H διδασκαλία της Αρχαίας Ελληνικής γλώσσας σύμφωνα με τα Νέα Προογράμματα Σπουδών.

 

H διδασκαλία της Αρχαίας  Ελληνικής γλώσσας σύμφωνα με τα Νέα Προογράμματα Σπουδών.

Αναφέρεται στο ΦΕΚ: 2052/31/3/2026 (για το μάθημα: Αρχαία Ελληνική γλώσσα:

Α’ Γυμνασίου Ανθολόγιο κειμένων

Β’ Γυμνασίου Ανθολόγιο κειμένων

Γ’ Γυμνασίου Πλουτάρχου, «Παράλληλοι Βίοι: Αλέξανδρος»):

Τα κείμενα μελετώνται σε τέσσερα Θεματικά Πεδία, καθένα από τα οποία περιλαμβάνει επιμέρους Θεματικές Ενότητες ως εξής:

1. Κείμενο και περικείμενο

1.1. Η ταυτότητα και τα χαρακτηριστικά του κειμένου.

1.2. Ο χώρος και ο χρόνος ένταξης του κειμένου.

Έστω ότι δίδεται το παρακάτω κείμενο: Πλουτάρχου, Παράλληλοι Βίοι, Αλέξανδρος.

3.5 Ἐγεννήθη δ᾽ οὖν Ἀλέξανδρος ἱσταμένου μηνὸς Ἑκατομβαιῶνος,  ὃν Μακεδόνες Λῷον καλοῦσιν, ἕκτῃ, καθ᾽ ἣν ἡμέραν ὁ τῆς Ἐφεσίας Ἀρτέμιδος ἐνεπρήσθη νεώς· ᾧ  γ᾽ Ἡγησίας ὁ Μάγνης ἐπιπεφώνηκεν ἐπιφώνημα κατασβέσαι τὴν πυρκαϊὰν ἐκείνην ὑπὸ ψυχρίας δυνάμενον·  εἰκότως γὰρ ἔφη καταφλεχθῆναι τὸν νεών, τῆς   Ἀρτέμιδος ἀσχολουμένης περὶ τὴν Ἀλεξάνδρου μαίωσιν.  ὅσοι δὲ τῶν μάγων ἐν Ἐφέσῳ διατρίβοντες ἔτυχον, τὸ περὶ τὸν νεὼν πάθος ἡγούμενοι πάθους ἑτέρου σημεῖον εἶναι, διέθεον, τὰ πρόσωπα τυπτόμενοι καὶ βοῶντες ἄτην ἅμα καὶ συμφορὰν μεγάλην τῇ Ἀσίᾳ τὴν ἡμέραν ἐκείνην τετοκέναι.  Φιλίππῳ δ᾽ ἄρτι Ποτείδαιαν ᾑρηκότι τρεῖς ἧκον ἀγγελίαι κατὰ τὸν αὐτὸν χρόνον· ἡ μὲν Ἰλλυριοὺς ἡττῆσθαι μάχῃ μεγάλῃ διὰ Παρμενίωνος, ἡ δ᾽ Ὀλυμπίασιν ἵππῳ κέλητι νενικηκέναι, τρίτη δὲ περὶ τῆς Ἀλεξάνδρου γενέσεως.  ἐφ᾽ οἷς ἡδόμενον ὡς εἰκὸς ἔτι μᾶλλον οἱ μάντεις ἐπῆραν, ἀποφαινόμενοι τὸν παῖδα τρισὶ νίκαις συγγεγεννημένον ἀνίκητον ἔσεσθαι.  Τὴν μὲν οὖν ἰδέαν τοῦ σώματος οἱ Λυσίππειοι  μάλιστα τῶν ἀνδριάντων ἐμφαίνουσιν, ὑφ᾽ οὗ μόνου καὶ αὐτὸς ἠξίου πλάττεσθαι.  καὶ γὰρ ‹ὃ› μάλιστα πολλοὶ τῶν διαδόχων ὕστερον καὶ τῶν φίλων ἀπεμιμοῦντο, τήν τ᾽ ἀνάτασιν τοῦ αὐχένος εἰς εὐώνυμον ἡσυχῇ κεκλιμένου καὶ τὴν ὑγρότητα τῶν ὀμμάτων, διατετήρηκεν ἀκριβῶς ὁ τεχνίτης.

Κείμενο και περικείμενο:

Το κείμενο αναφέρεται σε γεγονότα που σημάδευσαν την Γέννηση του Μεγάλου Αλεξάνδρου: Τα χαρακτηριστικά του Αλεξάνδρου αποδόθηκαν από τον ξακουστό γλύπτη της Εποχής: τον Λύσιππο.

Περικείμενο:

Τόπος και χρόνος: Ο Μεγάλος Αλέξανδρος γεννήθηκε στην Πέλλα το 356 π.Χ. Το κείμενο συνδυάζει την Γέννησή του με την πυρπόληση του Ναού της Εφεσίου Αρτέμιδος από τον Ηρόστρατο αποδίδοντας θεία σημάδια σε όλα αυτά, διότι η Άρνηση του Ηροστράτου αντισταθμίσθηκε από την θετική ενέργεια και ικανότητα που θα έφερνε στον Κόσμο ο Μέγας Αλέξανδρος (η διαλεκτική καλού και κακού μέσω των συμβάντων).

Στοιχεία βιβλίου ή κειμένου: Πλουτάρχου, Βίοι Παράλληλοι , ο Αλέξανδρος : Μέσω της Ενότητος αυτής  θα γνωρίσουμε τον Αλέξανδρο, έναν σπουδαίο Έλληνα Μακεδόνα αρχηγό και στρατηλάτη. Θα πληροφορηθούμε για τη γέννηση και τα παιδικά χρόνια του, τα σωματικά του χαρακτηριστικά, το αγαπημένο του άλογο, τον Βουκεφάλα, τη σύνεση και την ωριμότητά του καθώς και τη σχέση με το δάσκαλό του, τον φιλόσοφο Αριστοτέλη.

Κοινωνικό και πολιτισμικό πλαίσιο: Η Μακεδονία του Φιλίππου: Η εποχή της Βασιλικής (στρατιωτικής, πολιτικής και οικονομικής  παντοδυναμίας των Μακεδόνων, κατά την οποία σταδιακά κατακτούσαν όλους τους ζωτικούς χώρους οι οποίοι τους ενδιέφεραν: Επίσης: η Μακεδονία του Αριστοτέλους όπου ο Άνθρωπος ανέπτυσσε την Κοινή Ανθρώπινη Μορφή η οποία ως σύνολο κοινών ιδεών και αξιών προετοίμαζε τον Άνθρωπο του Λόγου ο οποίος θα κατακτούσε την Οικουμένη διαδίδοντας αυτόν τον Κοινό Λόγο (δημιουργώντας την Κοινή Ελληνιστική Εποχή).

Οι προθέσεις του Δημιουργού: οι προθέσεις του Πλουτάρχου είναι  εμφανείς: θέλει να εξάρει τον Χαρακτήρα του Μεγάλου Αλεξάνδρου , ως συνόλου Παιδείας, Ήθους, Εξέλιξης, Προόδου, συνδυασμού Σκέψης Ευγένειας και  Πράξης.

1.1. Η ταυτότητα και τα χαρακτηριστικά του κειμένου.

Ο Συγγραφέας του κειμένου είναι ο Πλούταρχος: Ο Πλούταρχος ασχολήθηκε με τη φιλοσοφία, την ηθική, την ιστορία και την πολιτική και το έργο του χωρίζεται σε δύο μεγάλες κατηγορίες: α) τα Ηθικά και β) τους Βίους. Ο Αλέξανδρος ανήκει στους Παραλλήλους Βίους του Πλουτάρχου:  Οι «Βίοι», οι οποίοι γράφτηκαν τις δύο τελευταίες δεκαετίες της ζωής του Πλούταρχου, είναι μία σειρά από ζεύγη βιογραφιών δύο σημαντικών ανδρών, ενός Έλληνα και ενός Ρωμαίου, και αποτελούν πολύτιμες πηγές για την ιστορία και τον πολιτισμό της αρχαιότητας. Ο αντίστοιχος Ρωμαίος σε σχέση με τον Μεγάλο Αλέξανδρο είναι ο Γάϊος Καίσαρ.

Στους «Βίους» ο Πλούταρχος έδειξε προτίμηση σε πολιτικά πρόσωπα. Προφανώς, στο πλαίσιο της ηθικής διαπαιδαγώγησης που επιχείρησε με το έργο του εν γένει, προσπάθησε μέσα από συγκεκριμένα παραδείγματα της πολιτικής ιστορίας να διδάξει ότι, όταν οι ηγέτες παραμελούν την αρετή, προκύπτουν δυσάρεστες καταστάσεις για τα άτομα και τους λαούς.

Με το έργο του αυτό ο Πλούταρχος παραδίδει την ζωή  ξεχωριστών ηγετών προκειμένου να δημιουργήσει υγιή πρότυπα στις επόμενες γενεές, πιστεύοντας ότι ο Αλέξανδρος αποτελεί πρότυπο μίμησης ήθους και πράξης, τρόπου συνδυασμού γνώσης, ήθους και πράξης προόδου και  λογικής ένωσης των ανθρώπων. Ο σκοπός λοιπόν των Βίων Παραλλήλων είναι σαφής: Από τη μία, ο συγγραφέας θέλει να  αναγεννήσει  στα κείμενά του τις ένδοξες σελίδες της ελληνικής ιστορίας, και, από την άλλη, σε σχέση με τους  Ρωμαίους να  προβάλει  υποδειγματικά τους Ρωμαίους ήρωες και τις καλύτερες πτυχές της ιστορίας τους δημιουργώντας αθάνατα πρότυπα στο πέρασμα των αιώνων ειδικά για τις νεώτερες γενεές.

Επίσης με βάση το ΦΕΚ αναλύουμε:

2. Το κείμενο ως περιεχόμενο

2.1. Πραγματικά στοιχεία του κειμένου: Πραγματολογικά (βιογραφικά, ιστορικά, γεωγραφικά), Πολιτισμικά (θεσμοί, ήθη, έθιμα, συνήθειες, υλικός πολιτισμός), Ηθικά (στοιχεία χαρακτηριολογικά των προσώπων, εσωτερικά κίνητρα), Νοηματικά/Ιδεολογικά (κοινωνικοπολιτικά χαρακτηριστικά της εποχής).

Άρα: Στην πρώτη ενότητα του έργου του ο Πλούταρχος αναφέρεται στη γέννηση, την καταγωγή και τα παιδικά χρόνια του Αλέξανδρου. Η γέννηση του Αλέξανδρου συνέπεσε με συνταρακτικά αλλά και ένδοξα γεγονότα, που σύμφωνα με τους μάντεις της εποχής προμήνυαν τη λαμπρή πορεία του νεογέννητου. Τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά του Αλέξανδρου αποτυπώθηκαν από τον φημισμένο γλύπτη της εποχής, Λύσιππο. Η συνετή, εγκρατής, αλλά ταυτόχρονα ορμητική και αποφασιστική του φύση, τον έκανε να ξεχωρίσει από πολύ μικρή ηλικία. Προσπαθούσε να μαθαίνει με κάθε ευκαιρία έχοντας βάλει στόχο από μικρός να γίνει μέγας στρατηλάτης. Ιδιαίτερη αγάπη έτρεφε για το άλογό του, τον Βουκεφάλα, που την ατίθαση φύση του κατάφερε να δαμάσει με εντυπωσιακό τρόπο. Ο πατέρας του, Φίλιππος Β΄ της Μακεδονίας, φρόντισε για την άρτια αγωγή του, με δάσκαλο τον κορυφαίο φιλόσοφο, Αριστοτέλη, η επίδραση του οποίου υπήρξε καθοριστική για τη μετέπειτα πορεία του Αλέξανδρου.

2.2. Αισθητικά στοιχεία του κειμένου: Υφολογικά χαρακτηριστικά.

2.3. Συνοχή και συνεκτικότητα του κειμένου.

3. Το κείμενο ως μορφή.

Το κείμενο προσφέρει το βασικό μήνυμά του, την ξεχωριστή γέννηση του Μεγάλου Αλεξάνδρου η οποία συνοδεύθηκε από μηνύματα της ξεχωριστής μελλοντικής εξελισσομένης φυσεώς του, μέσα από τον Ωραίο λόγο του Πλουτάρχου, μέσα από το εκλεπτυσμένο και ιδιαιτέρως φροντισμένο φιλολογικώς ύφους του συγγραφέως:

1)Τηρείται η ροή του χρόνου από το χθές έως το σήμερα, ως ανάμνηση όλων όσων πρέπει να θυμούνται οι άνθρωποι παραδίδεται η ιστορία, διότι με αυτόν τον τρόπο αποθεώνεται η ανάγκη γνωσιακής ανάμνησης και όχι απλής παροντικής περιγραφικής γνώσης μέσω των εξόχων παλελθοντικών χρόνων (διαδοχή μάλιστα αορίστου (Ἐγεννήθη) παρελθοντικού παρακειμένου με σημασία υπερσυντελίκου  συντελεσμένης πράξης (ἐπιπεφώνηκεν): ακόμα και ο Ενεστώτας (ἐμφαίνουσιν) απορροφάται από τον παρατατικό (ἠξίου) και μετατρέπεται ο Ενεστώτας σε Ιστορικό Αναμνησιακό διότι περιγράφει μία ενέργεια η οποία ξεκινά από το παρελθόν και εκτυλίσσεται στο τώρα (η καταπληκτική  αναπαράσταση της Μορφής του Αλεξάνδρου από τον Λύσιππο).

Η συνοχή και η συνεκτικότητα του κειμένου είναι εξαιρετική: τα νοήματα συνδέονται εξαιρετικά μέσα από την προσωπική χρήση του ρήματος με τα  ελευθεριακά απαρέμφατα (ελεύθερη ενέργεια) και την συμμετοχική δύναμη των μετοχών: το τρίγωνο ρήμα, μετοχή, απαρέμφατο, προσφέρει την ροή της ενέργειας από την δέσμευση των προσώπων προς την απελεύθερη  φύση του απαρεμφάτου και της μετοχής (ἔφη καταφλεχθῆναι, ῳ διατρίβοντες ἔτυχον). Επίσης όλο το κείμενο εκτυλίσσεται από μέρη του λόγου ιδίας ποιότητας και εξαιρετικής λεκτικής δυναμικής.

Η συνεκτικότητα του κειμένου είναι εξαιρετική:  το κείμενο εκτυλίσσεται σπονδυλωτά ως αίτια και αποτελέσματα, ως κρίση και τεκμήρια: ο Αλέξανδρος είναι Μεγάλος και έτυχον γεγονότα  για αυτό (εμπρησμός του ναού της Εφεσίου Αρτέμιδος): Για τον Φίλιππο όλα αυτά ήταν σημαντικά επειδή αποτελούσαν συνέχεια και άλλων σημείων και τεκμηρίων: ήττα Ιλλυρίων, νίκη στους Ολυμπιακούς αγώνες κ.λ.π.

3.1. Το λεξιλόγιο του κειμένου: Σημασία των λέξεων κ.λ.π (σύμφωνα με το βιβλίο…)

 3.2. Γραμματικά φαινόμενα:  (συμφωνα με το βιβλίο…)

 3.3. Συντακτικά φαινόμενα: (σύμφωνα με το βιβλίο…).

4.1. Η απόδοση του αρχαιοελληνικού κειμένου στη νέα ελληνική: Πολλαπλές αποδόσεις, Παραγωγή απόδοσης, Κριτική απόδοσης, Διόρθωση απόδοσης.Είναι δυνατή η απόδοση όλου του κειμένου σε μετάφραση ή η απόδοση να γίγνεται πρόταση προς πρόταση.

 4.2. Διεπιστημονική/Διαθεματική προσέγγιση του κειμένου: Αντιπαραβολική προσέγγιση των μορφών της ελληνικής γλώσσας, Ιστορία, Γεωγραφία, Θέατρο, Καλές Τέχνες, Λογοτεχνία, Θετικές Επιστήμες.

Προτείνεται:

Ο Αλέξανδρος σε διαρκή σύγκριση με άλλες προσωπικότητες, μετατροπή των μαθητών σε νέο Πλούταρχο (σύγκριση με τον  Μεγάλο Κωνσταντίνο, τον Ναπολέοντα και άλλες προσωπικότητες).

Επίσης: η αξιακή μετατόπιση της Ιστορίας προς την ανάδειξη του Ανθρωπίνου Προσώπου ως Μορφής και Είδους που συγκεντρώνει καθολικές και οικουμενικές ιδέες και αξίες ενοποιητικές προς έναν ενιαίο Άνθρωπο και Κόσμο (έρευνα αυτών των καθολικών ιδεών και αξιών (σοφίας, σωφροσύνης, ανδρείας κ.λ.π). Ο ρόλος του Προσώπου στην Ιστορική πορεία των Ανθρώπων (η ανάδειξη του Προσώπου του Ιησού, του Οκταβιανού Αυγούστου). Ο διαρκής ρόλος της Ιστορίας ως Προσωπικής εξέλιξης του Ανθρώπου μέσα από τον Ανθρωπομορφισμό  της Προσωπικής φιλοσοφίας του Σωκράτους έως τον Μονοθεϊσμό ως αποθέωση του  ενυποστάτου προσώπου του Ιησού.

Επίσης : ο ρόλος του Προσώπου στην σημερινή κοινωνία της ψηφιακής απροσωποποίησης του Ανθρώπου.

4.3. Πολυτροπικότητα: Αξιοποίηση χαρτών, εικόνων, αναπαραστάσεων, σκίτσων, διαγραμματικών απεικονίσεων, φωτογραφιών, αφισών κ.λπ.

4.4. Σύγχρονοι γραμματισμοί: Παραγωγή κειμένου, προφορικού ή/και γραπτού βάσει οδηγιών, Ποικίλες αναγνώσεις του κειμένου (δραματική, επιλεκτική, διακοπτόμενη, συνολική, νοηματική) βάσει οδηγιών, Κριτική ανάγνωση ή/και χρήση του εκπαιδευτικού υλικού (πηγές, παράλληλα κείμενα, πολυτροπικό υλικό, βιβλία αναφοράς), Δημιουργική παραγωγή κειμένου βάσει οδηγιών, Αξιοποίηση ψηφιακών τεχνολογιών, Μετασχηματισμός κειμένου βάσει κριτηρίων και οδηγιών, Αισθητική καλλιέργεια.

Προτείνεται:Οι μαθητές συγγράφουν κείμενο στο οποίο αποδίδουν την σημασία της προσωπικής εξέλιξης του ανθρώπου, εάν ήσαν ιστορικοί ή δημοσιογράφοι τι θα ερωτούσαν τον Μεγάλο Αλέξανδρο ή παρόμοιες προσωπικότητες της παγκοσμίου ιστορίας.

Επίσης οι μαθητές θα μπορούσαν να συγγράψουν δοκίμιο: από τον Αχιλλέα έως τον Αλέξανδρο: η πορεία του Προσώπου προς την πραγματική λογική ύπαρξη του Κοινού Οικουμενικού λόγου.