Η απόδόμηση των Ηθικών Νικομαχείων του Αριστοτέλους σύμφωνα με τον Ντεριντά και την «διαφωρά».

 

Η απόδόμηση των Ηθικών Νικομαχείων  του  Αριστοτέλους σύμφωνα με τον Ντεριντά  και την  «διαφωρά».

Η αποδομητική θεωρία  του Ντεριντά , εν ολίγοις, έγκειται στο ότι μία λέξη αντιπροσωπεύει πληθώρα νοημάτων, τα οποία αναλόγως του περικειμένου και του συγκειμένου του κειμένου θα πρέπει να σημειώνονται οδηγώντας  στην εκκάλυψη όλων των κειμενικών νοημάτων ανά άνθρωπο και εποχή. Το ίδιο κείμενο μπορεί σε άλλο θρησκευτικό ή πολιτιστικό περιβάλλον, το ιδιο κείμενο μπορεί από άλλους αναγνώστες να λάβη διαφορετική ισχύ και ερμηνεία και σκοποθεσία. Η ίδια λέξη ανάλογα το χώρο και το χρόνο, αναλόγως του όλου περιβάλλοντος εμψύχου ή μη μπορεί να διαφοροποιείται από νόημα σε νόημα: αυτό το οποίο θα πρέπει να προσεχθεί είναι το ότι η λέξη μέσα στον χαοτικό κύκλο Θεού-Φύσεως-Ανθρώπου μπορεί να απευθύνεται σε μηνύματα θεού ή φύσης ή ανθρώπου: αυτό όμως δεν σημαίνει ότι η ίδια λέξη μπορεί να απευθύνεται σε μηνύματα και προς τις άλλες μεταβλητές και προς το θεό και προς τη  φύση και προς τον άνθρωπο. Ας δώσυμε ένα άμεσο παράδειγμα: η αρετή μπορεί να σημαίνει την ένωση των ιδεών με την πράξη αλλά σήμερα μπορεί να σημαίνει την διαχείριση των οικονομικών αποθεμάτων μίας οικογένειας: άρα ανά εποχή χώρο και χρόνο, ανά ιστορική και πολιτιστική και πολιτική εξέλιξη, σε σχέση με τα Υποκείμενα οι λέξεις απελευθερώνουν ολιστική δυναμική: ειδικά στο παράλληλο κείμενο των Αρχαίων Ελληνικών κειμένων γ΄λυκείου οι μαθητές θα πρέπει να συναισθάνονται στην ευμεταβλητότητα των λέξεων και την απίστευτη ανοικτότητα των λέξεων ανά εποχή: η ίδια  λέξη στηρίζει το αριστοτελικό σύστημα αλλά μπορεί να στηρίξει και πολλά σημερινά συστήματα: άρα οι μαθητές στο παράλληλο κείμενο και όχι μόνον θα πρέπει να προσέξουν τις Αριστοτελικές λέξεις και όχι  μόνο πιο διαφορετικό και ποικίλο  νόημα έχουν λάβη ανά εποχή.

Ας γίνουμε πιο συγκεκρμένοι: ο Ντεριντά μέσα από την διαφωρά και τον αποδομισμό των σταθερών νοημάτων μιάς λέξης θέλει ουσιαστικά να αποδομήσει την εμμονή σε συγκεκριμένη  λογοκεντρικότητα και να αποδώσει το άπειρο μιάς λέξης (πολλές φορές υπερλογικά άπειρο) δείχνοντας ότι οι λέξεις μεταφέρουν άπειρα σήματα και νοήματα πολλών μεταβλητών και δεν θα πρέπει να σταθεροποιούνται αυτά σε μερικές και μόνον μεταβλητές. Εξάλλου ο χρόνος εξελίσσει και καθιστά άπειρα τα νοήματα και τα σήματα πολλές φορές της ίδιας της λέξης. Αναφέρει λοιπόν ο Αριστοτέλης (πάντοτε στα Ηθικά Νικομάχεια (Β,6,4-8): «Ἐν παντὶ δὴ συνεχεῖ καὶ διαιρετῷ…». Η συνέχεια και η διαιρετότητα στον Σταγειρίτη φιλόσοφο έχει να κάνει με την ποσοτική παρουσία ενός μεγέθους στο χώρο και την ικανότητα να μερίζεται και να διαιρείται αυτό το ποσοτικό μέγεθος. Για την Εκκλησία συνέχεια σημαίνει η άρρηκτη ενότητα παλαιάς και καινής διαθήκης, επίσης η ενιαία εικόνα του χριστιανού ο οποίος είναι Έν συνεχές ενώπιον του δημιουργού του. Επίσης  Στον Φουκώ  η έννοια της συνέχειας σημαίνει τον τρόπο εννοιακής και δομικής ένωσης συστημάτων ώστε να εξελίσσονται οι έννοιες και οι δομές (η συνέχεια της έννοιας της  τιμωρίας από πολιτισμό σε πολιτισμό): Άρα η μεσότητα σε όλα αυτά έχει να κάνει με   όλο αυτό το εύρος της συνεχείας, άρα η μεσότητα  στην έννοια της σημερινής τιμωρίας έχει να κάνει με την μέση λύση ανάμεσα στην  εξοντωτική τιμωρία και στον σωστό εξιλεασμό και σωφρονισμό.

Διδάσκοντας τα Ηθικά Νικομάχεια, Γυμνάσιο Άγρας με Λυκειακές τάξεις, 13/3/2026.

ευχαριστώ τους εξαιρετικούς συναδέλφους μου για την άψογη συνεργασία.

Aντιγράψτε το σύνδεσμο και πατήσθε με αυτόν στον φυλλομετρητή σας.

file:///E:/%CE%A4%CE%BF%20%CE%AD%CF%81%CE%B3%CE%BF%20%CE%BC%CE%BF%CF%85/%CE%B5%CF%81%CE%B3%CE%B1%CF%83%CE%AF%CE%B5%CF%82%20%CF%83%CF%87%CE%BF%CE%BB%CE%B9%CE%BA%CE%AD%CF%82/%CE%91%CF%81%CF%87%CE%B1%CE%AF%CE%B1%20%CE%95%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AC,%20%CE%B3%CE%84%CE%BB%CF%85%CE%BA%CE%B5%CE%AF%CE%BF%CF%85%20(1).pdf 

Διδάσκοντας το Πλατωνικοσπήλαιο (Αρχαία Ελληνικά Κατεύθυνσης γ΄λυκείου):

Αντιγράψτε και πατήσθε στο  σύνδεσμο:https://doc-0o-ak-apps-viewer.googleusercontent.com/viewer/secure/pdf/g0agpn3im71t7brlqknaunoc63d5pj2d/h4s0leevtnkau31jn8rl7rcf1vqfsq0f/1762343400000/drive/17204463764610694879/ACFrOgBjxM9q3tuq7a7dBKx0Jq9cdTgeIhPqDxHuw4X5n7e4KK-6ZdsL-2JkpVQ8Pi-DvpR9pFx5O5eGjMuBzkWzC31HH83mlAXD_xzC0eWNOP2HQh0Bajoaokcyql2WqN9CvGW-z2tWv2C78YWW6pHhoByOVPTyk_3ci3IwcYqcl0DtioinQoQaHopGTvrxtPJF0Uh8lhSWV983f6WtT0Z0cx9P9S9ZdsJYWIKLzVh6rSXhS1gnKze4kTFDGIHKVGhu7verhWfefyM74W9M?print=true&nonce=2523e38go4g1o&user=17204463764610694879&hash=k01n6e8cb6jdjtabn699re76qr4q4d19

Αρχαία Ελληνικά γ΄λυκείου. Κατασκευάζοντας Φύλλο εργασίας, εμβαθύνοντας στην Αριστοτελική λογική.

 

Αρχαία Ελληνικά γ΄λυκείου.

Κατασκευάζοντας Φύλλο εργασίας, εμβαθύνοντας στην Αριστοτελική λογική.

Ηθικά Νικομάχεια, Ενότητα 1^η, Β1,1-3:Διανοητική και ηθική αρετή, ταιριάζει στη φύση μας η ηθική αρετή;

1.Κείμενο:

Διττῆς δὴ τῆς ἀρετῆς οὔσης, τῆς μὲν διανοητικῆς τῆς δὲ ἠθικῆς, ἡ μὲν διανοητικὴ τὸ πλεῖον ἐκ διδασκαλίας ἔχει καὶ τὴν γένεσιν καὶ τὴν αὔξησιν, διόπερ ἐμπειρίας δεῖται καὶ χρόνου, ἡ δ’ ἠθικὴ ἐξ ἔθους περιγίνεται, ὅθεν καὶ τοὔνομα ἔσχηκε μικρὸν παρεκκλῖνον ἀπὸ τοῦ ἔθους. Ἐξ οὗ καὶ δῆλον ὅτι οὐδεμία τῶν ἠθικῶν ἀρετῶν φύσει ἡμῖν ἐγγίνεται. οὐθὲν γὰρ τῶν φύσει ὄντων ἄλλως ἐθίζεται, οἷον ὁ λίθος φύσει κάτω φερόμενος οὐκ ἂν ἐθισθείη ἄνω φέρεσθαι, οὐδ’ ἂν μυριάκις αὐτὸν ἐθίζῃ τις ἄνω ῥιπτῶν, οὐδὲ τὸ πῦρ κάτω, οὐδ’ ἄλλο οὐδὲν τῶν ἄλλως πεφυκότων ἄλλως ἂν ἐθισθείη. Οὔτ’ ἄρα φύσει οὔτε παρὰ φύσιν ἐγγίνονται αἱ ἀρεταί, ἀλλὰ πεφυκόσι μὲν ἡμῖν δέξασθαι αὐτάς, τελειουμένοις δὲ διὰ τοῦ ἔθους.

2.Ποιά είναι στο κείμενο η σχέση της διανοητικής με την ηθική αρετή; Ποιος είναι πλέον ο ανθρωποκεντρικός ρόλος της παιδείας; Γιατί θεωρείται ως αρετή και η διανοητική αλλά και η ηθική διάπλαση  του ανθρώπου;

Η σημαντικότητα του κειμένου αυτού έγκειται στο νέο μοντέλο Ανθρώπου το οποίο προτείνει. Ας προσέξουμε ότι πλέον ο Άνθρωπος θεωρείται ως το δημιουργικό άθροισμα δύο σημαντικών παραγόντων: της μόρφωσης και της ηθικής διάπλασης.

Αποκαλύπτεται η δημιουργία ενός νέου ανθρωπίνου τύπου ο οποίος στηρίζεται στο ζεύγος: σκέπτομαι-πράττω. Ο Νούς χάνει κάθε περιγραφική δύναμη και καθίσταται εξόχως εκτελεστικό όργανο: Πλέον η σκέψη ανακινεί ιδέες και αξίες εντός του ανθρώπου, σε σχέση με το σύμπαν, τον κόσμο, τον άνθρωπο. Αυτές όμως ανακινούν τον άνθρωπο ως σκέψη και εξωτερικεύονται δίδοντας τις περίφημες ηθικές πράξεις: άρα ο άνθρωπος είναι ό,τι σκέπτεται και βέβαια με βάση τις σκέψεις γίγνεται ό,τι πράττει.

Άρα η Φιλοσοφία γίγνεται Μητέρα, παραγωγός τύπου Ανθρώπου, το μοντέλο του δημιουργικού ανθρώπου είναι αυτό το οποίο συνδέει τους ανθρώπους με ιδέες οι οποίες γίγνονται πράξεις προβάλλοντας τον πλήρως καθοριζόμενο πνευματικό και ηθικό άνθρωπο.

Η πραγματική καινοτομία του κειμένου έγκειται στο ότι η διανοητική αρετή, η μόρφωση, η σκέψη, όπως και η πράξη, η ηθική, γίγνονται και θεωρούνται ως αρετές. Γιατί όμως; Ποια είναι η δυναμική της αρετής, το να μετατρέπεται δηλαδή η γνώση και η ηθική της εξωτερίκευση σε αρετές;

Προκειμένου να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι ας αναφέρουμε το Ομηρικό πρότυπο του Ήρωος. Εκεί προλογίζεται σαφέστατα ο Αριστοτέλης: Στην επική ποίηση για πρώτη φορά (εκεί στις απαρχές της γένεσης του Ελληνικού λόγου) υπάρχει σύνδεση της γνώσης με την πράξη: ας προσέξουμε ότι πλέον  ο  Άνθρωπος (αυτό τονίζει ο Αριστοτέλης) παύει να είναι χαοτικό όν και καθίσταται προβλέψιμο όν βάσει των σκέψεών του και των συνεπαγομένων πράξεων εξ αυτών των σκέψεων: άρα στην ουσία συζητούμε για την παραγωγή ενός νέου μοντέλου ανθρώπου το οποίο νικά την χαοτική απροσδιοριστία και χαότητα κλεισμένος στον κύκλο: σκέπτομαι αυτό πράττω τούτο. Ο Αχιλλέας λοιπόν (εάν ορίσουμε τη γνώση ως ανάμνηση, ενσυναίσθηση των κληρονομηθεισών συμπαντικών δυνάμεων και ενεργειών τις οποίες εμπερικλείει ο άνθρωπος) γνωρίζει ότι είναι Διογενής άρα ως Άνθρωπος δεν είναι οντικό άθυρμα, χαοτικό απροσδιόριστο  άτομο, αφημένο στις ορέξεις του χαοτικού σύμπαντος: η γνώση του διογενούς χαρακτήρος του αντικαθιστά την πρώτη οντική  μη ανθρωπίνως ορισθείσα φύση του (η οποία ορίζεται ως το σύνολο των συμπαντικών δυνάμεων της κίνησης, της επιβίωσης, της αναπαραγωγής κ.λ.π) με την ανθρωπίνη φύση η οποία ορίζεται ως το σύνολο των δυνάμεων και των ενεργειών τις οποίες τώρα ο Αχιλλέας θα ορίσει μέσα από την επιλογή των διογενών δυνάμεων ανδρείας, θάρρους, ηρωϊκής πράξης, τις οποίες συνειδητοποίησε ότι κατέχει. Άρα ο Αχιλλέας δημιουργεί έναν καθορισμένο και πλήρως οριοθετημένο εαυτό: Επιλέγει τις διογενείς εκείνες σκέψεις οι οποίες συνδέονται με τις ανάλογες πράξεις ανδρείας. Άρα ο Άνθρωπος πλέον ως κάτι το καινόν θεωρείται ως το άθροισμα των γνώσεών του και των πράξεών του. Συζητούμε για την αντικατάσταση της πρωτολείας συμπαντικής απλά δυναμικής αλόγου οντολογικής φύσεως με την πλήρως καθορισμένη ανθρωπίνη φύση των σκέψεων οι οποίες γίνονται πράξη.

Όταν  ο Θαλής εγνώρισε την αρχή του σύμπαντος ότι είναι το ύδωρ, αυτή η γνώση καθόρισε και τις πράξεις αυτού αλλά και των συνανθρώπων του. Διότι πλέον όλοι κατάλαβαν ότι το μυαλό τους κινείται όπως το ύδωρ, άρα μπορού να καθορίσουν τις πράξεις τους στα πλαίσια της υδάτινης κίνησης: οι πράξεις να είναι κινητικές, γόνιμες, αποδοτικές, καθολικές και δίκαιες.

Παρατηρήσεις στα ερμηνευτικά σχόλια επί Αρχαιοελληνικού κειμένου.

 

Παρατηρήσεις στα ερμηνευτικά σχόλια επί  Αρχαιοελληνικού  κειμένου.

Παραδίδεται το παρακάτω   κείμενο:

Ὦ Σώκρατες, πάντα τὰ φυτὰ κινδυνεύει τὸν αὐτὸν τρόπον ἔχειν, καὶ τὰ ἐκ τῆς γῆς φυόμενα καὶ τὰ ζῷα τά τε ἄλλα καὶ ἅνθρωπος. καὶ γὰρ ἐν τοῖς φυτοῖς ῥᾷστον ἡμῖν τοῦτο γίγνεται, ὅσοι τὴν γῆν γεωργοῦμεν, τὸ
παρασκευάσασθαι πάντα τὰ πρὸ τοῦ φυτεύειν καὶ αὐτὸ τὸ φυτεῦσαι·ἐπειδὰν δὲ τὸ φυτευθὲν βιῷ, μετὰτοῦτο θεραπεία τοῦ φύντος καὶ πολλὴ καὶ χαλεπὴ καὶ δύσκολος γίγνεται. οὕτω δὲ ἔχειν ἔοικε καὶ τὸ περὶ τῶν ἀνθρώπων· ἀπὸ τῶν ἐμαυτοῦ ἐγὼ πραγμάτων τεκμαίρομαι καὶ ἐς τἆλλα.καὶ γὰρ ἐμοὶ ἡ τοῦ ὑέος τουτουΐ, εἴτε φυτείαν εἴτε παιδοποιίαν δεῖ αὐτὴν ὀνομάζειν, πάντων ῥᾴστη γέγονεν, ἡ δὲ τροφὴ δύσκολός τε καὶ ἀεὶ ἐν φόβῳ περὶ αὐτοῦ δεδιότι. τὰ μὲν οὖν ἄλλα πολλὰ ἂν εἴη λέγειν, ἡ δὲ νῦν παροῦσα ἐπιθυμία τούτῳ πάνυ με φοβεῖ –ἔστι μὲν γὰρ οὐκ ἀγεννής,σφαλερὰ δέ– ἐπιθυμεῖ γὰρ δὴ οὗτος ἡμῖν, ὦ Σώκρατες, ὥς φησι, σοφὸς γενέσθαι. δοκῶ γάρ μοι, τῶν ἡλικιωτῶν τινες αὐτοῦ καὶ δημοτῶν, εἰς τὸ ἄστυ καταβαίνοντες, λόγους τινὰς ἀπομνημονεύοντες διαταράττουσιν αὐτόν, οὕς ἐζήλωκεν καὶ πάλαι μοι πράγματα παρέχει, ἀξιῶν ἐπιμεληθῆναί με ἑαυτοῦ καὶ χρήματα τελέσαι τινὶ τῶν σοφιστῶν, ὅστις
αὐτὸν σοφὸν ποιήσει.

θεραπεία τοῦφύντος : φροντίδα του βλασταριού

περὶαὐτοῦδεδιότι: (εμένα) που φοβάμαι γι’ αυτόν

οὐκἀγεννής : αρχοντικήτῶν ἡ λικιωτῶν: των συνομηλίκων

(Πλάτωνος , Θεάγης, 121a-d).

 

επίσης παραδίδεται η μετάφρασή του:

1 Σωκράτη, όλα τα φυτά κατά πάσα πιθανότητα έχουν τον ίδιο τρόπο ανάπτυξης, δηλαδή και όσα φυτρώνουν από τη γη και τα ζώα τα υπόλοιπα και ο άνθρωπος. Και μάλιστα στα φυτά ευκολότερα γίνεται αυτό φανερό για εμάς, που καλλιεργούμε τη γη. Δηλαδή το να προετοιμάζουμε όλα τα σχετικά πριν από το φύτευμα και αυτό το ίδιο το φύτευμα. Όταν όμως τυχόν αυτό που φυτεύτηκε αναπτυχθεί, μετά από αυτό η φροντίδα του βλασταριού αποβαίνει μακροχρόνια, σκληρή και δύσκολη. Έτσι, λοιπόν, φαίνεται ότι συμβαίνει και με τους ανθρώπους. Από τη δική μου περίπτωση εγώ συμπεραίνω και για τις άλλες περιπτώσεις. Και πράγματι του γιου μου αυτού εδώ, είτε πρέπει να την ονομάζουμε γέννηση είτε ανατροφή, έχει υπάρξει η πιο εύκολη για εμένα από όλα. Η ανατροφή όμως είναι και δύσκολη (για μένα) επειδή βρίσκομαι διαρκώς σε φόβο για αυτόν (δηλ. για τον γιο μου). Υπάρχουν πολλά ακόμη που θα μπορούσα να σου είπω,τα οποία και θα ήταν ατελείωτα,με τρομάζει πολύ όμως η αξίωσις  την οποία μου προβάλει σήμερα. Διότι δεν είναι κάποια αισχρά αξίωσις, είναι όμως εσφαλμένη. Μας απαιτεί λοιπόν Σωκράτη τώρα να γίνη καθώς λέγει σοφός. Καθώς δε αντελήφθην κάποιοι χωριανοί μας και συνομηλικοί του, καταβαίνοντας στην Αθήνα του ετάραξαν το μυαλό λέγοντες εις αυτόν κάποια λόγια που  άκουσαν  εδώ, και τα οποία του άρεσαν ζωηρά, και κάμποσο καιρό τώρα με ενοχλεί απαιτών να φροντίσω δι΄αυτόν και να πληρώσω χρήματα  σε κάποιον από τους σοφιστές για να τον κάνει σοφόν.

 

Η ερμηνευτική η οποία τίθεται έχει ως εξής:

Ανάλυση του κειμένου του Αριστοτέλους (από το φάκελο υλικού ανθρωπιστικού προσανατολισμού γ΄λυκείου): κείμενο αναφοράς: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, Μετὰ τὰ φυσικά, Α 2, 98b12-28 [149 λ.]

 

Ανάλυση του κειμένου του Αριστοτέλους (από το φάκελο υλικού ανθρωπιστικού προσανατολισμού γ΄λυκείου):

 κείμενο αναφοράς: ΑΡΙΣΤΟΤΕΛΗΣ, Μετὰ τὰ φυσικά, Α 2, 98b12-28 [149 λ.]

1.Το ιστορικό πλαίσιο του κειμένου αυτού.

Ο Αριστοτέλης είναι ο πλήρως λογικός φιλόσοφος, αυτός ο οποίος στηρίζεται στην αισθητική εμπειρία η οποία προσφέρει δύο σημαντικά μεγέθη: την Πολιτεία και την Ηθική. Στο σύνολο του έργου του ξεχώρισε πλήρως το συμπαντικό βασίλειο (γή, πλανήτες, σελήνη κ.λ.π) το φυτικό βασίλειο, το ζωϊκό βασίλειο (εξετάζει διαφορετικά τα βασίλεια αυτά σε σχέση με το ανθρώπινο βασίλειο). Τον ανθρώπινο κόσμο ο Αριστοτέλης τον αποκόπτει από  τους λοιπούς εμψύχους και εμβίους κόσμους με όριο διάκρισης: το Λόγο. Για αυτό σε αυτό το απόσπασμα προσφέρει ως αρχή της φιλοσοφίας την απορία και το θαυμασμό, ουσιαστικά λέγει ότι ο Λόγος εξυψώνει τον Άνθρωπο υπέρ όλων των εμβίων όντων, είναι αυτός ο οποίος μέσα από νοητικές και συναισθηματικές παροτρύνσεις ωθεί τον άνθρωπο να προσδιορισθεί σε σχέση με τον εαυτό του, τους άλλους, τον κόσμο, το σύμπαν.

Δεν είναι τυχαία η εποχή κατά την οποία εγράφη αυτό το κείμενο (γενικώς τα Μεταφυσικά): Το πείραμα της νοησιοκρατικής  φιλοσοφίας είχε αρκετά επιτύχει στην Αθήνα. Ο Αναξαγόρας και οι Σοφιστές, ο Σωκράτης και οι τραγικοί, ο Περικλής και η πολιτική, είχαν ικανοποιητικά σχηματίσει το έλλογο σύμπαν του Ελληνικού κόσμου μέσα στο οποίο εντάσσεται ο Αριστοτέλης και τα Μεταφυσικά του. Διότι πρέπει να σημειωθεί ως σημαντική παρατήρηση ότι ο θαυμασμός ο οποίος αναφέρεται στο δοθέν κείμενο των Μεταφυσικών είναι ο έλλογος δρόμος των ανθρώπων προκειμένου να εσωτερικοποιήσουν τις ιδέες που απλόχερα προσφέρει  το σύμπαν ώστε αυτές οι ιδέες (όπως έκτισαν τον κόσμο του Αγαθού και του υπερσεληνίου και υποσεληνίου κόσμου) να κτίσουν τον ευνομούμενο και εύρυθμο πολιτικό κόσμο των ανθρώπων όπου θα κυριαρχεί η αρμονία της αρετής, η ενδελέχεια του ανθρωπίνου σκοποθετείν, η νοητή και οικουμενική ηθική ένωση των ανθρώπων: ο Αριστοτέλης ουσιαστικά μέσα από το θαυμασμό θεολογεί: προσπαθεί να εύρη μία κοινή ανθρώπινη έννοια η οποία δύναται να ενώσει προνοητικά όλους τους ανθρώπους: διότι όλοι μπορούν να θαυμάσουν: το επόμενο στάδιο είναι το Νοείν: όλοι μπορούν να αποκωδικοποιήσουν το θαυμασμό σε καθολικές έννιοιες, ιδέες, οι οποίες οδηγούν στην ηθική ολοκλήρωση των ανθρώπων.

Ας επιστρέψουμε στην ιστορικότητα της εποχής η οποία εγέννησε τον Αριστοτέλη και τα Μεταφυσικά του. Η Αθήνα λοιπόν διέτρεξε όλο το νοητό και ηθικό δρόμο από τα Ομηρικά έπη (γεννώντας τον Άνθρωπο της δύναμης, της σκέψης, του σκοπού, του νόστου ενάντια στη βύθιση στο χάος της αλογίας (από το Δία και την Αθηνά και τον Ερμή ενάντια στον Ποσειδώνα). Διέτρεξε και τα στάδια του προσωκρατισμού (ο Πλάτων μέσα από τις πολιτειακές τριάδες του μετέτρεψε τον Ήλιο σε νού, τη θάλασσα σε ψυχή, τη γή σε ανθρώπινη μορφή, παράγοντας το λογιστικό (σοφία) το θυμοειδές (ανδρεία) και το επιθυμητικό (σωφροσύνη) ( η ισορροπία όλων αυτών είναι η πλατωνική δικαιοσύνη). Όλα αυτά εγέννησαν τη νοητή φύση του ανθρώπου (επί της πρωτολείας φυσικής ακατέργαστης νοητικώς φύση) την οποία παραλαμβάνει ο Αριστοτέλης και προσπαθεί διά του κινήτρου του θαυμασμού να την προχωρήσει έτι περαιτέρω στο νοητό και ηθικό ταξείδι του ελλόγου και ηθικού ανθρώπου.

Αρχαία Ελληνικά Θεωρητικού Προσανατολισμού.Εισαγωγή στις Ανθρωπιστικές σπουδές. ΕΝΟΤΗΤΑ 9η (B 6, 10-13), Αριστοτέλους, Ηθικά Νικομάχεια. Σημαντικές διευκρινήσεις για το περιεχόμενο της έννοιας “μεσότης”

 

Αρχαία Ελληνικά Θεωρητικού Προσανατολισμού.Εισαγωγή στις Ανθρωπιστικές σπουδές.

ΕΝΟΤΗΤΑ 9η (B 6, 10-13), Αριστοτέλους, Ηθικά Νικομάχεια.

Σημαντικές διευκρινήσεις για το περιεχόμενο της έννοιας “μεσότης” .

Οἷον καὶ φοβηθῆναι καὶ θαρρῆσαι καὶ ἐπιθυμῆσαι καὶ ὀργισθῆναι καὶ ἐλεῆσαι καὶ ὅλως ἡσθῆναι καὶ λυπηθῆναι ἔστι καὶ μᾶλλον καὶ ἧττον, καὶ ἀμφότερα οὐκ εὖ. τὸ δ’ ὅτε δεῖ καὶ ἐφ’ οἷς καὶ πρὸς οὓς καὶ οὗ ἕνεκα καὶ ὡς δεῖ, μέσον τε καὶ ἄριστον, ὅπερ ἐστὶ τῆς ἀρετῆς. Ὁμοίως δὲ καὶ περὶ τὰς πράξεις ἔστιν ὑπερβολὴ καὶ ἔλλειψις καὶ τὸ μέσον. Ἡ δ’ ἀρετὴ περὶ πάθη καὶ πράξεις ἐστίν, ἐν οἷς ἡ μὲν ὑπερβολὴ ἁμαρτάνεται καὶ ψέγεται καὶ ἡ ἔλλειψις, τὸ δὲ μέσον ἐπαινεῖται καὶ κατορθοῦται. ταῦτα δ’ ἄμφω τῆς ἀρετῆς. Μεσότης τις ἄρα ἐστὶν ἡ ἀρετή, στοχαστική γε οὖσα τοῦ μέσου.

1.Ιστορικό πλαίσιο γραφής αυτής της παραγράφου.

Τα Ηθικά Νικομάχεια συνεχίζουν τους Πλατωνικούς διαλόγους. Θα πρέπει να προσεχθεί η αξιολογική μετατόπιση του Υποκειμένου από τα Πλατωνικά έως τα Αριστοτελικά  γραπτά. Ο Πλάτων προσπαθεί μέσα από τους επαγωγικούς και οριστικούς λόγους του Σωκράτους να ορίσει και να καθορίσει: ποιος είναι ο έλλογος και ηθικός Πολίτης;

Ο Αριστοτέλης θεωρεί ως δεδομένο τη  νοησιοκρατική θωράκιση του πλατωνικού Ανθρώπου: Ευτυχής, ηθικός είναι ο έλλογος, ο Γνώστης. Ειδικά η Απολογία του Σωκράτους αποκαθιστά τις ισορροπίες : ο γνωρίζων είναι ο ευτυχής διότι κινείται στους δρόμους από την έσω φύση του έως το ανοικτό σύμπαν. Ο Αριστοτέλης προχωρεί: Αυτός ο έλλογος άνθρωπος ΠΩΣ θα γίνει ευτυχής: Αυτό που προσπαθεί να επιτύχει με τα Ηθικά Νικομάχεια ο Σταγειρίτης είναι η συνειδητή απόκτηση του Λόγου ως Αρετής: ο Άνθρωπος είναι ευτυχής με τον τρόπο της Αρετής, όχι τυχαία: Αυτή η καταπολέμηση του τυχαίου και η διασφάλιση ότι κατά συνειδητό και έλλογο τρόπο ο Άνθρωπος καθίσταται κατά Αρετήν ευτυχής οδηγεί σε ένα πολύ σημαντικό συμπέρασμα:

Δημιουργείται η καινή ανθρώπινη φύση, η οποία έχει θέση να σταθεί (όπως θα έλεγε και ο Αρχιμήδης): Ο Αριστοτέλης με τον ορισμό της Αρετής κατασκευάζει το Ανθρώπινο συν-ειδητό Είναι: Ξέρω ποιος είμαι, διά του Λόγου γνωρίζω το καλό και το κακό, επιλέγω το καλό, και ως επιλογή είμαι Ενάρετος: διά της παιδείας αυτή η συνείδηση κατοχυρώνει το ότι αυτή η ανθρωπίνη Φύσις θα καθορίσει διαχρονικά την Ανθρωπίνη Φύση.

Υπό αυτή την άποψη η πίστη του Αριστοτέλους ότι η Αρετή είναι έλλογος επιλογή του μέσου σημαίνει και τον ύψιστο βαθμό της Γνώσης: οι άνθρωποι πλέον γνωρίζουν το πώς της ευτυχίας τους: εάν θέλω να είμαι ευτυχής πρέπει να μάθω το υπερβολικό και το ελλείπον και να επιλέξω το μέσον: δεν είναι τυχαίο ότι τίποτε ανώτερο θεωρητικά δεν εφηυρέθη έπειτα, αντιθέτως ο Επίκουρος και ο Ζήνων ο Στωϊκός εθεμελίωσαν τη φιλοσοφία τους (για πρώτη φορά) όχι τόσο στη θεωρία αλλά στην τεχνική: πώς να είμαι ευτυχής στο χαοτικό Ελληνιστικό κόσμο: Επίσης ο Χριστιανισμός: θεώρησε ότι είναι γνωστόν το Καλόν (ο Θεός): και αυτός το πώς έδωσε: ο Άνθρωπος κινείται ανάμεσα στο ανώτερο και στο κατώτερο και επιλέγει το πρέπον κατά το δοκούν χάριν της ατομικής του σωτηρίας: άρα ο ορισμός της αρετής ως γνώσεως της μεσότητος καθορίζει το ύψιστο γνωσιολογικό πεδίο και πλέον δεν μας απασχολεί το Τι αλλά το Πώς: θεμελιώνεται η Ηθική του πρέποντος και η Αισθητική του Ωραίου.

2.Η Αρετή ως διαχρονικότητα.

Θα πρέπει να προσέξουμε ότι η Αρετή προέρχεται από το ρ. αραρίσκω (=αρμόζω, συνταιριάζω). Είναι Ομηρική λέξις: άρα δεν την ανακαλύπτει ο Αριστοτέλης: ο Αριστοτέλης την προσαρμόζει στην εποχή του, επειδή μάλιστα η εποχή του οδηγεί στην Ελληνιστική εποχή και ετοιμάζει το χριστιανισμό (ο οποίος θα διαμορφώσει τον κόσμον) η Αριστοτελική αρετή  ως μεσότητα επικρατεί: Όμως το ρ. αραρίσκω σημαίνει ότι και στον Όμηρο η αρετή είναι μεσότητα, διότι εκ της σημασίας του ρήματος καταλαβαίνουμε ότι η αρετή αρμόζει και συνταιριάζει κάποια πράγματα, κάποιες δυνάμεις και ενέργειες: Ως εκ τούτου ο Αριστοτέλης κατάλαβε αυτό το οποίο κατάλαβε και ο Όμηρος: ο Άνθρωπος ως Σώμα και Πνεύμα (ψυχή) δεν μπορεί να Είναι το πάν:

Ερμηνευτικά σχόλια στη Μεσότητα του Αριστοτέλους.

 

Ερμηνευτικά σχόλια στη Μεσότητα του Αριστοτέλους.

Η «αρετή»  της μεσότητας είναι στον Αριστοτέλη επεξεργασμένη όχι μόνον στα Ηθικά Νικομάχεια. Ουσιαστικά στα Ηθικά Νικομάχεια λαμβάνει την πλέον συγκεκριμένη στιγμή της. Η μεσότητα αποτελεί ερώτημα στο «περί ψυχής», στα «φυσικά», στα «μεταφυσικά», εκεί όπου ο Σταγειρίτης προσπαθεί αφ΄ενός μέν να εξισορροπήσει σε σχέση με τον Πλατωνικό δυαλισμό αλλά και να προτείνει μία κοινή οδό ανάμεσα σε τόσο (φαινομενικά) αντιθετικά μεγέθη όπως είναι ο Νούς, η  Ψυχή, το Σώμα. Αυτή η διχοτόμηση  του ανθρώπου γεννά στο Σταγειρίτη την προσπάθεια της μεσότητας ως εξισορροπητικής μέσης  λύσης: σε ποιο βαθμό και με ποιο τρόπο ο Νούς επηρεάζει την Ψυχή, σε ποιο βαθμό και με ποιο τρόπο ο άνθρωπος ως Σώμα μπορεί να κινηθεί με βάση Ιδέες και Αισθήματα τα οποία ενδελεχώς μέσα στο Λόγο του Κόσμου θα τον εξελίξουν; Ώστε να μην αιωρείται στο χάος του αλόγου ή στο χάος ενός πλατωνικού υπερβατικού Νοός ο οποίος προσφέρει το Αγαθό αλλά αφήνει τον Άνθρωπο αβοήθητο Εδώ μέσα από μία αδιευκρίνιστη  ηθική (μέσα από μία γενική γνώση του καλού;): άρα η  Αριστοτελική μεσότητα είναι η προσπάθεια της εξισορρόπησης του ανθρώπου ανάμεσα στο Νού του Αγαθού και στον  Ανθρώπινο Νού, ανάμεσα στο χάος και στο  λόγο, ανάμεσα στις έννοιες του Αγνώστου και στις έννοιες οι οποίες μπορούν να εκτυλιχθούν σε συγκεκριμένες πράξεις και συναισθήματα και σκέψεις προς την ενδελέχεια η οποία βοηθεί τον άνθρωπο ευσυνείδητα και ελλόγως να κινηθεί προς το πρώτον κινούν ακίνητον ως ηθική οντότητα: άρα η πρώτη αριστοτελική μεσότητα  είναι ο άνθρωπος ο  έχων Νού ο οποίος Νούς μεταφέρει τις έννοιες εκείνες οι οποίες μπορούν να γεννήσουν ανώτερα ψυχικά συναισθήματα ώστε να παραχθούν πράξεις οι οποίες σεβόμενες τον Εαυτό και την Ιδέα του Όλου όντος θα προχωρούν τον άνθρωπο προς το σκοπό του Σύμπαντος   κόσμου του Αγαθού.

Άρα η Αριστοτελική μεσότητα δεν απασχολεί μόνον τον άνθρωπο στις διαπροσωπικές του σχέσεις σε σχέση με την υπερβολή  και την έλλειψη: ήδη στο «περί ψυχής»  έργο του ο Αριστοτέλης θεωρεί την ψυχή ως μεταφέρουσα έννοιες Νοός οι οποίες γεννούν συναισθήματα μέθεξης του Αγαθού διά αρετών και  πράξεων: όλα αυτά όμως γίγνονται προκειμένου ο άνθρωπος να αποκτήσει λόγο στο χάος (μόνος αυτός από όλα τα ζώα) διά του λόγου να ελέγξει  τη ζωή του και την πορεία του, άρα η Αριστοτελική μεσότητα σε όλο της το εύρος έγκειται ως εξισορρόπηση ανάμεσα στο χάος του αλόγου και στο άλογο των ζώων τα οποία απλά υπακούουν στο ένστικτό τους. Άρα ο άνθρωπος μπορεί να κινηθεί ανάμεσα στις ακραίες χαοτικές καταστάσεις με βάση έννοιες οι οποίες γεννούν συναισθήματα ωραιότητας σε σχέση με τον Εαυτό την ιδέα του Αγαθού και τους άλλους .

Το ερμηνευτικό σχόλιο στα Αρχαία Ελληνικά από μετάφραση.

 

Το ερμηνευτικό σχόλιο στα Αρχαία Ελληνικά από μετάφραση.

Ο Ελληνικός κόσμος είναι κόσμος Αρχών, Σκοπών, Συνεχείας, συγκεκριμένης τελεολογίας. Αποτελεί συγκεκριμένο δόμημα μέσα στο χαοτικό πέρασμα του χρόνου, άξιο αναφοράς και μίμησης. Εάν θυμηθούμε την Αρχή του και τη συνέχειά του, αλλά και την εξέλιξή του, θα καταλάβουμε ποιες ιδέες και αξίες τον διέπουν και τον καθορίζουν και τον εξηγούν.

Ο Ησίοδος αντιμετώπισε ένα θεμελιώδες πρόβλημα: Υπήρχε Νύκτα και κανείς δεν μπορούσε να συνδέσει την Ημέρα με τη Νύκτα: θα πρέπει να καταλάβουμε ότι η Νύκτα υπερίσχυε, ο Ησίοδος έκανε την απέλπιδα προσπάθεια η οποία ποιητικώς απέδωσε. Πρό της Νυκτός υπήρξε το Χάος , το Έρεβος, ο Ησίοδος παρακολούθησε την εναλλαγή Ημέρας και Νυκτός και είπε ότι η Ημέρα και η Νύκτα είναι από την ίδια δελφύδα (μήτρα) είναι αδελφές ψυχές, παιδιά του Ερέβους: σημαντική στιγμή του Ελληνικού πνεύματος: το καλό και το κακό, το ωφέλιμο και το βλαβερό, είναι αδέλφια από την ίδια πηγή της χαοτικής φυσικής δύναμης, για αυτό και το ταξείδι του Οδυσσέως είναι  ένα άτερμον ταξείδι διαδοχής καλού και κακού (κακοί μνηστήρες καλός Οδυσσέας): ο Σωκράτης προσπάθησε να το αντιμετωπίσει ανακαλύπτοντας ένα μέγεθος το οποίο προϋπήρχε αλλά  για πρώτη φορά δραστηριοποιήθηκε σε ανθρώπινο επίπεδο ,το Λόγο. Ο Σωκράτης ηύρε έτοιμα πολλά από τους προσωκρατικούς, ποιητές και φιλοσόφους: ο Λόγος  του ήταν Λόγος για έναν κόσμο ο οποίος είχε δομηθεί από τον Όμηρο: τρείς δυνάμεις περιβάλλουν τον κόσμο μας: η δύναμις, η Σοφία, η Πληροφορία: Ολίγοι κατάλαβαν ότι μέσα από την Ομηρική κοσμοθεωρία αντικαθίσταται ο ουρανός από τη δύναμη, η θάλασσα από τη Σοφία, η δύναμη του Ανθρώπου είναι η ενημέρωση (Ερμής και Δίας και Αθηνά).

Ο Ανθρώπινος νοήμων Οδυσσέας κτίζει ( ο όρος ανήκει στον Χάϊντεγγερ) το υπόλοιπο σύμπαν με ανθρώπινα υλικά: η κίνησις (νέομαι) μαζεύεται στο Νού (νέομαι=κίνησις) και άρα υπάρχει ένα  μέγεθος στον άνθρωπο το οποίο αντιλαμβάνεται την κίνηση με ιδέες και αξίες ώστε να μορφωθεί από τις εμπειρίες του νοητικού ταξιδιού: είναι ο νούς. Ο νούς είναι η εσωτερική κίνησις του ανθρώπου, τοποθετήθηκε στο κεφάλι  για να επικοινωνεί με τα μάτια, σε άλλους ήταν στην καρδιά: σταδιακά ο άνθρωπος κινείται με το νού, ο Οδυσσέας διδάσκει ότι με το νού επιστρέφουμε εκεί που ανήκουμε (Ιθάκη) άρα είναι γνωστή η  Πατρίδα μας: στην πορεία χωρίζουμε το καλό (Φαίακες, Αίολος, Αυτογνωσία του Άδου κ.λ.π) από το κακό (Κίρκη, πάθη, Σειρήνες, καλό και κακό (Σκύλλα και χάρυβδη κ.λ.π): Ο Οδυσσέας πολύ προ του Σωκράτους έκοψε τον κόσμο σε καλό και κακό, ο Πολύφημος ως αντιδιαλεκτικότητα του ενός οφθαλμού είναι κακό, ο Οδυσσέας βλέπει και ως άνθρωπος και ως φίλος της Σοφίας Αθηνάς (έχει δύο οφθαλμούς): άρα όταν τελικά σκοτώνει τους μνηστήρες ο Οδυσσέας έχει δημιουργήσει έναν κόσμο τον οποίο συναντούμε στο Πλατωνικό Συμπόσιο: η δύναμις του Όλου διά της Σοφίας επισκέπτεται τους ανθρώπους, οι οποίοι κυνηγούν το καλό της επιστροφής μέσα σε ένα κόσμο νοητικής  και αξιακής κίνησης.

Διδάσκοντας την Αριστοτελική μεσότητα...

 

Διδάσκοντας την Αριστοτελική μεσότητα.

Η μεσότητα ώς πνευματική αλλά και ηθική έννοια δεν είναι καινούργια όταν την αναλαμβάνει να την διαφημίσει ο Αριστοτέλης στα Ηθικά ΝΙκομάχεια. Aν προσέξουμε θα ιδούμε ότι στη Θεογονία ο Ησίοδος συζητεί ότι ο άνθρωπος ευρίσκεται ανάμεσα στο Χάος και στο Φώς του Ηλίου, στο Έρεβος και στην Ημέρα. Επίσης εάν προσέξουμε θα διαπιστώσουμε ότι ο Οδυσσέας επιστρέφει στην Ιθάκη ακολουθώντας το Νόστο ώς μεσότητα: Δεν επιθυμεί της Κίρκης αλλά ούτε και την ησυχία της Καλυψούς, το πρώτο είναι πλεονασμός παθών το δεύτερο είναι έλλειψις ζωής πράξης και συνεχείας: επιθυμεί του μεσαίου καλού που είναι η πορεία προς την Ιθάκη, προς το σκοπό, ο σκοπός είναι το καλό ανάμεσα στην ελλειψη λόγου και στον πλεονασμό παθών.

Και όχι μόνον: ο Πάτροκλος στην αριστεία του διδάσκει τη μεσότητα: για όσο χρονικό διάστημα δεν φωτίζει η γνώσις του Απόλλωνος το φαινόμενο και το φαίνεσθαι στο πρόσωπό του ώστε ο Έκτορας τελικά να τον σκοτώσει: ο Φίλος του Αχιλλέως κινείται ανάμεσα στην υπερβολή της αποκάλυψης και στην έλλειψη της αποχής: πολεμά ως μεσότητα καλού διότι ούτε η υπερηφάνεια είναι καλή αλλά ούτε και η ακηδία της απουσίας: το καλό είναι το μέσον, να πολεμάς για τις αξίες σου ώς Ήρωας: όταν μάλιστα ο Ήρωας κλίνει προς το υπερβολικό και ξεχνιέται και προχωρεί η μη μεσότητα του καλού τιμωρείται: ο Πάτροκλος πεθαίνει.

Αυτός όμως ο οποίος είναι κυριολεκτικά ο εφευρέτης του μεσαίου τρόπου είναι ο Ηράκλειτος: ο σκοτεινός φιλόσοφος Το αείζωον πύρ ώς παλίντονος αρμονία ποτέ δεν πλεονάζει (διότι ο ήλιος εάν απολέσει το μέτρο του όλα θα διαλυθούν) αλλά και ποτέ δεν ελλείπει (διότι πάντα ο ήλιος και το αείζωον πύρ ώς αρμονία διδάσκουν): ο τρόπος της μεσότητας του Εφεσίου είναι ο διάλογος, θα πρέπει να προσεχθεί ότι ο Πλάτων επίσης με τους διαλόγους του συναντά την Αριστοτελική μεσότητα: η αλήθεια δεν είναι ούτε στην μία πλευρά ούτε στην άλλη, είναι σύνθεση ή αφαίρεση (εάν δεν υπάρχει κυριολεκτικά ούτε στην μία πλευρά ούτε στην άλλη) (ο Έγελος είναι ο θετικός διαλεκτικός ενώ ο Κίρκεγγωρ ο αρνητικός διαλεκτικός).

Συλλήβδην όμως οι προσωκρατικοί είναι εφευρέται της μεσότητος: ο Θαλής δέχεται ότι το ύδωρ είναι αρχή του παντός (με τη βιολογική έννοια χρόνου) όμως ποτέ το ύδωρ δεν πλεονάζει ώστε να καταστρέφει αλλά ούτε και ελλείπει ώστε και πάλι να καταστρέφει: η πύκνωση και η μάνωση του Αναξιμένους σηματοδοτεί το ότι ζούμε ώς μεσότητα μορφής και πνεύματος ανάμεσα στην πύκνωης και αραίωση των οντολογικών δυνάμεων που συναποτελούν τον πλανήτη Γή: είμαστε εμείς οι ίδιοι μεσότητα ανάμεσα στο χάος της μη μορφής και στην παρούσα διάσταση που  θέλει τη μορφή: ήδη αυτό έχει προλεχθεί στην Ιλιάδα: είμαστε η μεσότητα ανάμεσα στον Όλυμπο του Είναι και στον  Άδη του μη Είναι. Η μεγάλη προσφορά του Αριστοτέλους είναι το ότι απερίφραστα καλεί ώς καλόν τη μεσότητα, άρα προσπαθεί να μην παρεκκλίνει ούτε προς το χάος ούτε προς την άλογη διάστασή μας (να ζούμε ώς άλογα όντα) αλλά ουσιαστικά μεσότητα είναι η ανακάλυψη του νοητικού δρόμου σκοπού και δημιουργίας ανάμεσα στο αχανές και στο συγκεκριμένο : το αχανές εξαφανίζει το συγκεκριμένο μπορεί να ξεγελάσει με τα πάθη. Αυτό το οποίο θα πρέπει να προσεχθεί  είναι ότι ο Άνθρωπος ανακαλύπτοντας τη δύναμη του Νοός (όπως μπορούμε να καταλάβουμε διαβάζοντας το Πλατωνικό Συμπόσιο) ώς Ίκαρος θα μπορούσε να πετάξει προς την αφροσύνη ή ώς άλογον ζώον να καταστή θύμα ακηδίας και ραστώνης: η μεσότητα είναι η νοητική πορεία προς τον έσχατο σκοπό του κάθε ενός νοήμονος όντος χωρίς να παρασυρθεί από το χάος του αγνώστου ή το πάθος γνωστών δυνάμεων.

Η Οντολογική ανάλυση της Πλατωνικής και Αριστοτελικής Πολιτείας, Πολιτικών και Ηθικών Νικομαχείων.

 

Αρχαία Ελληνικά κατεύθυνσης: κάποιες ερμηνευτικές παρατηρήσεις.

Η νοησιοκρατική φιλοσοφία του Πλάτωνος αλλά και η εμπειρική φιλοσοφία του Αριστοτέλους, έρχονται ως αναπόφευκτη συνέπεια για να καλύψουν το αξιολογικό κενό που εμφανίσθηκε μετά το πέρας του Πελοποννησιακού πολέμου. Όπως ήδη έχουμε γράψει δύο πόλεμοι αποτέλεσαν όριο του Ελληνικού γνωσιολογικού και αξιολογικού συστήματος: Αναφερόμαστε στον τρωϊκό πόλεμο και στον Πελοποννησιακό πόλεμο: και οι δύο αυτοί πόλεμοι αποτέλεσαν διαρκή πηγή έμπνευσης (αρνητικής και θετικής) για τον Πλάτωνα και τον Αριστοτέλη. Ο Πλάτωνας απορρίπτοντας τον Όμηρο απέρριψε την ικανότητα του Ανθρώπου να κινείται ως ενορατική δύναμις, ο Αθηναίος φιλόσοφος συνέδεσε απόλυτα τον Άνθρωπο με το ζεύγος σκέπτομαι-πράττω, το οποίο κατά επαγωγικό και εμπειρικό τρόπο απογείωσε ο Σταγειρίτης. Όμως η Ομηρική ισορροπία των Ηρώων (η ισορροπία τους ανάμεσα στο γήϊνο κόσμο και στον ουράνιο, ανάμεσα στις αξίες τους και στο σεβασμό στο Δία) απετέλεσε τον πρόλογο της Πλατωνικής δικαιοσύνης όπως αυτή αναλύεται στην Πολιτεία, η ομήγυρις των Ομηρικών ηρώων απετέλεσε με τη σειρά της τον προοιωνισμό της Αριστοτελικής Πολιτείας όπως αυτή αναλύεται στα Πολιτικά.

Ο πρώτος λοιπόν πόλεμος ο οποίος ενέχει θέση ορίου στην Ελληνική κοσμοθέαση είναι βέβαια ο τρωϊκός πόλεμος, ή όπως αναφέρει ο Έγελος, ο πόλεμος περί της υπάρξεως. Η Ωραία Ελένη ξεκάθαρα αποτελεί το διακύβευμα περί της ποιότητας του ήθους και της ιδέας που θέλει ο Άνθρωπος: η ισορροπία της Πλατωνικής δικαιοσύνης στην Πολιτεία (πράττειν τα εαυτού) ως ισορροπία ανάμεσα στο λογιστικό, θυμοειδές και επιθυμητικό, προλογίζεται στην έννοια του Ωραίου, όπως αυτό προβάλλεται στον ισχυρό συμβολισμό της Σπαρτιάτισσας Βασίλισσας. Οι Έλληνες φιλοσοφούν (πολεμούν) περί την αναζήτηση της Ψυχής (Ωραίας Ελένης) και καταλήγουν ότι το Ωραίο έχει δύο απτά χαρακτηριστικά: την οργή (Αχιλλέας) και το Πνεύμα (Οδυσσέας): όντως με αυτόν τον τρόπο περιγράφεται η διττή πορεία της ψυχής (η οποία θα εξισορροπηθεί στην Αριστοτελική θεωρία της μεσότητας) : ο Άνθρωπος ερχόμενος από τα βάθη του Όντος γεμάτος οργή, εργάζεται ενάντια σε ό,τι τον πικραίνει, τον στενοχωρεί τον πικραίνει: είναι η αρνητική θέαση της ζωής όπως αποτυπώνεται στην Πλατωνική Πολιτεία όπου ο σοφός απέχει του κόσμου και ο Σκωράτης καλεί τους πεπαιδευμένους να φύγουν από τη νήσο των μακάρων και να μετοικήσουν  σε αυτόν τον κόσμον. Ίδιες αναλογίες με τον μηνίοντα και οργισμένο Αχιλλέα είναι, ο Σωκράτης ως άλλος Οδυσσέας προσπαθεί να πείσει το σοφό (Αχιλλέα) να επιστρέψει στον κόσμο αυτό: άρα η οργή ως χαρακτηριστικό προσωπικής στάσης  είναι χαρακτηριστικό ωραιότητας.

Αρχαία Ελληνικά Κατεύθυνσης γ΄λυκείου. Σχόλια επάνω στη θεωρία της Αριστοτελικής μεσότητας.

Η Αριστοτελιθκή μεσότητα είναι η νοητική θεωρία η οποία άμεσα καταλήγει σε μία σχετική ηθική πράξη. Ο σταγειρίτης φιλόσοφος μέσω αυτής της θεωρίας εξελίσσει το φιλοσοφικό του μοντέλο το οποίο στηρίχθηκε στον οντολογικό χωρισμό : λογικού και αλόγου. Ο Αριστοτελικός άνθρωπος ως συνεχιστής του Πλατωνικού ανθρώπου, είναι αυτός ο οποίος κατά ηθικό τρόπο επισφραγίζει τον Λόγο. Πλέον οι άνθρωποι καλούνται να βαδίσουν επί λογικών πλαισίων μακράν κάθε υπερβολής , είτε θετικής (η θέληση να γίνουν θεοί) είτε αρνητικής (η θέληση να καταστρέψουν κάποιοι άνθρωποι τον κόσμο). Επιβάλλεται λοιπόν να καταλάβουμε ότι η Αριστοτελική μεσότητα είναι ο ακρογωνιαίος λίθος της Πλατωνικής πίστης ότι οι άνθρωποι μπορούν να οικοδομήσουν ένα τέτοιο πολιτικό σύστημα το οποίο θα στηρίζεται σε νόμους, και κανείς άνθρωπος έλλογος ούτε θα καταργεί τους νόμους, αλλά ούτε και θα θέτει απάνθρωπους και αφύσικους νόμους. Ο Πλατωνικός λοιπόν  νόμος μέσω της μεσότητας του Αριστοτέλους καθορίζεται ως η μέση οδός της ανθρώπινης πράξης: πλέον οι άνθρωποι δεν θα κινούνται ούτε στην ζούγκλα της ανομίας αλλά ούτε και στην θεία ελευθεριότητα, αντιθέτως ο νόμος ως μεσότητα θα τους κατευθύνει ως πολίτες εντός της Πόλης.

Ο Επιτάφιος του Θουκυδίδη, αν και γράφηκε έτη πρίν την θεωρία του Αριστοτέλους περί της μεσότητας είτε την προοικονομεί είτε την προετοιμάζει: ο ιδανικός Αθηναίος πολίτης  του Περικλέους, κινείται ανάμεσα σε κάθε υπερβολή και έλλειψη: άρα είναι η ίδια η Ελληνική έλλογος πραγματικότητα η οποία εγέννησε την Αριστοτελική μεσότητα, το μηδέν άγαν (τίποτε το υπερβολικό), η Ομηρική μεσότητα (ο Οδυσσέας κινείται ανάμεσα στην έπαρση εναντίον των θεών αλλά και στην έλλειψη ότι θα υποταχθεί στην κάθε Κίρκη, για αυτό και είναι ο μετρημένος άνθρωπος του νόστου) η Ελληνική τέχνη του δορυφόρου του Πολυκλείτου (ο οποίος κινείται ανάμεσα στη θεία τελειότητα και στην ανθρωπίνη υπερηφάνεια κρατώντας τις ανθρώπινες ισορροπίες) όλα αυτά ετοίμασαν την οδό της Αριστοτελικής μεσότητας: άρα η ηθική θεωρία της Αριστοτελικής μεσότητας είναι η τάση του Ελλόγου Ελληνικού πολιτισμού, ο άνθρωπος να κινείται ανάμεσα στο θείο μεγαλείο του Λόγου, αλλά και στον ζωώδη υποανθρωπισμό της αλογίας, γενόμενος ως άνθρωπος πολίτης έλλογος εντός της Λογικής πόλεως: είναι η μεσότητα η αποθέωση της πίστης του Αριστοτέλους ότι ενάντια σε κάθε αλογία και πάθος ο άνθρωπος μπορεί να κινηθεί με λογική, υπολογισμό, σωφροσύνη και ηθικότητα.

Αρχαία Ελληνικά κατεύθυνσης Γ΄Λυκείου. Σχόλια επάνω στην Πλατωνική αλληγορία του σπηλαίου.

Η Πλατωνική αλληγορία του σπηλαίου, όπως αυτή παραδίδεται στην Πλατωνική πολιτεία, στηρίζεται κατ΄αρχάς στον Ομηρικό διαχωρισμό του χώρου σε ανοικτό και σε κλειστό. Ο Οδυσσέας όταν ευρίσκεται στη νήσο της Καλυψούς, συναναστρέφεται με τη θεά σε δύο επίπεδα: σε ανοικτό (σε ανοικτό χώρο κατασκευάζει τη σχεδία της φυγής του από το νησί) αλλά και σε κλειστό επίπεδο (σε σπηλιά συνευρίσκεται και συντρώγει με τη θεά Καλυψώ). Εκεί υπονοείται ότι ο κλειστός χώρος είναι ο ατομικός χώρος όπου οι άνθρωποι πράττουν όσα ως άνθρωποι θέλουν. Ο ανοικτός χώρος είναι ο κοινός χώρος όπου οι άνθρωποι υπακούουν σε κανόνες συμπεριφοράς ώστε να μην διαταράσσεται η κοινή τάξη και ευταξία.

Επιβάλλεται όμως να αναφερθούμε και στο Δούρειο Ίππο, ο Δούρειος Ίππος, διά του οποίου οι Αχαιοί Έλληνες κατέκτησαν την Τροία, σηματοδοτεί το διαχωρισμό του χώρου σε κλειστό και ανοικτό. Μάλιστα ο κλειστός χώρος αποκτά ένα καινούργιο χαρακτηριστικό (δεν είναι πλέον ο δικός μου χώρος σε αντιπαράθεση με τον ανοικτό χώρο ο οποίος ανήκει σε όλους (με αυτόν τον τρόπο νοείται ο χώρος στην Καλυψώ) αλλά ο κλειστός χώρος εννοείται ως εσωτερικότητα, κάτι το οποίο ελάχιστοι γνωρίζουν, ένας χώρος ο οποίος μπορεί να φιλοξενεί σκέψεις και ιδέες και συναισθήματα, τα οποία είναι ως εσωτερικά άγνωστα στους πολλούς και γνωστά σε ολίγους και μυημένους. Αντίθετα ο εξωτερικός χώρος είναι ο χώρος όπου διά των πράξεων και της ηθικής όλες οι ιδέες και οι αξίες ευρέως γίνονται γνωστές.

Οι προσωκρατικοί (Αναξίμανδρος κ.α.) ως σπέαρ καθόρισαν το χώρο το σπηλαιώδη όπου μέσα σε αυτόν κλεισμένοι οι άνθρωποι περιμένουν την κίνηση του αιθέρα ώστε να καταλάβουν τη συμπαντική κίνηση που εκτελείται έξω από αυτούς. Παρατηρούμε ότι ο κλειστός χώρος σταδιακά και όσο η γή πίεζε με τις ανάγκες της τους ανθρώπους, έλαβε όχι μόνο πραγματικές αλλά μεταφυσικές διαστάσεις. Στην εποχή του Πλάτωνος οι θεοί ως συμπαντικές δυνάμεις , σταδιακά, άρχισαν να εμπεριέχονται σε ένα Αναξαγόρειο μέγεθος το οποίο αντικατέστησε την ανθρώπινη πραγματική δύναμη: εννοούμε το Νού, όλες οι δυνάμεις των Ελλήνων Θεών σταδιακά άρχισαν να αλληλοχωρούνται στον Ανθρώπινο Νού: οι συνέπειες είναι ραγδαίες και μία από αυτές βλέπουμε και διαπιστώνουμε στην αλληγορία του Πλατωνικού σπηλαίου.

Σταδιακά ο Άνθρωπος διά του Νοός θεώρησε ότι μπορεί να ατενίσει το ευρύτερο σύμπαν και να κατανοήσει τις ανώτερες νοητικές και πρακτικές δυνάμεις που το διέπουν: Ο νοήμων Πλατωνικός άνθρωπος έγινε εραστής και θαυμαστής του ανοικτού κόσμου διότι πλέον μπορεί να τον ερμηνεύσει και να τον εξηγήσει, να δανεισθεί τις δυνάμεις του και να υλοποιήσει μέσω της πόλεως κράτους και των νόμων της τον τρόπο δόμησης του αγαθού ώστε ο Άνθρωπος να καταστή νοήμων Πολίτης. Ο Σωκράτης μάλιστα μέσω των οριστικών και επαγωγικών του λόγων θεωρήθηκε ως ο σοφώτερος των ανθρώπων διότι κατενόησε τον ανοικτό κόσμο ως συνέχεια του κόσμου του Αγαθού, έριξε μάλιστα τόσες γέφυρες τισι οποίες και διά του εκουσίου θανάτου  του ακολούθησε.

Eρμηνευτικές ερωτήσεις Αρχαίων Ελληνικών Γ΄Λυκείου(κατεύθυνσης).

Πλάτωνος ,Πρωταγόρας.

Ερμηνευτικές παρατηρήσεις:

Ένας υποστηρικτής της θεωρίας της προόδου  που μπορεί πραγματικά να αξιώσει για τον εαυτό του τον τίτλο του φιλοσόφου είναι ο Πρωταγόρας ,ο πρώτος και ο μεγαλύτερος από τους σογιστές.Στον κατάλογο των έργων  του υπάρχει ένας τίτλος που θα μπορούσε να μεταφρασθεί «για την αρχική κατάσταση των ανθρώπων»και θα υποθέσουμε εδώ ότι όταν ο Πλάτων βάζει στο στόμα του Πρωταγόρου  ένα λόγο επάνω σε αυτό το θέμα επαναλαμβάνει απλά τις απόψεις του.Ο Πρωταγόρας έχει ισχυρισθεί  ότι διδάσκει την πολιτική αρετή  και ο Σωκράτης έχει εκφράσει τις αμφιβολίες του εάν αυτή μπορεί να διδαχθεί.

Πλάτωνος Πολιτεία,κατεύθυνση Αρχ.Ελληνικά Γ΄Λυκείου.

Αρχαία Ελληνικά Γ΄Λυκείου....

Αρχαία Ελληνικά Γ΄Λυκείου θεωρητική κατεύθυνση.