Νέα Ελληνικά Κείμενα Β΄Λυκείου. Γ.Σεφέρη : Ελένη.

1.Η συλλογή «Κύπρον ου με εθέσπισεν» τυπώθηκε το 1955 και είναι αφιερωμένη στην Κύπρο που ήδη είχε αρχίσει τον αγώνα της για την απελευθέρωσή της από τους Άγγλους.

2. Ο Σεφέρης  δουλεύει το ποίημα με βάση  το μύθο της ωραίας Ελένης. Ωστόσο δεν στηρίζεται στην Ομηρική εκδοχή αλλά ομωνυμη τραγωδία του Ευριπίδη, όπου επικρατεί η άποψη  και του Στησιχόρου, σύμφωνα με την οποία δεν πήγε η Ελένη στην Τροία αλλά το είδωλο της.Η πραγματική  Ελένη  μεταφέρθηκε από τον Ερμή στην  Αίγυπτο(το συνεχές παιχνίδι του Είναι και του Φαίνεσθαι).

3.Ο Τεύκρος ήταν ο πιο φημισμένος τοξότης του Τρωϊκού πολέμου. Ήταν αδελφός του Αίαντος του Τελαμωνίου ο οποίος αυτοκτόνησε μετά τη διαμάχη που είχε για τα άρματα του Αχιλλέα με τον Οδυσσέα.Μετά το πέρας του πολέμου όταν επέστρεψε στη Σαλαμίνα ο πατέρας του δεν τον  δέχθηκε θεωρώντας τον υπεύθυνο για το θάνατο του αδελφού του. Τότε εκείνος σύμφωνα με το χρησμό του Απόλλωνα ίδρυσε πόλη στην Κύπρο την οποία και ονόμασε Σαλαμίνα. Προς ανάμνηση της  Πατρίδος του.  Ο Τεύκρος ταξιδεύοντας πέρασε πρίν από την Κύπρο από την  Αίγυπτο όπου συνάντησε την  Ελένη και έμαθε την αλήθεια περί του ειδώλου.

4.Ο Ποιητής  αναφέρεται στην εποχή του τρωϊκού πολέμου γιατί παρουσιάζει αντιστοιχίες με τη δική του εποχή , την εποχή του Β΄Παγκοσμίου Πολέμου. Οι Άγγλοι κρατούν σκλαβωμένη  την Κύπρο και οι Κύπριοι θα πρέπει πολύ να παλέψουν για την ελευθερία τους.

Nέα Ελληνικά κείμενα Β΄Λυκείου. Γεωργίου Σεφέρη « Επί Ασπαλάθων».

Ο μύθος του Αρδιαίου:

«Ο διαμεσολαβητικός ρόλος του Ηρός : Ο Ηρ, γιος του Αρμένιου από την Παμφυλία, ήταν ένας γενναίος πολεμιστής, ο οποίος σκοτώθηκε σε μια μάχη. Εκεί παρέμεινε άταφος επί δέκα ημέρες, μαζί με τους άλλους νεκρούς συντρόφους του. Τη δωδέκατη ημέρα, όταν οι δικοί του τον μετέφεραν για να τον τοποθετήσουν στην νεκρική πυρά για αποτέφρωση, η ψυχή του πήρε σάρκα και οστά, και άρχισε να διηγείται στους θνητούς την ιστορία που έζησε το διάστημα που ήταν νεκρός. Σύμφωνα με τη διήγηση του Ηρός, οι ψυχές των νεκρών είχαν μεταβεί εἰς τόπον τινά δαιμόνιον, προκειμένου να κριθούν. Στο σημείο εκείνο υπήρχαν δύο χάσματα πάνω στη γη, και δύο ακριβώς απέναντι στον ουρανό. Ανάμεσα σ' αυτά τα χάσματα του ουρανού και της γης δικαστές απένειμαν δικαιοσύνη στους νεκρούς. Όσες ψυχές ερχόντουσαν από τον ουρανό, για να κριθούν, ήσαν κατευχαριστημένες, ενώ όσες ερχόντουσαν από τη γη γεμάτες δυστυχία, αφού η υποχθόνια πορεία τους είχε διαρκέσει χίλια χρόνια. Ο Ηρ δεν πέρασε από τη διαδικασία της κρίσεως, αλλά του ανατέθηκε η «αποστολή» να παρακολουθήσει με λεπτομέρεια όλα όσα συνέβαιναν εκεί, προκειμένου να τα μεταφέρει στους θνητούς.Η περίπτωση του Αρδιαίου: Τον Αρδιαίο, τύραννο της Παμ­φυλίας, ο οποίος είχε διαπράξει σειρά ανόσιων εγκλημάτων, οι τιμωροί του κάτω κόσμου, αφού τον έδεσαν χειροπόδαρα και τον έσυραν πάνω στους ασπαλάθους, τελικά τον πέταξαν , μαζί με άλλους, στον Τάρταρο. (Οι ποινές και οι ανταμοιβές ήσαν δεκαπλάσιες των όσων ο καθένας είχε διαπράξει, αλλά οι ποινές για ασέβεια έναντι των θεών και των γονιών, ή για φυσική αυ­τουργία σε φόνο ήσαν πολύ μεγαλύτερες).».

Ενότητες του ποιήματος:

Nέα Ελληνικά κείμενα Β΄Λυκείου. Κωνσταντίνου Θεοτόκη, Η τιμή και το χρήμα.

1.Γενική θεώρηση και αποτίμηση του έργου του.

Ο Κωνσταντίνος  Θεοτόκης (1872-1923) ήταν ρωμαλαία φυσιογνωμία της δημοτικής πεζογραφίας.Δημοτικιστής  με ευρεία μόρφωση ασχολήθηκε με τη συγγραφή και με μεταφράσεις. Πατριώτης πήρε μέρος στον πόλεμο του 1898.Σοσιαλιστής , ιδεολόγος , και ονειροπόλος, έκλεισε στα έργα του τους οραματισμούς για μία κοινωνία στηριγμένη σε βάσεις δικαιοσύνης και ευτυχίας.

2.Ο Θεοτόκης διακρίνεται για την ρεαλιστική και νατουραλιστική του γραφή.

Αυτό ευρύτατα φαίνεται μέσα στο έργο του.  Οι χαρακτήρες και οι πράξεις των ηρώων του είναι πραγματικές και δεν γίνεται καμμία προσπάθεια εξωραϊσμού.  Ο Ανδρέας ξηρά και χωρίς συναίσθημα ζητεί χρήματα προκειμένου να παντρευθεί τη Ρήνη.

3. Σημαίνουσες ιδέες του έργου:

Ανθρωποκεντρισμός

Αξιοκρατία

Εσωτερική καλλιέργεια.

4.  Αφηγηματικές τεχνικές:

Nέα Ελληνικά κείμενα Β΄Λυκείου. Νίκος Καζαντζάκης: Αλέξης Ζορμπάς.

1. Στο  απόσπασμα ακολουθείται ο μεικτός αφηγηματικός τρόπος της μίμησης. Η πρωτοπρόσωπη αφήγηση με εσωτερική εστίαση από το δραματοποιημένο αφηγητή-συγγραφέα ο οποίος είναι και ο ήρωας της ιστορίας , εναλλάσσεται με το διάλογο που καλύπτει τη μεγαλύτερη έκταση. Η παρεμβολή του μύθου με την απλότητα και την παραστατικότητα που τον διακρίνει ενισχύει τα παραπάνω χαρακτηριστικά. Τα δύο αυτά –διάλογος και μύθος – υπηρετούν την πρόθεση του συγγραφέα να μετουσιώσει το φιλοσοφικό του στοχασμό σε μυθιστορηματικό λόγο.

2.Η γλώσσα του αποσπάσματος είναι απλή, η χρήση λέξεων και εκφράσεων της ομιλουμένης γλώσσας (αφεντικό) κάνει το διάλογο να αναπτύσσεται φυσικά και αβίαστα.Το κυριότερο εκφραστικό μέσο με το οποίο ο συγγραφέας αισθητοποιεί τους στοχασμούς του είναι οι εικόνες. Υπάρχουν επίσης μεταφορές και παρομοιώσεις και προσωποποιήσεις.

3.Ο  Ζορμπάς είναι ένας άνθρωπος αμόρφωτος , ένας αγνός δουλευτής , άνθρωπος του μόχθου , δυνατός και ρωμαλέος, ένας εργάτης καλοζωϊστής γεμάτος πάθος για τη ζωή. Ο αυθορμητισμός , η πηγαιότητα , η ανθρωπιά και η εξωστρέφεια η θυμοσοφία του και η γήϊνη προσωπικότητά του τον κάνουν να στέκει στον αντίποδα του μορφωμένου αφηγητή συγγραφέα.

Ο συγγραφέας είναι ο διανοητής ο εμβριθής άνθρωπος ο άνθρωπος  του πνεύματος και της θεωρίας. Στοχαστικός, ενορατικός ενσαρκώνει τον τύπο του φιλοσόφου.

Νέα Ελληνικά κείμενα B Λυκείου. Μ.Καραγάτσης, «τα χταποδάκια».

1.Αφόρμηση.

Το διήγημα αυτό που ανήκει στη συλλογή «το νερό της Βροχής» περιγράφει το δράμα ενός απλού λαϊκού ανθρώπου που υποφέρει από μοναξιά και αναζητεί απεγνωσμένα την ανθρώπινη επαφή.

2.Γενίκευση.

Τίθεται το θέμα του  Άλλου. Ο Σωκράτης πλησίασε μαιευτικά τον Άλλο προκειμένου να συνυπάρξει γνωστικά μαζί του. Ο Ιησούς επίσης θέλησε να λυτρώσει τον Άλλο ο οποίος στο χριστιανισμό γίνεται πρόσωπο. Ο Υπαρξισμός αναβαθμίζει τον Άλλο ως ύπαρξη, πρέπει όλοι οι άνθρωποι να ανακαλύψουμε την ουσία και να υπάρξουμε ως υπάρξεις που έχουμε να προσφέρουμε το  Είναι μας. Ο Ντεριντά θεωρεί ότι ο Άλλος  είναι ύπαρξη πέρα από προϋποθέσεις, ξεγυμνώνει τον Άλλο από όσα μας φοβίζει και τον κάνει μέτοχο της κοινωνίας μας. Ο Σάρτρ θα αποκαλέσει τους Άλλους «κόλαση» τη στιγμή κατά την οποία περιορίζουν την ελευθερία μας. Ο Άλλος ως μέριμνα απελευθερώνεται στο έργο του Χάϊντεγγερ, στην πορεία του ανθρώπου προς το Είναι.Πάντως σύμφωνα με τον Πλάτωνα και εμείς και οι άλλοι έχουμε κνίσματα αληθείας και όλοι μαζί μπορούμε να ξαναφτιάξουμε τον εννοιακό άνθρωπο.Πολλοί είναι πάντως οι μύθοι και οι ιστορίες των ζητιάνων που θα πρέπει να περιβάλλονται με αγάπη διότι είναι και αυτοί εικόνες Θεού.

Συναφείς έννοιες: αγάπη, αλλοτρίωση, αποξένωση, υλική εποχή απομόνωσης.

3.Αφηγηματικοί τρόποι και τεχνικές:

Στο διήγημα ακολουθείται ο μεικτός αφηγηματικός τρόπος της μίμησης.Τα γεγονότα τα αφηγείται ένας δραματοποιημένος αφηγητής που είναι και ήρωας της ιστορίας (μέλος μιάς από τις παρέες των θαμώνων ) και συνεπώς αποδίδει τα γεγονότα με πιστότητα. Η αφήγηση διακόπτεται από το ζωντανό διάλογο των άλλων προσώπων που δίνει επιπλέον ζωντάνια , αμεσότητα και παραστατικότητα.

Στο πλαίσιο της νατουραλιστικής καταγραφής των γεγονότων χρησιμοποιείται και η περιγραφή του φυσικού τοπίου (οι νοτιάδες φέραν κ.λ.π).

4.Γλώσσα- ύφος:

Νέα Ελληνικά κείμενα Β΄Λυκείου. Γιώργος Θεοτοκάς, Αργώ, Θέλω γράμματα. Φύλλο εργασίας.

1. Ο Γιώργος Θεοτοκάς γεννήθηκε και μεγάλωσε στην Κωνσταντινούπολη. Θεωρείται ως ο πιο καρτεσιανός από τους νεοέλληνες πεζογράφους, υπό  την έννοια ότι το σκεπτόμενο Εγώ πρέπει να αμφιβάλλει και να ανοίγει συνεχώς νέους δρόμους μέσα από την παιδεία και την κριτική εξέλιξή του(κάτι που φαίνεται στο «θέλω γράμματα( ο Δαμιανός συνεχώς αμφιβάλλει για την ορθότητα των αποφάσεων του πατέρα του).

2.Ο Θεοτοκάς στο έργο του δεν διαθέτει μυθοπλαστική φαντασία, είναι περισσότερο νοησιοκρατικός λογοτέχνης.  Τον διακρίνει μία διανοητική τάση προς την αφή της ζωής, θεωρεί  ότι η σκέψη, ο λόγος ως πραγμάτωση μπορεί να  προοδεύσει τον άνθρωπο, ο Θεοτοκάς είναι εραστής της πραγματικότητας, της καλύτερης πραγματικότητας.

3. «Μέσα στη γενιά του ξεχωρίζει για τη θέληση της ψυχολογικής ανάλυσης και για τα γενικά του ενδιαφέροντα . Όλα τα σύγχρονα προβλήματα  τον έχουν απασχολήσει μέσα στη δημιουργική λογοτεχνική παραγωγή του και στα δοκίμιά του (Κ.Θ.Δημαράς, Ιστορία της Νεοελληνικής λογοτεχνίας).

4. «Ως προς τη ζωντανή λογοτεχνική παράδοση , το δημοτικισμό , ο Θεοτοκάς είναι ο συνδετικός κρίκος, ο οποίος τη   συνέδεσε με την παράδοση, που πάει να δημιουργηθεί τώρα(από τη γενιά του ΄30) έχοντας αισθητικό σκοπό να δημιουργήσει το μυθιστόρημα (Α.Καραντώνης).

5.Η Αργώ – ο τίτλος είναι το όνομα ενός φοιτητικού συλλόγου, μέλη του οποίου είναι τα κύρια πρόσωπα του μυθιστορήματος – είναι ένα ευρύτατο πολυπρόσωπο μυθιστόρημα , η δράση του οποίου τοποθετείται στην τρίτη δεκαετία του 20^ου αιώνα. Μέσα σε αυτό ο συγγραφέας θέλησε να διαφυλάξει το ύφος και την ατμόσφαιρα του φοιτητικού κόσμου όπως είχαν διαμορφωθεί μετά το τέλος του Α΄Παγκοσμίου πολέμου.

Nέα Ελληνικά κείμενα. Β΄Λυκείου. Στρατής Μυριβήλης. «Η ζωή εν τάφω».

1).Βιογραφικά στοιχεία του συγγραφέως: Το πραγματικό του όνομα είναι Ευστράτιος Σταματόπουλος. Το ψευδώνυμο Μυριβήλης προέρχεται από το βουνό Μυριβίλι στους πρόποδες του οποίου ευρίσκεται το χωριό του η Συκαμιά.Σπούδασε Νομικά και Φιλολογία στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. Πήρε μέρος στους Βαλκανικούς πολέμους, ήταν επίσης ανταποκριτής πολεμικός στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο. Από το 1930  και μετά εργάσθηκε ως χρονογράφος σε εφημερίδες των Αθηνών, εξελέγη Ακαδημαϊκός το 1958.

2)Η τριλογία των αντιπολεμικών έργων του είναι η εξής: Η ζωή εν τάφω, Η δασκάλα με τα χρυσά μάτια, η Παναγιά η Γοργόνα.  Στις νουβέλες του ο Μυριβήλης αξιοποιεί στον ανώτατο βαθμό τα λογοτεχνικά του χαρίσματα. Με γλώσσα μοναδικής πλαστικότητας σμιλεύει τα πρόσωπά του, παρουσιάζει γραφικά πρόσωπα , ήθη και έθιμα, καθώς και τη διάβρωση όλων αυτών όπως παρατηρείται στα αστικά κέντρα.Στα έργα του Μυριβήλη ανθεί ο ρεαλισμός αλλά και η αρίστη λυρικότητά του.Απαράμιλλα επίσης παρουσιαζονται στο έργο του τα φυσικά και τα κοσμικά (φυσικά) χαρακτηριστικά του περιβάλλοντος μέσα στο οποίο κινούνται οι ήρωές του.

3)Το μυθιστόρημα η ζωή εν τάφω με υπότιτλο το βιβλίο του πολέμου είναι ένα από τα σημαντικότερα έργα της παγκόσμιας αντιπολεμικής λογοτεχνίας. Μέσα σε 58 αφηγηματικές ενότητες αναπτύσσονται οι εμπειρίες του Μυριβήλη από τον Α΄παγκόσμιο πόλεμο. Έντονα χαρακτηριστικά του:

Α) Προσωπική γραφή,Β)  ψυχογραφική δύναμη,Γ) σαρκαστικό αλλά και λυρικό πνεύμα.

4) Θεματικό κέντρο (της μυστικής παπαρούνας: ) : Το μικρό λουλούδι είναι η αφορμή για να εκφράσει ο αφηγητής την ευαισθησία του και την ανθρωπιά του αλλά και τη δίψα του για την επικοινωνία κατά τη διάρκεια του πολέμου στα χαρακώματα.

5) Τεχνική: Η αφήγηση στηρίζεται σε χωρία 1) περιγραφικά και 2) λυρικά.Η αφήγηση διακόπτεται συχνά από περιγραφές χώρου αλλά και συναισθηματικών εσωτερικών καταστάσεων.

Νέα Ελληνικά Κείμενα. Β΄Λυκείου. Mιχαήλ Μητσάκης.(Η Αρκούδα).

1.Οι ήρωες του Μητσάκη είναι κατά κανόνα βασανισμένοι, φτωχοί, ταπεινοί, παρεξηγημένοι άνθρωποι του μόχθου της καταδίκης και των στερήσεων.Θύματα της μοίρας και της κοινωνικής αδικίας πράγμα που αναστατώνει την ευαισθησία του.Συμπάσχει με τους ήρωές του αλλά δεν παρεκκλίνει από την αντικειμενική στάση του.

2.Η γλώσσα του εκφράζει μια ιδιαίτερη στιγμή και μίαν ιδιαίτερη νοοτροπία στα γράμματά μας. Πιστεύει ότι δεν θα πρέπει να υποταχθούμε στο στείρο  δημοτικισμό αλλά μέσα από μία μετρημένη καθαρεύουσα να ανοίγουμε τους σωστούς χώρους στη δημοτική.

3.Ο Μητσάκης ανήκει στους χώρους του Ελληνικού νατουραλισμού.Το  χρώμα και η ζωή είναι τα λογοτεχνικά ιδανικά του Μητσάκη.

4.Ενότητες:

1^η: …..μουγγρίζουσα συχνά: Η παράσραση

2^η:…..βροντά με δύναμη το ντέφι του: Ο τόπος, ο  χρόνος και οι πρωταγωνιστές της παράστασης.

3^η:….δέρεται, γρυλλίζει: Οι σκέψεις του συγγραφέα γύρω από τη σύλληψη και την εκπαίδευση της αρκούδας.

4^η:…ανόρεξον ολίγον δειχνομένην: Σκηνές από την παράσταση.

5^η: …ούτε σφρίγος αίματος: Οι μελαγχολικές σκέψεις του συγγραφέα.

6^η: …εις το ταγάρι του μεμψίμοιρος: το τέλος της παράστασης  και τα ελάχιστα κέρδη του αφέντη.

7^η: …την διαπόμπευσιν:  Η αποχώρηση των πρωταγωνιστών.

5.Αφηγηματικές τεχνικές:

1.Περιγραφή και διεισδυτικότητα της σκέψης.

Nέα Ελληνικά κείμενα Β΄ Λυκείου. Το μοιρολόϊ της φώκιας(Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης).

Παρατηρήσεις.

1.Η ηθογραφία του Παπαδιαμάντη συμβαδίζει με την υπαρξιακή φιλοσοφία (έχουμε συνέχεια της α-λογικής λογοτεχνίας η οποία στηρίζεται στο υποσυνείδητο και άλογο μέρος η οποία θα οδηγήσει έως το Φρόϋντ και το Σικελιανό)η οποία είχε ήδη ανθίσει στην Ευρώπη και στη Ρωσία(από τον Κίρκεγγωρ έως το Νίτσε και τον Ντοστογιέφσκι). Η ύπαρξη μέσα στο χάος και στην απελπισία,απομακρυσμένη από το Θεό ως έρμαιο της Φύσης προσπαθεί να σταθεί στο ηθικό της ύψος,με μόνο  όπλο τη βούλης για ζωή. Από τον Σοπενάουερ έως το Νίτσε η βούληση είναι το τελικό όπλο επιβίωσης του ανθρώπου πέρα από το Νού ως σκέψη και γνώση.

2.Ενότητες:

1^η «Κάτω από τον κρημνόν….κοίλωμα του κρημνού»: Το μοιρολόι της Λούκαινας και το τραγούδι του βοσκού.

2^η «Μία γολέτα ήταν….την παρουσίαν της» : Ο θάνατος της Ακριβούλας.

3^η «Καθώς είχε νυχτώσει ήδη …..του κόσμου» : Το μοιρολόϊ της φώκιας.

3.Αφηγηματικές τεχνικές:

Α) τριτοπρόσωπη αφήγηση( η γλώσσα της ανάμνησης είναι τριτοπρόσωπη).

Β)ρεαλιστική περιγραφή εξωδιηγηματική των πραγμάτων, αποκλείεται η συμμετοχή του αφηγητή διότι στην ουσία έχουμε παίζον δράμα.

Γ) περιγραφή του τοπίου(ενθύμηση από τη Γένεση όπου περιγράφεται επακριβώς ο τόπος που έχασαν οι πρωτόπλαστοι).

Δ)διαπλοκή τόπου-προσώπων( Αυγουστίνος: Ο χώρος και ο χρόνος πλάσθηκαν μαζί  με τον άνθρωπο).

Ε) μηδενική εστίαση προκειμένου να παρουσιασθουν τα υπαρξιακά ζεύγη:

Χάος – ζωή,πτώση-ανάσταση,θάνατος – ζωή, θάλασσα-ψυχή( ο άνθρωπος  αντιμετωπίζεται όπως στον Πλατωνικό Φαίδρο ως σύνολο δυνάμεων όχι απλή ύλη).

Nέα Ελληνικά Κείμενα. Β΄Λυκείου. Η Φόνισσα(Αλέξανδρος Παπαδιαμάντης).

Συσχέτιση του έργου με το βίο του συγγραφέως:

Ο Παπαδιαμάντης γεννήθηκε στη Σκιάθο.Γιός ιερέως βίωσε τη χριστιανική παράδοση και τη νεοελληνική επαρχιώτικη πραγματικότητα γεγονός που σφράγισε ανεξίτηλα την προσωπικότητα και το έργο του.Ήταν άνθρωπος βαθύτατα θρησκευόμενος διαπνεόμενος από τα ιδεώδη  του χριστιανισμού φύση ευαίσθητη και ποιητική.Μοναχικός κινούμενος στο μεταίχμιο του κοσμικού και του μοναχικού βίου(κοσμοκαλόγερος).

Βασικά χαρακτηριστικά της γραφής του Παπαδιαμάντη που προσδίδουν στο έργο του ιδιοτυπία,γοητεία και λογοτεχνική αξία:

1.Η Θρησκευτική πνοή: Το θρησκευτικό στοιχείο σημαδεύει τα βιώματα και την έμπνευση του Παπαδιαμάντη.Στα έργα του συναντά κανείς τις δίδυμες δυνάμεις του καλού και του κακού, του χάους και του παραδείσου, της απωλείας και της σωτηρίας.Ο Παπαδιαμάντης ζεί την καθημερινότητα του χριστιανού αντιμετωπίζει ο ίδιος τα διλήμματά του , βιώνει την ηθική κρίση.Γι αυτό και ο χριστιανισμός του έχει χαρακτηρισθεί εμπράγματος.

               2.Τα πρόσωπα του έργου του δεν είναι αυτόνομες προσωπικότητες( η έννοια της θρησκευτικής συλλογικότητας βασιλεύει στο έργο του) αλλά μέλη ενός ευρυτέρου συνόλου ενός κοινού σώματος από  το οποίο αντλούν τους όρους και τις προϋποθέσεις του προσδιορισμού  τους.Αποτελούν με άλλα λόγια μέλημιάς εκκλησιαστικής κοινότητας η οποία και συνέχεται σε μία αρραγή ενότητα.