Περί της φράσεως του Ξενοφώντος: «…και οι εξόριστοι επανέρχονταν στην Αθήνα, και γκρέμιζαν τα τείχη, με τη συνοδεία των ασμάτων των αυλητρίδων με μεγάλη προθυμία, διότι ενόμιζον ότι εκείνη η ημέρα ήταν η αρχή της ελευθερίας για την Ελλάδα…».

 

Περί της φράσεως του Ξενοφώντος: «…και οι  εξόριστοι επανέρχονταν στην Αθήνα, και γκρέμιζαν τα τείχη, με τη συνοδεία των ασμάτων των αυλητρίδων με μεγάλη προθυμία, διότι ενόμιζον ότι εκείνη η ημέρα ήταν η αρχή της ελευθερίας για την Ελλάδα…».

Στο β΄βιβλίο του των Ελληνικών, ο Ξενοφών, Έλλην ιστορικός, και λάτρης  του Σπαρτιατικού πολιτεύματος και τρόπου ζωής, αν και Αθηναίος Πολίτης, παραδίδει την παραπάνω φράση.  Το ιστορικό πλαίσιο όλων αυτών είναι γνωστό. Έπειτα από τη ναυμαχία  στους Αιγός ποταμούς (404 α.κ.χ) οι Σπαρτιάτες εκέρδισαν τον Πελοποννησιακό πόλεμο (ο οποίος ως γνωστόν εξηφάνισε την έννοια και την ύπαρξη της πόλεως κράτους). Οι Αθηναίοι δεν ήθελαν να παραδοθούν στους μισητούς τους αντιπάλους (με τους οποίους χωρίζονταν με χάσμα αβυσσαλέο). Ο Θηραμένης, Αθηναίος ολιγαρχικός, υποδούλωσε τελικά τους Αθηναίους στους Σπαρτιάτες μέσα από τέχνασμα: Πήγε στη Σπάρτη δήθεν για διαπραγματεύσεις με τους Λακεδαιμονίους. Καθυστερούσε όμως επίτηδες, όταν έπειτα από καιρό επέστρεψε στην Αθήνα με παραπλανητικά λόγια και πράξεις, κουρασμένοι και απογοητευμένοι αλλά και εξαθλιωμένοι οι Αθηναίοι, εδέχθησαν τους όρους των Λακεδαιμονίων και παραδόθηκαν σε αυτούς. Άρχιζε η περίοδος των τριάκοντα τυράννων.

Μέσα στους όρους που επέβαλον οι Λακεδαιμόνιοι ήταν και το γκρέμισμα των Αθηναϊκών τειχών τα οποία είχαν κτισθεί (και πάλι με τέχνασμα) από το Θεμιστοκλή. Κατά τη διάρκεια του γκρεμίσματος (από Αθηναίους μάλιστα ολιγαρχικούς οι οποίοι είχαν επιστρέψει από την εξορία όπου τους είχαν εκδιώξει οι Αθηναίοι δημοκρατικοί) όλοι οι παρευρισκόμενοι εφώναζον (με συνοδεία μάλιστα χορού και τραγουδιού) ότι αυτή ήταν ημέρα ελευθερίας για την Ελλάδα.

Μας προβληματίζει η αναφορά των Σπαρτιατών, των συμμάχων τους, και των Αθηναίων ολιγαρχικών στο τέλος του Πελοποννησιακού πολέμου: ως πολέμου ο οποίος εσήμανε την απαρχή της Ελευθερίας των Ελλήνων. Επίσης άξιον αναφοράς είναι και όσα συνέβησαν ολίγον πρίν στο συνέδριο της Κορίνθου. Εκεί όπου οι νικητές του Πελοποννησιακού πολέμου (Κορίνθιοι και Θηβαίοι) εζήτησαν την εξαφάνιση των Αθηναίων. Οι Λακεδαιμόνιοι αντέδρασαν στην πρόταση αυτή λέγοντας ότι δεν είναι σωστό και πρέπον να εξαφανισθούν αυτοί οι  οποίοι απέκρουσαν τους Πέρσες συνεισφέροντας στην Ελευθερία των Ελλήνων.

Γιατί άραγε εδόθη στον Πελοποννησιακό πόλεμο τέτοιο αξιολογικό πρόσημο ώστε οι Σπαρτιάτες να φαίνονται ως απελευθερωτές των Ελλήνων από τους Αθηναίους; Γιατί οι Κορίνθιοι και οι Θηβαίοι επέδειξαν τέτοιο μίσος προς τους Αθηναίους; Τα δεδομένα είναι καταλυτιικά. Όλους αυτούς τους δεδηλωμένους εχθρούς των Αθηναίων δεν φαίνεται να τους άγγιξε ο σημαντικός νοητικός και υλικός πολιτισμός  ο οποίος αναπτύχθηκε στο κλεινόν άστυ κατά τον 5^ο αι. Γιατί όμως ο Αναξαγόρειος Νους, ο Παρθενών, τα γλυπτά και τα αγάλματα δεν άγγιξαν τις καρδιές και το Νού των Λακεδαιμονίων και των λοιπών εχθρών των Αθηναίων, αλλά ποτέ δεν έγινε δυνατόν να ιδρυθή υπό τον μέγιστο Αθηναϊκό πολιτισμό του χρυσού αιώνος το περίφημο Πανελλήνιο αγαθό, μία Ελλάδα ενωμένη υπό τον Αθηναϊκό λόγο; Όπως έγινε υπό τον Ελληνικό Λόγο και τον Μεγάλο Αλέξανδρο;

Ας αναφερθούμε και στο περιστατικό με το Φιλοκλή, Αθηναίο στρατηγό, ο οποίος είχε διακηρύξει ότι εάν οι Αθηναίοι επικρατούσαν στους Αιγός ποταμούς, τότε θα απέκοπτε την δεξιά χείρα των ηττημένων, ο Λύσανδρος  (Λακεδαιμόνιος ναύαρχος,νικητής του Πελοποννησιακού πολέμου)  με φανερή απέχθεια τον εσκότωσε όταν τελικά οι Λακεδαιμόνιοι επικράτησαν στους Αιγός ποταμούς.

Η αγωγή των νέων σύμφωνα με την Λακεδαιμονίων Πολιτείαν του Ξενοφώντος.

 

Η αγωγή των νέων σύμφωνα με την Λακεδαιμονίων Πολιτείαν του Ξενοφώντος.

Η Λακεδαιμονίων Πολιτεία του Ξενοφώντος αποτελεί απόδειξη ότι η Σπάρτη ήταν πόλις αρχών και βαθέων σκοπών, Πόλις αγωγής μέσω της οποίας υπήρχε ξεκάθαρο πλάνο διαπαιδαγώγησης των νέων προκειμένου αυτοί να καταστούν άξιοι πολίτες. Σε καμμία λοιπόν των περιπτώσεων η Αθήνα δεν ήταν η μόνη Πόλις με συγκεκριμένη ανθρωποκεντρική φιλοσοφία αγωγής. Η Σπάρτη είχε το δικό της Λόγο ο οποίος  διέπλαθε τους νόες και τα ήθη των Νέων ώστε να καταστούν άξοι και αγαθοί πολίτες.

Απλά ο Λόγος των Σπαρτιατών δεν είχε να κάνει με τη νοητική ικανότητα  του ανθρωπίνου νοός να μεταπλάθει σε ιδέες και αξίες τις  φυσικές δυνάμεις, ο Λόγος των Σπαρτιατών ήταν η επαφή των Σπαρτιατών με τις φυσικές δυνάμεις ως τέτοιες: αυτό είναι ένα πολύ σημαντικό συμπέρασμα το οποίο ελάχιστα έχει προβληθεί αλλά εξηγεί το ότι και η Σπάρτη και η Αθήνα εκινήθησαν επάνω στο Λόγο αλλά από άλλη οπτική γωνία. Κηρύσσοντας ο Αναξαγόρας την παντοκρατορία του Νοός μετέτρεψε τον κεραυνό του Διός σε δύναμιν βουλήσεως. Αντιθέτως ο Σπαρτιάτης δεν προχώρησε σε αυτό το βήμα: ζούσε ως αίσθηση εξωτερικής δυνάμεως σε σχέση με τον κεραυνό από τον οποίο αντλούσε τη δύναμίν του: θα λέγαμε λοιπόν ότι ο Λόγος των Αθηναίων ήταν εσωτερικός παραστασιακός, ενώ ο Λόγος των Σπαρτιατών εξωτερικός μιμητικός.

Η Λακεδαιμονίων πολιτεία του Ξενοφώντος αποδεικνύει την ύπαρξιν αυτού του Σπαρτιατικού Λόγου: Υμνείται (κατ΄αρχάς ) ο Λυκούργος ως ο νομοθέτης εκείνος ο  οποίος προσπάθησε να φέρει την ευδαιμονία στους Σπαρτιάτες. Άρα παρατηρούμε ότι και στους Σπαρτιάτες υπήρχε το έσχατο πολιτειακό αγαθό της  ευδαιμονίας, η Πόλις δεν ήταν προϊόν τύχης. Αναφέρεται ότι οι έγκυες γυναίκες τρέφονται πολύ προσεκτικά,με επιλεγμένα ποτά και τροφές, ασχολούνταν με βιοτεχνικές εργασίες ώστε διάγοντας καθιστική ζωή να μην κουράζονται προκειμένου να γεννήσιουν υγιείς ανθρώπους.Παρατηρούμε την ύπαρξη προγεννητικής φροντίδας σε μία Πόλη η οποία εστηρίζετο στην αρχή ότι η ευτυχία του Ενός οδηγεί στην ευτυχία Όλων. Αναφέρεται μάλιστα ότι στη  Σπάρτη και οι  δούλες μπορούσαν να παρασκευάζουν ρούχα και άλλα βιοτεχνικά αγαθά, άρα μπορούσαν και οι δούλες να συμμετέχουν σε  εργασίες οι οποίες απαιτούσαν ανάλογο κόπο και κινήσεις. Αυτό οδήγησε στο ότι οι γυναίκες είχαν ενεργό ρόλο στην οικονομική ζωή της Πόλεως διότι κατά φυσική μίμηση εστηρίζοντο στο ότι στη φύση υπάρχουν θήλειες (βροχή) και άρρενες δυνάμεις (κτίσις). Ρητά αναφέρει ο  Ξενοφών ότι είχαν εφευρεθεί αγώνες δρόμων και άλλων αγωνισμάτων σωματικής δυνάμεως και για τις γυναίκες διότι εθεωρείτο ότι και τα δύο φύλα φυσικώς είναι ισχυρά και με αυτόν τον τρόπο θα εγένοντο ανδρείοι απόγονοι.

Καταλαβαίνουμε μέχρι εδώ τη μεγάλη διαφορά ανάμεσα στην πνευματική αριστοκρατία των Αθηναίων, οι οποίοι υιοθέτησαν την αριστοκρατία του νοός απορρίπτοντας συγκεκριμένες θήλειες φυσικές δυνάμεις (επιθυμία) διότι ο νούς των  Αθηναίων φιλοσόφων-πολιτειολόγων  εστηρίχθη κυρίως στη δυναμική βούληση κτίσης αυτού του πολιτειακού πλατωνικού και αριστοτελικού κόσμου, ενώ οι Σπαρτιάτες ευρισκόμενοι σε φυσικό περιβάλλον εδέχοντο το σύνολο των αρρένων και θηλειών φυσικών δυνάμεων.