Ποια ακριβώς είναι η Ηρακλείτεια γνώση;

 

Ποια ακριβώς είναι η Ηρακλείτεια γνώση;

Ας αρχίσουμε την έρευνά μας για την Ηρακλείτεια γνώση  από τους περιφήμους Ηρακλειτείους αφορισμούς προς φιλοσόφους οι οποίοι φημίζονταν για τις γνώσεις τους,οι οποίες αποκτήθηκαν μέσα από μελέτη και παρατήρηση. Συγκεκριμένα στο έργο του «περί Φύσεως» ο Εφέσιος φιλόσοφος διατείνεται ότι η γνώση πολλών πραγμάτων δεν αποτελεί δείγμα ευφυΐας. Αναφέρει σχετικά: « Η πολυμάθεια δεν διδάσκει τη βαθύτερη κατανόηση των πραγμάτων. Ειδάλλως θα την είχε διδάξει στον Ησίοδο και στον Πυθαγόρα αλλά και στον Ξενοφάνη και στον Εκαταίο». Επίσης στο ίδιο έργο αναφέρεται : « η πολυμάθεια βλάπτει». Σκωπτικά μάλλον ο σκοτεινός φιλόσοφος γράφει ότι : «Ο Πυθαγόρας, ο γιός του Μνήσαρχου, ασχολήθηκε με την έρευνα περισσότερο από όλους τους ανθρώπους, και μέσω αυτής κατέκτησε τη σοφία,την πολυμάθεια και τη μοχθηρία».

Σε κάθε περίπτωση ο άνθρωπος ζεί,σκέπτεται και πράττει σε σχέση με τον κόσμο, τον εαυτό του και τις ιδέες.Άρα η γνωσιολογική διαφοροποίηση του Ηρακλείτου μάλλον έγκειται όχι τόσο στο πώς της γνώσεως αλλά στο «τι». Καλλίτερα.Μάλλον έγκειται στο ότι η πολυμάθεια όταν δεν έχει να κάνει με την ουσία των συμπαντικών μεταβλητών οι οποίες επηρεάζουν την οντολογική ζωή των ανθρώπων αλλά με πρόσκαιρες επινοήσεις του νοός προκειμένου απλά ο άνθρωπος να προσδιορισθεί επί της γής , τότε η πολυμάθεια είναι ουσιαστικά και από το πρίσμα του Είναι «ολιγομάθεια». Οι απορριφθέντες φιλόσοφοι –ως πολυμαθείς αλλά άχρηστα πολυμαθείς- έχουν ένα κοινό σημείο. Προσπαθούν να κωδικοποιήσουν με συγκεκριμένες διατυπώσεις –οι οποίες παραπέμπουν σε όρατά σύμβολα – τις γνωσιολογικές ανακαλύψεις τους.Συγκεκριμένα ο Ξενοφάνης οδηγήθηκε στη γνώση ενός θεού ο οποίος είναι σύμφυτος με τον κόσμο και ακριβώς όπως ο κόσμος είναι αγέννητος και ανώλεθρος σαν το θείον άπειρον του Αναξιμάνδρου. Αντίθετα όμως προς το άπειρο του Αναξιμάδρου ο θεός του Ξενοφάνους είναι ακίνητος.

Από το οντολογικό Ηρακλείτειο πρίσμα μάλλον ερευνάται το πόσο Είναι ο Ξενοφάνειος θεός μέγεθος του Είναι το οποίο πάντα υπήρχε ώστε να είναι γνωστό σε όλους τους ανθρώπους ενδιάθετα και ενορατικά προκειμένου να τους βοηθήσει σε μία επερχομένη εξελικτική και εσωτερική πορεία. Ίσως ο θεός του Ξενοφάνους αποτελεί μία αντιοντολογική προσωπική ανακάλυψη του φιλοσόφου η οποία δεν κατέχει το οντολογικό υπόβαθρο του να Είναι ως τέτοια σε κάθε μυαλό και πράξη. Άρα από τη στιγμή κατά την οποία δεν ενυπάρχει στο κοινό εσωτερικό ποτάμι του Όντος το οποίο κυλά σε κάθε εαυτό ώστε να συνεχίζεται ένα εσωτερικό εξελικτικό ταξίδι, λόγω αυτού χαρακτηρίζεται η Ξενοφάνειος δόξα περιττή πολυμάθεια.

Περί της φράσεως του Ηρακλείτου: εάν μη έλπηται ανέλπιστον ουκ αν εξευρήσει (εάν δεν ελπίζεις το ανέλπιστον δεν θα το εύρεις.

 

Περί της  φράσεως του Ηρακλείτου: εάν μη έλπηται ανέλπιστον ουκ αν εξευρήσει (εάν δεν ελπίζεις το ανέλπιστον δεν θα το εύρεις.

Πρόκειται περί κορυφαίας οντολογικής έκφρασης του σκοτεινού φιλοσόφου: επειδή το μόνον μέσα στο χάος και στη συμπαντική κίνησή του είναι η βούληση της οντολογικής πορείας και εξέλιξης και συνεχούς αναδιανομής των κοσμικών δυνάμεων υπό το συμβολισμό του αειζώου και αενάου πυρός ο άνθρωπος ποτέ δεν θα πρέπει να εγκλωβίζεται στο παρόν: ποτέ στους περιορισμούς της ανθρωπίνης μορφής η οποία είναι ένα από τους πολλούς τρόπους ύπαρξης του ανθρώπου: ο άνθρωπος θα πρέπει να επεκτείνεται και να αναπετάννυται ώς εσωτάτη δύναμις στο σύμπαν ώστε να επικοινωνεί με παρεληλυθότα παρόντα και εσόμενα όντα και εξελίξεις: Ανοίγοντας τον άπειρο εαυτόν του ο άνθρωπος κατανοεί ότι ενυπάρχει ως οντολογική δύναμις σε ένα ευρύτερο κόσμο όπου πολλά μπορεί να γνωρίσει να καταγνωρίσει και να προγνωρίσει: Σε καμμία των περιπτώσεων δεν θα πρέπει να εμμένει ο άνθρωπος στο σήμερα αλλά ακολουθώντας το πύρ (συμπαντική κίνησις) μέρος της οποίας είναι θα πρέπει να ανακαλύπτει όλα τα χρυσά δώρα και μήλα που φέρει το Όν. Με αυτή τη φράση ο Ηράκλειτος καταργεί τον κλειστό εαυτό και ανακαλύπτει τον οντολογικό Άνθρωπο ο οποίος μέσα στο Όλον ανακαλύπτει συνεχώς και πάντα πέρα από τους περιορισμούς του μορφικού εαυτού, ο πύρινος εαυτός της οντολογικής συνέχειας είναι ο αποδεκτός Ηρακλείτειος εαυτός.

Ποια ακριβώς είναι η Ηρακλείτεια γνώση;

 

Ας αρχίσουμε την έρευνά μας για την Ηρακλείτεια γνώση  από τους περιφήμους Ηρακλειτείους αφορισμούς προς φιλοσόφους οι οποίοι φημίζονταν για τις γνώσεις τους,οι οποίες αποκτήθηκαν μέσα από μελέτη και παρατήρηση. Συγκεκριμένα στο έργο του «περί Φύσεως» ο Εφέσιος φιλόσοφος διατείνεται ότι η γνώση πολλών πραγμάτων δεν αποτελεί δείγμα ευφυΐας. Αναφέρει σχετικά: « Η πολυμάθεια δεν διδάσκει τη βαθύτερη κατανόηση των πραγμάτων. Ειδάλλως θα την είχε διδάξει στον Ησίοδο και στον Πυθαγόρα αλλά και στον Ξενοφάνη και στον Εκαταίο». Επίσης στο ίδιο έργο αναφέρεται : « η πολυμάθεια βλάπτει». Σκωπτικά μάλλον ο σκοτεινός φιλόσοφος γράφει ότι : «Ο Πυθαγόρας, ο γιός του Μνήσαρχου, ασχολήθηκε με την έρευνα περισσότερο από όλους τους ανθρώπους, και μέσω αυτής κατέκτησε τη σοφία,την πολυμάθεια και τη μοχθηρία».

Σε κάθε περίπτωση ο άνθρωπος ζεί,σκέπτεται και πράττει σε σχέση με τον κόσμο, τον εαυτό του και τις ιδέες.Άρα η γνωσιολογική διαφοροποίηση του Ηρακλείτου μάλλον έγκειται όχι τόσο στο πώς της γνώσεως αλλά στο «τι». Καλλίτερα.Μάλλον έγκειται στο ότι η πολυμάθεια όταν δεν έχει να κάνει με την ουσία των συμπαντικών μεταβλητών οι οποίες επηρεάζουν την οντολογική ζωή των ανθρώπων αλλά με πρόσκαιρες επινοήσεις του νοός προκειμένου απλά ο άνθρωπος να προσδιορισθεί επί της γής , τότε η πολυμάθεια είναι ουσιαστικά και από το πρίσμα του Είναι «ολιγομάθεια». Οι απορριφθέντες φιλόσοφοι –ως πολυμαθείς αλλά άχρηστα πολυμαθείς- έχουν ένα κοινό σημείο. Προσπαθούν να κωδικοποιήσουν με συγκεκριμένες διατυπώσεις –οι οποίες παραπέμπουν σε όρατά σύμβολα – τις γνωσιολογικές ανακαλύψεις τους.Συγκεκριμένα ο Ξενοφάνης οδηγήθηκε στη γνώση ενός θεού ο οποίος είναι σύμφυτος με τον κόσμο και ακριβώς όπως ο κόσμος είναι αγέννητος και ανώλεθρος σαν το θείον άπειρον του Αναξιμάνδρου. Αντίθετα όμως προς το άπειρο του Αναξιμάδρου ο θεός του Ξενοφάνους είναι ακίνητος.

Από το οντολογικό Ηρακλείτειο πρίσμα μάλλον ερευνάται το πόσο Είναι ο Ξενοφάνειος θεός μέγεθος του Είναι το οποίο πάντα υπήρχε ώστε να είναι γνωστό σε όλους τους ανθρώπους ενδιάθετα και ενορατικά προκειμένου να τους βοηθήσει σε μία επερχομένη εξελικτική και εσωτερική πορεία. Ίσως ο θεός του Ξενοφάνους αποτελεί μία αντιοντολογική προσωπική ανακάλυψη του φιλοσόφου η οποία δεν κατέχει το οντολογικό υπόβαθρο του να Είναι ως τέτοια σε κάθε μυαλό και πράξη. Άρα από τη στιγμή κατά την οποία δεν ενυπάρχει στο κοινό εσωτερικό ποτάμι του Όντος το οποίο κυλά σε κάθε εαυτό ώστε να συνεχίζεται ένα εσωτερικό εξελικτικό ταξίδι, λόγω αυτού χαρακτηρίζεται η Ξενοφάνειος δόξα περιττή πολυμάθεια.