Οι Ομηρικές καταβολές της Λεσβιακής διαλέκτου.

 

Οι Ομηρικές καταβολές της Λεσβιακής διαλέκτου.

Η Λεσβιακή  διάλεκτος ανήκει στα βόρεια νεοελληνικά ιδιώματα , ομιλείται κυρίως στο νησί της Λέσβου, παρουσιάζει κάποιες ομοιότητες με την ομιλουμένη διάλεκτο στο νησί της Λήμνου. Κυρίως όμως η Λεσβιακή διάλεκτος παρουσιάζει πολλές ομοιότητες με την Ομηρική γλώσσα, είναι γνωστό ότι και η Λέσβος ερίζει για την καταγωγή του Ποιητού, εξάλλου αναφέρονται επισκέψεις του Ομήρου στην Λέσβο.

Στο θέμα των Φωνηέντων θα μπορούσαμε να αναφέρουμε τις εξής ομοιότητες:

1)Το βραχύ Α της Αττικής διαλέκτου και στον  Όμηρο παραμένει βραχύ: Όμως στον Όμηρο τα λήγοντα σε –ειη και οίη μετατρέπουν το Α  σε μακρόχρονο φωνήεν: Η Αληθείη (αντί για Αλήθεια, Ευπλοίη  (αντί για Εύπλοια): η μάκρυνση του Α παρατηρείται στην Λεσβιακή διάλεκτο: Παρόμοια προφορά παρατηρείται στην Λεσβιακή διάλεκτο: ευκολία τροπής   του βραχέος –α σε μακρό –η:γενικώς ευκολία τροπής των βραχυχρόνων σε μακρόχρονα:  την ευπλοίη, η Αληθείη.

Η ευκολία τροπής  βραχυχρόνων σε μακρόχρονα (συνήθης στον Όμηρο) υπάρχει και στη Λεσβιακή διάλεκτο: η επικράτηση τελικά μακροχρόνων σχηματισμών στις λέξεις: η βίτσα-τ’ς βίτσις (όχι τις βίτσες).

2)Αρκετές φορές στον Όμηρο βραχείες συλλαβές λαμβάνονται ως μακρόχρονες κατά φαινομένην ανωμαλίαν: οι Λέσβιοι έχουν έφεση στο να εμμένουν στην μακρόχρονη προφορά βραχέων συλλαβών: το βέλος (τ(ου) βέλ(ους): σύνηθες στον Όμηρο.

3)Η Α΄κλίση στον Όμηρο έχει τις εξής καταλήξεις:

-α, -αο(-εω), -η, -ην-α-(η).

Στην κλίση του πρωτοκλίτου ονόματος ο Πολίτης, η Λεσβιακή διάλεκτος ομοιάζει στο άνοιγμα των φωνηέντων στην Γενική:

Ο πολίτης

Του Πολίτεω (αο)

Τω Πολίτη

Τον Πολίτην

Ω πολίτα.

Τα Ομηρικά ανοίγματα σε φωνήεντα σε συνδυασμό φωνηέντων παρατηρούνται στην Λεσβιακή διάλεκτο.

4) Η έκθλιψη στον Όμηρο είναι συχνή: αυτό το ίδιο φαινόμενο παρατηρείται και στην Λεσβιακή διάλεκτο (χάριν μέτρου και οικονομίας του λόγου):

Αστέρ’ οπωρινώ

Άλλοθ΄

5) Η Ομηρική συνίζηση , η σε μία συλλαβή συνεκφώνηση πολλών φωνηέντων είναι συχνή στον  Όμηρο όμως και στους Λεσβίους ομιλούντας:

Δη+άγρην (προφορά: δηάγρην)

Μηνύ(ι)ματα: προφορά: μηνύιματα.

6)Στις αντωνυμίες στην Λεσβιακή διάλεκτο παρατηρείται έντονη χρήση της δοτικής των Αντωνυμιών:

Τι μοι λές;

Τι μοι θέλεις;

7)Τα υγρόληκτα ρήματα στον Όμηρο επαυξάνουν την προφορά τους χρησιμοποιώντας μετά το –λ το –j:

Άρα: Αγγέλλει προφέρεται Αγγέλλjει (προφορά συνήθης στην Λέσβο).

8) Πολλά θέματα στον  Όμηρο σε –αυ και –ευ αυξάνουν το ενεστωτικό θέμα με το j. Ως αίσθηση προφοράς –γ (κάτι το οποίο παρατηρείται στην λεσβιακή διάλεκτο).

Παύομαι προφέρεται με αίσθηση: γ (παύγομαι)

Γεύομαι: γεύ(γ)ομαι.

9)Η Λεσβιακή διάλεκτος δεν ξεχνά τα Ομηρικά ρήματα εις –μι.

Ομιλούνται ως εξής και στον Όμηρο και στην Λεσβιακή διάλεκτο:

Αφίστημι (όχι αφήστε με)

Παρίστημι (όχι παραστέκω).

10) Ομηρικά τοπωνύμια και γενικά ποικίλες ονομασίες  στην Λέσβο.

Από το θέμα : αρ: (ο κάλλιστος): Αρίσβη ( το ωραιότερο και κάλλιστο μέρος προς πρόσβαση) (άρ+βαίνω).

Κεραμιά: κέραμος: η αργιλώδης γή στον  Όμηρο.

Αίγειρος: είδος δένδρου, λεύκα.

Ερέσσω (κωπηλατώ): Ερεσός

Άντισσα ( η Βασίλισσα)

Μητιάομαι τον Ύμνον (σκέπτομαι τον Ύμνον): Μήθυμνα.

Πολίχνη (πόλις εν Ομήρω): Πολιχνίτος

Η λάχνη (έριον) των αρνών (αρνιά): Λάψαρνα (αμφίβολη ετυμολογία).

Γέρας, αξίωμα βασιλικό, Γέρα.

Πλέω έν ήματι (ήμαρ: Ημέρα): Πλωμάρι.

Άγρα(κυνήγι): Άγρα.