Πώς θα έπρεπε να διδάσκουμε την Οδύσσεια στο Γυμνάσιο;

 

Πώς θα έπρεπε να διδάσκουμε την Οδύσσεια στο Γυμνάσιο;

Η διδασκαλία της Οδυσσείας στο Γυμνάσιο ένα σκοπό και μόνο θα έπρεπε να έχει: οι μαθητές να γίνουν πολύτροποι ως ο Οδυσσέας, να θέσουν σκοπό επιστροφής σε μία Πατρίδα, σε ένα Τόπο και Χρόνο όπου θα ανήκουν ως σύνολο δυνάμεων  ικανών να  τους εξελίξει, να τους αναπτύξει, να τους ολοκληρώσει. Η Οδύσσεια οφείλει να ελκύσει τους μαθητές ώστε να θέσουν νόστο, στόχο και σκοπό προκειμένου να εύρουν  Τόπο και Χρόνο δράσης, ωρίμανσης, μάθησης, εξέλιξης, ολοκλήρωσης.

Η Οδύσσεια θα  πρέπει να δοθεί στους μαθητές όχι ως εξωτερικό μάθημα αλλά ως προτύπωση του δικού τους Εαυτού: όπως η Οδύσσεια εκτυλίσσεται σε δύο επίπεδα (Θείο και Ανθρώπινο) παρόμοια πρέπει οι μαθητές να αυτοανακαλύψουν ότι η ζωή τους εκτυλίσσεται  και δρομολογείται ανάμεσα στο φαντασιακό επίπεδο των στόχων των και στο καθημερινό κυνήγι των ονείρων των. Στο φαντασιακό επίπεδο των ανησυχιών, του άγχους, του ονείρου, και στο καθημερινό κόπο υλοποίησης των ονείρων των, νίκης επί όσων τους φοβίζουν, ολοκλήρωσης των επιδιώξεών των. Η Οδύσσεια περιέχει τον τρόπο νίκης και υπέρβασης  των δυσκολιών πνεύματος και σώματος εκ μέρους των μαθητών: ενάντια στην αστειότητα (η οποία δυστυχώς υφέρπει και στα σχολικά βιβλία) εάν οι Ολύμπιοι Θεοί είναι «πραγματικοί» οι μαθητές μπορούν να συνειδητοποιήσουν ότι οι κυρίαρχοι θεοί της Οδυσσείας είναι ο Δίας δύναμις, η Αθηνά Σοφία, ο Ερμής επικοινωνία: άρα όταν αντιμετωπίζουν ένα πρόβλημα, πνεύματος ψυχής ή σώματος, μπορούν να το ανθρωποποιήσουν, να του δώσουν ανθρωπίνη μορφή, να συνδιαλαγούν μαζί του, όπως ο Οδυδδέας ανθρωπομορφικά συνδιελέγετο με τις δυσκολίες νικώντας τις ( το πάθος είχε τη μορφή της Κίρκης, οι πειρασμοί των Σειρήνων, ο φόβος του θανάτου είχε τη μορφή και τα σκαλοπάτια του Άδου κ.λ.π): άρα οι μαθητές μπορούν να συνειδητοποιήσουν ότι ζούν ανάμεσα σε δύο κόσμους (υπεραισθητό και αισθητό): μπορούν στους υπεραισθητούς φόβους και ανησυχίες τους να δώσουν μορφή (όπως ο Τηλέμαχος συζήτησε με την Αθηνά Μέντη και ωρίμασε) να ομιλήσουν μαζί  τους (όπως ο Οδυσσέας ωμίλησε με την Αθηνά Σοφία) και να αποκτήσουν γνώση και τρόπο υπέρβασης των υιοθέτησης όλων των τρόπων επιτυχημένης πορείας στην δύσκολη ζωή.Το πανεπιστημιακό μοντέλο η Οδύσσεια να διδάσκεται ως φορμαλιστικό σύνολο κανόνων, αφηγηματικών τεχνικών, παρομοιώσεων και εικόνων και άλλων πανεπιστημιακών κλειστών ανακαλύψεων  είναι εντελώς αποτυχημένο, αφήνει τους μαθητές αδιαφόρους, δυσχεραίνει το έργο των εκπαιδευτικών, ο τρόπος γένεσης του Οδυσσεϊκού Υποκειμένου χάνεται μέσα στην απίστευτη φορμαλιστική διδασκαλία.

Επίσης το προοίμιο της Οδυσσείας μας δίδει τον τύπο του ιδανικού ανθρώπου: ο μαθητής πρέπει να μεθέξει της απόκτησης της  πολυτροπικότητος, πνευματικής και συν-αισθηματικής και βιωματικής, μέσα από την  πλήρη  αποσυμβολοποίηση του έπους, κατανοώντας πλήρως ότι η Οδύσσεια δεν είναι τίποτε  άλλο παρά ή ανά εποχή πορεία του Ανθρώπου προς την πνευματική και ηθική εξέλιξή του (με βάση το θρησκευτικό, φιλοσοφικό, κοινωνικό και πολιτικό περιβάλλον της κάθε εποχής: η πορεία ωρίμανσης και μάθησης και του σημερινού μαθητού είναι η δική του Οδύσσεια, απλά τα σύμβολα που χρησιμοποιεί ο Όμηρος είναι οι σταθερές χρονοκάψουλες διατήρησης των κλασσικών ιδεών και αξιών δόμησης  του αενάου Υποκειμένου).

Όλα γίνονται στη θάλασσα διότι όλα είναι κίνηση: όλα γίνονται σε σχέση με τον Άλλον και τους Άλλους (σύντροφοι και Λαιστρυγόνες Κύκλωπες Σειρήνες κ.λ.π) διότι η ωρίμανση και η μάθηση είναι διαλεκτική προσέγγιση της πνευματικής και βιωματικής Αληθείας διά  του Άλλου: ο Οδυσσέας μέσα από την ολιγάρκειά του εσώθη από το νησί του Ηλίου, επίσης διατηρώντας την ανθρώπινη ταυτότητα στο νησί της Καλυψούς δεν εκαλύφθη από την Καλυψώ, ο μαθητής διδάσκεται να έχει ταυτότητα ώστε να αντιπαρέρχεται των δυσκολιών. Ο μαθητής κατανοεί ότι ο Ήλιος, το φώς της γνώσης, βλέπει τα πάντα, κρίνει τα πάντα, όλα είναι φανερά, και θα πρέπει να αντισταθεί στους πειρασμούς έχων σκοπό και νόστο. Ανθρωπίνη ταυτότητα. Ενάντια στους Λαιστρυγόνες (άφεση στα πάθη) στους Λωτοφάγους (στη  λήθη της Αληθείας) στην Καλυψώ (στην κάλυψη της ανθρωπίνης ταυτότητας διά της ματαιότητας) στον Κύκλωπα (απουσία της διπλής διαλεκτικής θέασης της αληθείας ως φαίνεσθαι και Είναι).

Ο μαθητής θα πρέπει να κατανοήσει ότι οφείλει να ελέγχει το νού του (όπως ο Οδυσσέας ήλεγξε τους αέρηδες του Αιόλου πρίν οι σύντροφοί του οδηγήσουν και πάλι στην χαοτική λογική) οφείλει να ενώσει το ασυνείδητό του , το συνειδητό του μέρος ο μαθητής με το υπερσυνειδητό επικοινωνώντας όχι μόνον με την Αθηνά Σοφία (υπερσυνειδητό) αλλά και με τους προγόνους με τις αρίφνητες φωνές που ενυπάρχουν μέσα  του εξοικειώνοντας τον εαυτό του  με την κατάργηση του θανάτου, αντικαθιστώντας το θάνατο με την πορεία προς την αυτογνωσία (όπως έπραξε ο Οδυσσέας): η νέκυια μπορεί να εξελιχθεί σε θαυμάσια συζήτηση με τους μαθητές μας (όχι  για αφηγηματικές τεχνικές ούτε και για παρομοιώσεις) αλλά για τον τρόπο πορείας προς την αυτογνωσία): άρα ο μαθητής  κατανοεί ότι ο Οδυσσέας ενώνοντας το υπερσυνειδητό μέρος ( μέσα από την συναναστροφή του με την Αθηνά Σοφία (δεν είναι τυχαίο ότι η Θεά Σοφία  του γνωρίζει τον τόπο του (οι μαθητές κατανοούν ότι όλα είναι θέμα σκέψης ) με το ασυνείδητό του (υποσυνείδητο μέρος φώτισης μέσω της κατάβασης στον Άδη (κάλλιστα μπορεί να γίνει  λαμπρή συζήτηση με την κατάβαση του Ιησού στον Άδη και την σχετική διδασκαλία των χριστιανών Πατέρων) άρα ο Οδυσσέας είναι ολοκληρωμένο Εγώ έτοιμο πλήρωσης νόστου διότι αποτελεί  πλήρες Εγώ (γνώσης, πλήρωσης, νόστου, βίωσης).

Οι μαθητές επί των εαυτών των μαθαίνουν λοιπόν ότι όλα είναι γνωσιολογικό και ηθικό σμίλευμα των Εαυτών των. Κατανοούν ότι οι δυνάμεις που καθορίζουν την ζωήν των εμπεριέχονται συμβολοποιημένες στην Οδύσσεια: είναι η Δύναμις του Νοός των (Δίας) η συνεπαγομένη Βούλησις (δεν είναι τυχαίο ότι ο Δίας συνδιαλέγεται όχι με τον Ερμή αλλά με την Αθηνά Σοφία προκειμένου να επιδείξει την βούλησή του (η οποία Αθηνά προϋπήρχε στο Νού του πρίν «γεννηθεί): είναι η Σοφία ως ικανότητα γνώσης του Άλλου, του Νοός του, του Τόπου του, του Δικαίου, του Πρέποντος (αυτή η γνώση της Αθηνάς παρέχεται στην Οδύσσεια, πλήρως στοχευμένη και με τους μαθητές μας μπορούμε να συζητήσουμε πώς αυτοί σήμερα εννοούν την Σοφία στην σημερινή κοινωνία): είναι η ικανότητα επικοινωνίας (ο Ερμής είναι ο επικοινωνιολόγος, ο δημιουργός επαφών, διότι η βούλησις και η σοφία απαιτούν την σωστή επικοινωνία (είναι ο Ερμής ο επικοινωνιολόγος ο οποίος «πείθει» την Καλυψώ να αποκαλύψει τον Οδυσσέα. Δεν είναι μάλιστα τυχαίο ότι ο Ερμής είναι και ο ψυχοπομπός διότι η σωστή επικοινωνία προϋποθέτει γνώση όλων των σταδίων ζωής και  θανάτου τα οποία χαρακτηρίζουν την ανθρώπινη ζωή.

Θα πρέπει όμως (σε σχέση και με το Ησιόδειο Χάος) να δειχθή στους μαθητές ότι η έλλογος και ηθική πορεία του Οδυσσέως προς το Νόστον του είναι η πορεία εξόδου του Ανθρώπου από το Χάος όπου ανήκε και η πορεία του προς την Πατρίδα του Λόγου (όπου ανήκει (μας θυμίζει την επιστροφή των αξιών του Είναι του Χάίντεγγερ και του Νίτσε): το Χάος ο Όμηρος μας το δίδει υπό την μορφήν του Ποσειδώνος: το θαλάσσιο  Χάος υπερβαίνεται από τον Οδυσσέα ο οποίος κτίζει οδό Λόγου επί της οίνοπος και ατρυγέτου Θαλάσσης (επί του χάους του ύδατος): αντί για αφηγηματικές τεχνικές και τυπικά επίθετα θα μπορούσαμε να συζητήσουμε για τον τρόπο που ο Όμηρος ολοκληρώνει το Ύδωρ του Θαλή , των προσωκρατικών : το Ύδωρ δεν είναι μόνον αιτία  του Όλου, είναι η οδός επί της οποίας ο νοήμων Άνθρωπος φθάνει στο Νόστον του, είναι η αποσυμβολοποίηση της συνεχούς  ρεούσης νοητικής και ηθικής πορείας. Επίσης θα μπορούσαμε να δείξουμε ότι οι συγγραφείς της αγίας γραφής παρομοίως χρησιμοποιούν την οδό επί του ύδατος όταν θέτουν τον Ιησούν βαδίζοντα επί του ύδατος, μεμφόμενον τους  μαθητάς  του ως απίστους επειδή αυτοί δεν μπόρεσαν να το πράξουν: θα μπορούσαμε να πούμε ότι αναλογικά ούτε οι σύντροφοι του Οδυσσέως ολοκλήρωσαν το ταξίδι τους επί του ύδατος διότι το περπάτημα και η οδός επί του ύδατος απαιτεί νόηση, ήθος, σκοπό, στόχο, συνέπεια, νίκη παθών, άνοιγμα μυαλού και πράξης.

Ο Οδυσσέας δεν εγνώρισε ότι ο Δίας ήδη είχε αποφασίσει την επιστροφή του στον νόστιμο τόπον του, είχε θετικά αποφασίσει για το νοστιμον ήμαρ του. Οι μαθητές θα πρέπει να καταλάβουν αυτή την περίφημη αενάως υπάρχουσα διαλεκτική στην ζωήν των: σε επίπεδο πνευματικό (ο Δίας είχε αποφασίσει) είναι ικανοί για όλα: αλλά θα πρέπει μόνοι τους να προσπαθήσουν πραγματικά πολύ για να καταφέρουν τους σκοπούς των (μπορεί να υπάρξει συζήτηση για το περίφημο εν δυνάμει και εν ενεργεία του Αριστοτέλους: οι μαθητές δυνάμει έχουν εκπληρώσει τους σκοπούς των ( Ο Δίας έχει αποφασίσει, πνευματικά οι μαθητές μπορούν: θα πρέπει όμως και ενεργεία να ολοκληρώσουν τα σχέδιά των με βιωματικό τρόπο όπως τελικά ο Οδυσσέας θεώρησε ότι τα κατάφερε ως Εαυτός να επιστρέψει στην Ιθάκη του).

Η συναισθηματική νοημοσύνη η οποία αναδεικύεται στην Οδύσσεια θα πρέπει να σημειωθεί μέσα από την πλήρη αποσυμβολοποίησή της: ο Τηλέμαχος (ο νέος, ο αιωρούμενος ανάμεσα στο χάος και στην ωρίμανση και μάθηση) δεν συζητεί απλά με την Αθηνά Σοφία: δεν κάνει δηλαδή απλά διαλογισμό: η Αθηνά Σοφία του προσφέρει κίνηση: η ωρίμανση και η μάθηση  θέλει κίνηση και σχέδιο: μάλιστα του προσφέρει κίνηση να εύρη τον Πατέρα του: άρα η ωρίμανση  του Εφήβου επέρχεται όταν αποκαλύπτει και μαθαίνει τις πατρικές φυσικές συμπαντικές δυνάμεις μέσα  του: ο Λακάν θα επανέλθει μέσα από την επίκαιρη ψυχανάλυσή του στο ότι ο Πατέρας ως μορφή συμπαντικών δυνάμεων (παράλληλα κινούμενος με το Νέο) προσφέρει γνώση των δυνάμεων που φέρουμε μέσα μας ως προερχόμενοι από την αχανή Φύση: άρα ο Τηλέμαχος ωριμάζει διότι αυτομαθαίνει τις δυνάμεις οι οποίες τον συνθέτους, αυτή η συναισθηματική νοημοσύνη αναπτύσσεται διότι συγκινημένος γνωρίζει ότι θα πρέπει να κινηθεί, να αυτογνωσθεί μέσα από την γνώση των πατρικών δυνάμεων που φέρει.

Η λέξις Νέος προέρχεται από το ρήμα νέομαι: κινούμαι: ουδαμού της Οδυσσείας δεν αναφέρεται ιατρός, ηλικία, ή ο Οδυσσέας ως Γέρων (ας προσέξουμε ότι οι μεταμορφώσεις του Οδυσσέως ως Νέου και Γέροντος αναδεικνύουν μία δύναμιν η  οποία οπωσδήποτε θα πρέπε να επισημανθεί στους μαθητάς μας: έχουμε την ικανότητα να μεταχειριζόμαστε τις δυνάμεις σκέψης και ήθους όπως θέλουμε αρκεί να έχουμε σταθερά ταυτότητα στόχου και σκοπού: το Εγώ μας δεν είναι θέμα εμφάνισης ή μορφής αλλά το Εγώ μας είναι ο νόστος μας, οι σκέψεις μας, οι πράξεις μας, οι στόχοι μας: η Εσωτερικότητα σκοπών και νόστου νικά την Εξωτερικότητα.): ο Οδυσσέας  λοιπόν ως Νέος (νέομαι, κινούμενος) ποτέ δεν σταματά, δεν γερνά: οι μαθητές μας θα πρέπει να διδαχθούν ότι δεν υπάρχει γέρος, δεν υπάρχει φθίσις, ενέλιξις: μπορούν να είναι Νέοι συνεχώς αρκεί να κινούνται με βάση τους στόχους των, τον νόστον των, τις επιδιώξεις των. Η Οδύσσεια είναι  έπος το οποίο συνεχώς θα πρέπει να γράφετε ανανεούμενο από τις επιτυχημένες ζωές των μαθητών μας. Ας τους δείξουμε το δρόμο και τον τρόπο: η Οδύσσεια δεν είναι φορμαλιστικό εγχειρίδιο θεωρίας προς διαγώνισμα, είναι οδός λύτρωσης των μαθητών μας στο δύσκολο ταξίδι της ζωής.