Κεφ.3.1. Ανάλυση του ιστορικού παραθέματος με βάση το σχήμα: ιδέα, έννοια, δομή.

 

Κεφ.3.1. Ανάλυση του ιστορικού παραθέματος με βάση το σχήμα: ιδέα, έννοια, δομή.

Απόσπασμα από το βιβλίο μου: "ανάλυση ιστορικών παραθεμάτων".

Στη σύγχρονη πλέον ιστορική επιστήμη έχει υιοθετηθεί η άποψη ότι η Ιστορία στηρίζεται στην μετατροπή των ιδεών και των αξιών σε έννοιες και των εννοιών σε δομές. Αυτό το διαχρονικό σχήμα είναι πολύ σημαντικό να κατανοηθεί από τους μαθητές διότι μέσω αυτού του σχήματος θα κατανοηθεί από τους σπουδαστές το γεγονός ότι τίποτε δεν υπάρχει ως καθεαυτή πραγματικότητα στην επιστήμη της ιστορίας, αλλά όλα αποτελούν ανθρώπινη γένεση, επινόηση, δημιουργία.Oμαθητής πρέπει να κατανοήσει ότι η Ιστορία και τα γεγονότα που αυτή εκθέτει, είναι ανθρώπινες δράσεις και επινοήματα: Πρέπει να κατανοήσει την παρακάτω σειρά: το γεγονός δίδει την Ιδέα, η Ιδέα την Έννοια και η Έννοια δημιουργεί τις δομές.

Ας δώσουμε ένα παράδειγμα σε όλα αυτά: το γεγονός ότι οι άνθρωποι έψαχναν για τροφή και νερό τους οδήγησε στην κατάσταση της σταθερής κατοικίας. Το γεγονός αυτό έφερε την ιδέα της μόνιμης κατοικίας, σταδιακά την έννοια της πόλης, με διαχρονικό αποτέλεσμα τη δημιουργία της πολιτικής δομής.

Πώς όμως ο μαθητής θα μπορέσει να χρησιμοποιήσει όλο αυτό το συλλογιστικό σχήμα στην ανάλυση των ιστορικών παραθεμάτων; Οι τρόποι είναι οι εξής:

1) Εάν στο δοθέν ιστορικό απόσπασμα υπάρχουν ιδέες, έννοιες και δομές, ο μαθητής θα πρέπει να τις παρουσιάσει ως αποτέλεσμα διαχρονικών ιδεών, εννοιών και δομών.

2)Εάν στο δοθέν ιστορικό απόσπασμα υπάρχουν ιδέες, έννοιες και δομές, ο μαθητής θα πρέπει να τις παρουσιάσει ως αιτίες για ορατά ιστορικά γεγονότα και αποτελέσματα.

Ας ιδούμε λοιπόν για κάθε μία από τις παραπάνω περιπτώσεις μία σχετική ανάλυση ιστορικού παραθέματος:

Α)Ανάλυση ιστορικού παραθέματος όπου οι ιδέες, οι έννοιες και οι δομές αποτελούν διαχρονικά αποτελέσματα περασμένων ιδεών, εννοιών και δομών.

Παραδίδεται το παρακάτω ιστορικό παράθεμα:

Η «Νέα Πολιτική Διοίκησις», το σύνταγμα του Ρήγα (1797) 2. Τα φυσικά δίκαια είναι: πρώτον το να είμεθα όλοι Ίσοι και όχι ο ένας ανώτερος από τον άλλον· δεύτερον να είμεθα ελεύθεροι, και όχι ο ένας σκλάβος του αλλουνού· τρίτον να είμεθα σίγουροι εις την ζωήν μας και κανένας να μην ημπορή να μας την πάρη αδίκως και κατά την φαντασίαν του· και τέταρτον, τα κτήματα οπού έχομεν κανένας να μην ημπορή να μας τα εγγίξη, αλλ’ να είναι εδικά μας και των κληρονόμων μας. 3. Όλοι οι άνθρωποι, Χριστιανοί και Τούρκοι, είναι Ίσοι. [...] Π. Κιτρομηλίδη (επιμ.), Ρήγα Βελεστινλή, Άπαντα τα σωζόμενα, Βουλή των Ελλήνων, Αθήνα 2000, τόμ. 5, σ. 36.

1^ο βήμα ανάλυσης:

Ανάλυση ιστορικού παραθέματος σύμφωνα με τη νέα θεματική διδασκαλία της Ιστορίας.

 

Δίδεται το εξής ιστορικό παράθεμα:

«Η μόρφωση θα φέρει τους Έλληνες πιο κοντά στην Ελευθερία»: « Ας εξετάσουμε τώρα τις αιτίες πού κάνουν πιο εύκολη την εθνική αποκατάσταση των Ελλήνων. Πρώτη λοιπόν είναι η πρόοδος του γένους μας στα μαθήματα. Πόση διαφορά υπάρχει ανάμεσα στη σημερινή κατάσταση που επικρατεί στην Ελλάδα και αυτή που επικρατούσε πρίν από δέκα χρόνια…Δεν υπάρχει πόλη σήμερα που να μην έχει δύο-τρία σχολεία ..η Λογική και η Φυσική άνοιξαν τα μάτια των περισσοτέρων..» (Ανωνύμου, Ελληνική Νομαρχία).

Ιστορία Β΄Λυκείου. Ανάλυση ιστορικού παραθέματος.

 

Πώς δικαιολογείται η κρίση της φεουδαρχίας σύμφωνα με το παρακάτω παράθεμα;

 

«Η φεουδαρχική κοινωνία αναγνώριζε τρεις τάξεις: τους ανθρώπους της προσευχής (κληρικούς και μοναχούς), τους ανθρώπους του πολέμου (άρχοντες) και τους ανθρώπους της εργασίας. Στην ουσία, αυτές αντιστοιχούσαν σε δύο, στους προνομιούχους φεουδάρχες και στους χωρικούς, αφού οι άνθρωποι της Εκκλησίας ανήκαν στους πρώτους. Στην κορυφή της κοινωνικής ιεραρχίας βρισκόταν ο βασιλιάς και ακολουθούσαν οι άμεσοι υποτελείς από τους οποίους εξαρτιόνταν οι κατώτεροι υποτελείς. Στην τάξη των αρχόντων ή ευγενών ανήκαν και οι έφιπποι μαχητές, που ονομάζονταν ιππότες, και οι οποίοι συγκροτούσαν μια κλειστή φεουδαρχική ομάδα. Τέλος, φέουδα μπορούσαν να κατέχουν και εκκλησιαστικοί άρχοντες.

 Στη βάση της κοινωνικής πυραμίδας βρίσκονταν οι χωρικοί, δηλ. οι ελεύθεροι γεωργοί που ήταν μικροϊδιοκτήτες, οι πάροικοι και οι δούλοι. Οι πάροικοι ήταν εγκατεστημένοι ως μόνιμοι καλλιεργητές σε κτήματα που δεν τους ανήκαν και απολάμβαναν μια περιορισμένη ελευθερία, που διέφερε από περιοχή σε περιοχή (δεν μπορούσαν να εγκαταλείψουν τη γη, κατέβαλλαν τέλη στο φεουδάρχη, δεν μπορούσαν να νυμφευθούν χωρίς την άδειά του). Τέλος, οι δούλοι που εξακολουθούσαν να υπάρχουν και να ανήκουν, όπως και στη Ρώμη, σε ένα κύριο, ήταν συνήθως ξένοι και αιχμάλωτοι πολέμου ή λεηλασίας. Ο αριθμός όμως περιορίστηκε μετά το 10ο αιώνα, και το καθεστώς διαβίωσης τους βελτιώθηκε, αφού συνήθως τους εγκαθιστούσαν ως καλλιεργητές.».

Προεργασία:

1)Το παράθεμα με τη μέθοδο της διαίρεσης παραθέτει τις τάξεις της φεουδαρχικής κοινωνίας.

2)Το παράθεμα αναλύοντας τα διαιρετικά μέλη παραθέτει πληροφορίες για κάθε ένα από αυτά.

3)Η πορεία του ιστορικού αυτού παραθέματος είναι πυραμιδική, προχωρεί από τα ανώτερα κοινωνικά μέλη της φεουδαρχικής κοινωνίας και κατεβαίνει προς τα χαμηλότερα κοινωνικά στρώματα.

 

Ανάλυση ιστορικού παραθέματος.

Α.Ανάλυση του ιστορικού αυτού παραθέματος ανά διαιρετικό μέλος και πληροφορία. Η τελική γραφή μου υπακούει στην γραφή καλής παραγράφου, δηλαδή γράφω θεματική πρόταση (η οποία συμπυκνώνει την κεντρική ιδέα του ιστορικού παραθέματος), λεπτομέρειες και κατακλείδα, αλλά επίσης η παράγραφός μου διαθέτει επάρκεια, αλληλουχία, συνοχή, εσωτερική σύνδεση.