αριστοτέλης.Σωστά ειπώθηκε ότι η φιλοσοφία του περί τέλους π.χ είναι στην πραγματικότητα  θεμελιωμένη επάνω στο εμπειρικό δεδομένο ότι από ένα βελανίδι γεννάται μία βελανιδιά ή ότι η «πολιτική του θεωρία αναπτύχθηκε επάνω στους διαλογισμούς του σχετικά με τη ζωή μέσα στα πλαίσια ενός νοικοκυριού..

Αρχαία Ελληνικά κατεύθυνσης,Ηθικά Νικομάχεια,ενότητα,1.

Μετάφραση:

Δύο λοιπόν ,όπως είδαμε,είναι τα είδη της αρετής,η διανοητική και η ηθική.Η διανοητική αρετή χρωστάει και τη γένεση και την αύξησή της κατά κύριο λόγο στη διδασκαλία(γι αυτό κι εκείνο που χρειάζεται γι αυτήν είναι η πείρα και ο χρόνος),ενώ η ηθική αρετή είναι αποτέλεσμα του έθους(και το ίδιο της το όνομα,άλλωστε ,μικρή μόνο διαφορά παρουσιάζει από τη λέξη έθος).Αυτό ακριβώς κάνει φανερό ότι καμμία ηθική αρετή δεν υπάρχει μέσα μας εκ φύσεως.Πραγματικά ,δεν υπάρχει πράγμα εφοδιασμένο από τη φύση με κάποιες ιδιότητες ,που να μπορείς να το συνηθίσεις να αποκτήσει άλλες ιδιότητες.Παράδειγμα η πέτρα:καμωμένη από τη φύση να πηγαίνει πρός τα κάτω δεν είναι δυνατό να συνηθίσει να πηγαίνει πρός τα άνω ,έστω και αν χιλιάδες φορές προσπαθήσει κανείς να της το μάθει πετώντας την και ξαναπετώντας την πρός τα πάνω.Ούτε η φωτιά μπορεί να συνηθίσει να πηγαίνει πρός τα κάτω.Γενικά δεν υπάρχει πράγμα καμωμένο από τη φύση να συμπεριφέρεται με έναν ορισμένο τρόπο που να μπορεί να συνηθίσει να συμπεριφέρεται με κάποιον άλλο τρόπο.Συμπέρασμα:οι αρετές δεν υπάρχουν μέσα μας εκ φύσεως -ούτε και είναι αντίθετη πρός τη φύση μας η γένεσή τους μέσα μας.Η φύση μας έκανε επιδεκτικούς στις αρετές ,τέλειοι όμως σε αυτές γινόμαστε με τη διαδικασία του έθους.