Το ανθρώπινο Υποκείμενο στη Λογοτεχνία γυμνασιου και λυκείου.

 

Σύμφωνα με τα Νέα Προγράμματα Σπουδών (ΝΠΣ) στο μάθημα της Λογοτεχνίας ενδιαφέρει η πνευματική, συναισθηματική, αξιακή κατάσταση του Υποκειμένου. Ουσιαστικά συμβαίνει μία αξιολογική μετατόπιση –η οποία έχει συγκεκριμένες φιλσοοφικές ρίζες τις οποίες και θα ιδούμε- η οποία θα πρέπει να προσεχθεί: στην ηλεκτρονική, ψηφιακή εποχή της πληροφορίας, ο ανθρωποκεντρισμός «προικίζεται» με την άπλετη διάχυση της πληροφορίας. Θα μπορούσαμε να ισχυρισθούμε ότι το καρτεσιανό «σκέπτομαι άρα υπάρχω» μετουσιώνεται σε «πληροφορούμαι άρα υπάρχω». Αξίζει πραγματικά να προσέξουμε αυτό το σημείο: πλέον ο σημερινός ανθρωποκεντρισμός δεν τροφοδοτείται από ατομικές έωλες μεταφυσικού τύπου σκέψεις, ώς κάτι ιδιαίτερο της φιλοσοφικής εκλεπτυσμένης γνώσης κάποιων φιλοσόφων: το «πληροφορούμαι άρα υπάρχω» αναβαθμίζει εννοιακά τον άνθρωπο στην σημερινή οικουμενικότητα της κοινωνίας της πληροφορίας. Τα λογοτεχνικά κέιμενα που αναλύουμε παρακολουθούν και συνταυτίζονται με το νέο αυτό υποκείμενο και το σύγχρονο ταξίδι του.

Πλέον ο σημερινός άνθρωπος αντιστρέφει τελείως την παθητικότητα των Επικουρείων και των Στωϊκών: είναι σημαντικό αυτό να προσεχθεί: η κοινή σχέση των ανθρώπων με την κοινωνία της πληροφορίας, όπως κάποτε η κοινή σχέση του ανθρώπου με το νού έφερε τις μονοθεϊστικές θρησκείες,αυτή λοιπό η κοινή σχέση του ανθρώπου με την κοινωνία της πληροφορίας αναβαθμίζει γνωσιλογικά και αξιολογικά τον άνθρωπο. Ο άνθρωπος πλέον σήμερα και εννοιακά αλλά και ατομικά γνωρίζει τα του κόσμου εν στιγμή, συμμετέχει στα δρώμενα έστω με ψηφιακό αλλά και διά ζώσης, ενημερώνεται για όλα, έχει ενεργό συμμετοχή στα πολιτικά και άλλα δρώμενα, έχει άποψη, μπορεί μέσα από ψηφιακές και ζωντανές συλλογικότητες και δράσεις να διαφημίζει δράσεις και εκδηλώσεις για την βελτίωση της ζωής του και του κόσμου. Ο σημερινός άνθρωπος της εικονικής πραγματικότητας εν στιγμή γνωρίζει πολλά και εν στιγμή αποφασίζει για πράξεις οι οποίες σε άλλες εποχές ανήκαν σε λίγους προνομιούχους μιάς γνώσης η οποία σήμερα ευρέως διαχέεται.

Ερωτήσεις για το μάθημα: Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας (με βάση τα νέα προγράμματα σπουδών):

 

1)Ποιες νέες ηθικές αξίες προβάλλονται στο κείμενο;

2)Ποιες νέες σημασίες διακρίνετε στο κείμενο;

3)Με ποιους κειμενικούς δείκτες ο/η συγγραφέας προκαλεί σκέψεις και συναισθήματα στους αναγνώστες;

4)Με βάση το συγκείμενο του κειμένου, ποιες ιδέες και αξίες του κειμένου ισχύουν και με ποιο τρόπο στην εποχή μας;

5)Ποια είναι τα αισθητικά πλεονεκτήματα του κειμένου (λέξεις, σχήματα λόγου, σημεία στίξης, κύριες και δευτερεύουσες προτάσεις, συνώνυμα και αντώνυμα κ.λ.π).

6)Ποιες πνευματικές και ηθικές αξίες προβάλλονται στο κείμενο;

7)Ποιοι χαρακτήρες ηρώων «δημιουργούνται» στο κείμενο;

8)Με ποιο τρόπο ως κοινωνικά όντα σας επηρέασε το κείμενο; (δημιουργική γραφή).

9)Πώς αξιολογείτε τη γλώσσα του κειμένου; Σας κάνει εντύπωση η ετυμολογία των λέξεων; Γιατί ο συγγραφέας χρησιμοποιεί αυτό το λεξιλόγιο;

10)Ποια είναι η προσωπική σου άποψη για τα θέματα που θίγονται στο κείμενο; (δημιουργική γραφή).

11)Πώς εργάζεται η γλώσσα του κειμένου; (χρήση ονοματικών συνόλων, ρηματικών συνόλων, εμπροθέτων και επιρρηματικών προσδιορισμών, κυρίων και δευτερευουσών προτάσεων, παρατακτικής και λοιπών συντάξεων, ενεργητική-παθητική σύνταξη, ευθύς-πλάγιος λόγος κ.λ.π).

12) Ποιες είναι οι αφηγηματικές τεχνικές και τα εκφραστικά μέσα του κειμένου;

13)Η πορεία από τη μορφή προς το περιεχόμενο (πώς οι εικόνες αποδίδουν νοήματα) από το σημαίνον στο σημαινόμενο (πώς οι ιδέες των προσώπων προκαλούν αξίες);

14)Στα πλαίσια της πολυσημίας του κειμένου να σημειώσετε:

Α) ποιος τύπος κοινωνίας θίγεται

Β) ποιος τύπος ανθρώπου επικρατεί

Γ) ποιες αξίες και μοντέλο ζωής απορρίπτονται;

15)Με βάση το λογοτεχνικό ρεύμα του κειμένου να αποδοθούν οι ανάλογοι λογοτεχνικοί τρόποι.

16)Ερωτώμε για: έννοιες, αφηγηματικές τεχνικές, πρόθεση, γλωσσικές επιλογές, δράση προσώπων, πλοκή, αφηγητή, δομικά και υφολογικά στοιχεία (λεξιλόγιο, στίξη, δευτερεύουσες προτάσεις, μακροπερίοδος λόγος κ.λ.π).

17) Είναι σημαντική η υπόρρητη σύνδεση με το μάθημα της Νεοελληνικής γλώσσας: τρόποι πειθούς, επιχειρήματα κειμένου, ανάπτυξη σωστής παραγράφου δημιουργικής γραφής κ.λ.π.

18) Αναφορά στο περικείμενο του κειμένου: πώς με τις ίδιες φράσεις και στοιχεία του κειμένου μπορούμε να αποδώσουμε ποικίλες άλλες καταστάσεις.

τι είναι το Περικείμενο ενός κειμένου;

 

1. Μπορούμε να πούμε εντελώς διαφορετικά πράγματα χρησιμοποιώντας τις ίδιες λέξεις ή προτάσεις;

Κάθε φορά που παράγουμε ή ερμηνεύουμε ένα γλωσσικό μήνυμα λαμβάνουμε υπόψη μας, χωρίς πάντα να το συνειδητοποιούμε, τις συνθήκες μέσα στις οποίες το παράγουμε ή το ερμηνεύουμε. 

 Ας δούμε το ακόλουθο παράδειγμα:

1. Στην κουζίνα, μια μητέρα βλέπει το παιδί της να κάθεται στο τραπέζι και να παίζει με ένα μαχαίρι φέρνοντάς το κοντά στο πρόσωπό του. Του λέει:

«Μην το κάνεις αυτό, γιατί θα κοπείς».

Η μητέρα συμβουλεύει και ταυτόχρονα προειδοποιεί το παιδί να μην παίζει με το μαχαίρι και να μην το φέρνει κοντά στο πρόσωπό του, καθώς η ίδια φοβάται ότι το παιδί θα αυτοτραυματιστεί.

Ας συγκρίνουμε το παράδειγμα αυτό με το ακόλουθο:

2. Μέσα στο αυτοκίνητο μιας σχολής οδηγών, την ώρα του μαθήματος, ο μαθητής μόλις έχει περάσει ένα STOP, χωρίς να ελέγξει προσεκτικά μήπως έρχεται κάποιο άλλο όχημα. Ο δάσκαλος του λέει:

            «Μην το κάνεις αυτό, γιατί θα κοπείς».

Ο δάσκαλος προσπαθεί να διδάξει και ταυτόχρονα προειδοποιεί τον μαθητή να μην περνάει από STOP χωρίς να ελέγξει τον δρόμο μπροστά του, γιατί κάτι τέτοιο θα οδηγήσει στην απόρριψή του στις εξετάσεις οδήγησης.

Παρατηρούμε ότι, 

μολονότι η πρόταση που παράγεται και στις δύο περιπτώσεις είναι ακριβώς η ίδια, η ερμηνεία που αποδίδεται σε αυτή κάθε φορά αλλάζει ανάλογα με το περιβάλλον στο οποίο η πρόταση αυτή παράγεται και ερμηνεύεται

 . Στο περιβάλλον αυτό περιλαμβάνονται στοιχεία όπως

• ο τόπος και ο χρόνος της επικοινωνίας (π.χ. κουζίνα, αυτοκίνητο, ώρα μαθήματος οδήγησης),
• οι συμμετέχοντες/ουσες, οι ρόλοι και οι μεταξύ τους σχέσεις (π.χ. μητέρα-παιδί, δάσκαλος-μαθητής),
• οι κινήσεις που κάνουν (π.χ. κινήσεις με μαχαίρι, οδήγηση χωρίς σταμάτημα),
• τα αντικείμενα που βρίσκονται στον χώρο (π.χ. τραπέζι, μαχαίρι, αυτοκίνητο, φρένο, πινακίδα STOP),
• η γνώση και οι εμπειρίες που έχουν οι συμμετέχοντες/ουσες σχετικά με τις δραστηριότητες στις οποίες συμμετέχουν ή/και τις οποίες παρατηρούν (π.χ. ιδιότητες μαχαιριού, ατυχήματα με μαχαίρια, εξετάσεις για δίπλωμα, κριτήρια αξιολόγησης οδηγών),
• το θέμα και ο στόχος της επικοινωνίας τους και η μορφή της (π.χ. αποφυγή ατυχήματος, συμβουλή ή προειδοποίηση, επιτυχία στις εξετάσεις, προφορικός λόγος),
• τί έχει προηγηθεί στη συγκεκριμένη επικοινωνία (π.χ. ο δάσκαλος οδήγησης μάλλον έχει ήδη πει στον μαθητή να ακινητοποιεί το αυτοκίνητο στο STOP και να μην ξαναξεκινάει χωρίς να ελέγξει αν έρχεται κάποιο άλλο αυτοκίνητο).

Όλα αυτά τα στοιχεία αποτελούν αυτό που ονομάζουμε περικείμενο.(πηγή: greek-language).

Θεωρία Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄Λυκείου. (Hλεκτρονικό βιβλίο).

 

A.Kειμενικοί δείκτες: Ποιοι είναι οι κειμενικοί δείκτες ενός κειμένου;

Είναι τα μορφικά στοχεία του κειμένου που συνιστούν το εξωτερικό περίβλημα αλλά και το σκελετό του.Περιλαμβάνουν:

1)Λογοτεχνικό είδος/γένος.

2) Γλωσσικές επιλογές.(πρόσωπο, έγκλιση, χρόνος, σημεία στίξης, φωνή, ευθύς και πλάγιος λόγος, ονοματικά και ρηματικά σύνολα,προθετικά σύνολα, επίθετα).

3) αφηγηματικοί τρόποι και επιλογές και αφηγηματικές τεχνικές.

4)δομή, πλοκή και χαρακτήρες.

Β. Συγκείμενα.

Το κάθε λογοτεχνικό κείμενο περιέχει συγκείμενα (πρόσθετα) στοιχεία:  

1.Ιστορικές πληροφορίες ώστε να καταλάβουμε σε ποια ιστορική εποχή εκτυλίσσεται το λογοτέχνημα.

2.Κοινωνικές πληροφορίες ώστε να καταλάβουμε σε ποια κοινωνία εξελίσσεται το λογοτέχνημα.

3.Φιλοσοφικές πληροφορίες, θεολογικές πληροφορίες, πολιτικές και οικονομικές, ώστε να κατανοήσουμε ποιες ιδέες, ποιες πολιτικές καταστάσεις συμβαίνουν και εξελίσσουν όλα όσα λέγονται στο λογοτέχνημα.

Γ.Ποιά είναι η παραδοσιακή και  ποια είναι η μοντέρνα ποίηση (λογοτεχνία γενικά).

Χαρακτηριστικά παραδοσιακής ποίησης:

ΔΙΟΝΥΣΙΟΣ ΣΟΛΩΜΟΣ ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΠΟΛΙΟΡΚΗΜΕΝΟΙ

 

Αναζητήστε την εμπλουτισμένη μορφή του κειμένου και διαβάστε τα σχόλια για τη ζωή και το έργο του εθνικού μας ποιητή.

 

http://ebooks.edu.gr/modules/ebook/show.php/DSGYM-C113/351/2365,8989/

 

Οι Ελεύθεροι Πολιορκημένοι είναι το ποίημα που τον απασχόλησε όσο κανένα άλλο. Ελεύθεροι είναι οι πολιορκημένοι του Μεσολογγίου κατά τη δεύτερη, μεγάλη πολιορκία, από το 1825 ως την απεγνωσμένη και ηρωική έξοδο την παραμονή των Βαΐων του 1826, η υψηλότερη ίσως και αποφασιστικότερη στιγμή της Επανάστασης. Οι Μεσολογγίτες αμύνονται κατά τη διάρκεια της Πολιορκίας με σθένος. Υπομένουν καρτερικά και παλεύουν απέναντι στο Κακό: Τις φυσικές κακουχίες (πείνα, αρρώστιες, τον θάνατο), τον εξωτερικό εχθρό δηλ. τους Τούρκους, αλλά και τον εσωτερικό δηλ. τον ίδιο τους τον εαυτό που τους καλεί να γευτούν τον πειρασμό της άνοιξης και του έρωτα, την ίδια τη ζωή, συνθηκολογώντας με τον εχθρό. Αυτοί όμως κατόρθωσαν να νικήσουν το Κακό, διατηρώντας ακέραιο το ήθος τους παραμένοντας ουσιαστικά, εσωτερικά ελεύθεροι, αν και ήταν πολιορκημένοι. Το Καλό νίκησε και η εσωτερική τους πάλη, τους έκανε να ξεπεράσουν την ανθρώπινη τους φύση και να τους οδηγήσει στην ηθική ολοκλήρωση.

Ο Σολωμός ζει από κοντά τα γεγονότα —οι κανονιές από το πολιορκημένο φρούριο ακούγονταν πολλές φορές ως τη Ζάκυνθο—, το ποίημα όμως δεν το γράφει με νωπές εντυπώσεις της στιγμής, αλλά πολύ αργότερα. Το ποίημα αυτό απασχόλησε τον ποιητή όσο κανένα άλλο, όμως ποτέ δεν ολοκληρώθηκε και έφτασε σ΄ εμάς σε αποσπάσματα, τα οποία ανήκουν σε Τρία Σχεδιάσματα, που το καθένα αντιπροσωπεύει όχι μόνο διαφορετικό στάδιο επεξεργασίας αλλά και διαφορετική ποιητική αντίληψη. Έχουμε ένα πρώτο σχεδίασμα, κάτι σαν δοκιμή περισσότερο, γύρω στα 1830. Το Β' και το Γ' σχεδίασμα τα έχουμε σε μια σειρά από «αποσπάσματα»· έτσι τουλάχιστο τα ονομάζουμε συνήθως. Αλλά η ονομασία είναι απατηλή· τα μέρη αυτά δεν είναι αποσπασμένα από ένα ολοκληρωμένο σύνολο, δεν είναι τυχαία θραύσματα σαν τα αποσπάσματα της Σαπφώς ή του Αρχιλόχου. Ο Σολωμός δεν προχώρησε ποτέ στην ολοκλήρωση· δε θέλησε ή δεν ενδιαφέρθηκε να εντάξει τα λυρικά αυτά κομμάτια σ’ ένα σύνολο αφηγηματικό ή «επικολυρικό».

Στόχος του  είναι να υμνήσει το σθένος των Μεσολογγιτών να ξεπεράσουν όλα τα υλικά και ψυχικά εμπόδια και την απόφασή τους να προτιμήσουν την ηρωική έξοδο και το θάνατο πάρα την ταπεινωτική παράδοση.

Θεωρία Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Γ΄Λυκείου.

A.Kειμενικοί δείκτες: Ποιοι είναι οι κειμενικοί δείκτες ενός κειμένου;

Είναι τα μορφικά στοχεία του κειμένου που συνιστούν το εξωτερικό περίβλημα αλλά και το σκελετό του.Περιλαμβάνουν:

1)Λογοτεχνικό είδος/γένος.

2) Γλωσσικές επιλογές.

3) αφηγηματικοί τρόποι και επιλογές και αφηγηματικές τεχνικές.

4)δομή, πλοκή και χαρακτήρες.

Β. Συγκείμενα.

Το κάθε λογοτεχνικό κείμενο περιέχει συγκείμενα (πρόσθετα) στοιχεία:  

1.Ιστορικές πληροφορίες ώστε να καταλάβουμε σε ποια ιστορική εποχή εκτυλίσσεται το λογοτέχνημα.

2.Κοινωνικές πληροφορίες ώστε να καταλάβουμε σε ποια κοινωνία εξελίσσεται το λογοτέχνημα.

3.Φιλοσοφικές πληροφορίες, θεολογικές πληροφορίες, πολιτικές και οικονομικές, ώστε να κατανοήσουμε ποιες ιδέες, ποιες πολιτικές καταστάσεις συμβαίνουν και εξελίσσουν όλα όσα λέγονται στο λογοτέχνημα.

Γ.Ποιά είναι η παραδοσιακή και  ποια είναι η μοντέρνα ποίηση (λογοτεχνία γενικά).

Χαρακτηριστικά παραδοσιακής ποίησης:

1.Ο στίχος έχει προσδιορισμένο αριθμό συλλαβών.

2.Η στροφή έχει συγκεκριμένο αριθμό στίχων.

3.Ο χωρισμός σε στροφές γίνεται με ορισμένο κάθε φορά κανόνα.

4.Υπάρχει ομοιοκαταληξία μεταξύ των στίχων.

5.Υπάρχει κανονικότητα στη στίξη.

6.Ο τίτλος του ποιήματος έχει άμεση σύνδεση με το περιεχόμενο του ποιήματος.

7.Υπάρχει μέριμνα για τη λυρικότητα (συναισθήματα) του λόγου.

8.Τα νοήματα αναπτύσσονται με εμφανή λογική αλληλουχία.

9.Οι λέξεις οι οποίες είναι κυρίως ποιητικές, διατηρούν το σύνηθες νόημά τους, έστω και αν αυτό διευρύνεται μερικώς στην περίπτωση των μεταφορικών εκφράσεων.

10. Δεν παραβιάζονται οι συντακτικοί και γραμματικοί κανόνες, στοιχείο το οποίο διευκολύνει τη σαφήνεια στη διατύπωση.

Χαρακτηριστικά μοντέρνας ποίησης.

Τεχνικές, εκφραστικοί τρόποι και εκφραστικά μέσα στη λογοτεχνία .

Ύφος (συναντιέται επίσης η έννοια «τόνος του κειμένου»): Διδακτικό, παραινετικό, προτρεπτικό, εξομολογητικό, απλό, λιτό, επιγραμματικό, ρητορικό, αποφθεγματικό, υπαινικτικό, ειρωνικό, επιθετικό, ήρεμο, ζωντανό, έντονο, ψυχρό, ρεαλιστικό, λυρικό, στομφώδες, ... Διαμορφώνεται από τις τεχνικές, τους εκφραστικούς τρόπους, τα εκφραστικά μέσα, το είδος του λεξιλογίου που χρησιμοποιεί ο συγγραφέας. Αναλόγως διαμορφώνεται και η ατμόσφαιρα (ο ατμοσφαιρικός τόνος) του κειμένου. 

 Αφηγηματικές τεχνικές Σε σχέση με τον αφηγητή (κυρίως στην πεζογραφία) και τα δρώντα πρόσωπα · Εξωτερικός αφηγητής – τριτοπρόσωπη αφήγηση - εξωτερική εστίαση – παντογνώστης / παντεπόπτης αφηγητής · 

Πρωτοπρόσωπη αφήγηση, αφηγητής – ήρωας του διηγήματος, αφηγητής μάρτυρας των γενονότων · Εσωτερικός μονόλογος, εσωτερική εστίαση · Διάλογος προσώπων / ηρώων Διάλογος αφηγητή / ήρωα με το alter ego · Ευθύς λόγος (μονόλογος ήρωα / διάλογος μεταξύ ηρώων) ή Πλάγιος λόγος (ο αφηγητής μεταφέρει τον ευθύ λόγο σε τρίτο πρόσωπο) Σε σχέση με το χρόνο, τη χρονική εξέλιξη των γεγονότων (κυρίως στην πεζογραφία) - Γραμμική αφήγηση: Τα γεγονότα παρατίθενται ή εξελίσσονται σε χρονολογική σειρά, ακολουθούν την πορεία του χρόνου - Ανάδρομη αφήγηση / flash back: Η αφήγηση κινείται από το παρόν στο παρελθόν - Εγκιβωτισμός: Περιστατικά του παρελθόντος εγκιβωτίζονται στο παρόν, παρεμβάλλονται στη γραμμική αφήγηση - In media res: Η αφήγηση αρχίζει από το μέσο της ιστορίας. Συνήθως ακολουθεί ανάδρομη αφήγηση και στη συνέχεια επιστροφή στο παρόν - 

Προοικονομία: Παρατίθεται κάποια πληροφορία σχετική με το μέλλον, καταγράφονται ενδείξεις αυτών που θα συμβούν στη συνέχεια Σε σχέση με το ρυθμό: · Επιβράδυνση / επιτάχυνση στο ρυθμό της αφήγησης · Λόγος κοφτός, σύντομες φράσεις ή αντίθετα λόγος σύνθετος, σε αργό ρυθμό · Πάγωμα του χρόνου στα δρώμενα και εστίαση στη σκέψη του ήρωα · Ακαριαίος στίχος (Η εντύπωση σχηματίζεται μεμιάς) Σε σχέση με την έκταση του ποιήματος: Ολιγόστιχα ή πολύστιχα, μικρή μορφή Σε σχέση με το είδος: Περιγραφικός λόγος / περιγραφές Αφηγηματικός λόγος / αφηγήσεις Αναλόγως του είδους της αφήγησης / περιγραφής / λογοτεχνικής καταγραφής / ποιητικής απεικόνησης: ρεαλιστική, υπερεαλιστική, λυρική (ποιητική), νατουραλιστική, συμβολιστική / φανταστική, επιστημονική, … Τεχνικές που προσδίδουν θεατρικότητα o Περιγραφή σκηνικού χώρου / σκηνικό, σκηνοθετικές οδηγίες (χρήση προστακτικής) o Διάλογος, διάλογος με το alter ego θεατρικός μονόλογος / θεατρικό αναλόγιο o Περιγραφή εξωτερικής δράσης (κίνηση, εκφράσεις σώματος, έκφραση προσώπου, σκηνικές αλλαγές, φωτισμός) o Παρατήρηση/περιγραφή εσωτερικής δράσης (περιπέτεια / εναλλαγή συναισθημάτων/π.χ. συγκίνηση, θυμός, ανησυχία, χαρά, λύπη, φόβος) Δημιουργία εικόνων: Εικόνες οπτικές, ηχητικές, οσφρητικές, εικόνες υπερρεαλιστικές η ρεαλιστικές o Ηχητικές τεχνικές: Λέξεις που προέρχονται από ηχοποιία (π.χ. πιπίσματα, μουκάνισμα, γρύλισμα) Παρήχηση (τα πρώτα πιπίσματα των σπίνων, σπάροι και πέρκες, ανεμόδαρτα ρήματα ρεύματα πράσινα ...) 

ΓΛΩΣΣΑΡΙ ΟΡΩΝ ΝΕΩΝ ΕΛΛΗΝΙΚΩΝ ΚΕΙΜΕΝΩΝ.

1. Αναπαράσταση: Είναι η «κατασκευή» μιας πραγματικότητας. Όταν γίνεται ένας φόνος, αυτό αποτελεί ένα αδιαμφισβήτητο γεγονός, γιατί έχει θύμα και θύτη. Όταν όμως απαιτείται να γίνει αναπαράσταση του εγκλήματος (στις αίθουσες του δικαστηρίου ή το αστυνομικό τμήμα), τότε δεν συντελείται ένας δεύτερος φόνος, αλλά επαναλαμβάνεται το συμβάν, όπως περίπου έγινε· είναι σαν να το βλέπουμε. Αυτό το «σαν» είναι η αναπαράσταση στην τέχνη. Στη λογοτεχνία δεχόμαστε αυτό το «σαν», δεχόμαστε δηλαδή τη σύμβαση ότι διαβάζουμε μία κατασκευή μέσα από τα μάτια του/ της συγγραφέα· αυτός/ή επέλεξε συγκεκριμένα στοιχεία από την πραγματικότητα μέσα από μια συγκεκριμένη φιλοσοφική θεώρηση και στάση ζωής, για να αποδώσει αυτό που πιστεύει ότι συνέβη. Η επιλογή, λοιπόν, που κάνει ο/η συγγραφέας γίνεται μέσα από το είδος που θα προτιμήσει (π.χ. αστυνομικό μυθιστόρημα), τον τίτλο που θα δώσει, τη δομή του έργου, τα στοιχεία της πραγματικότητας που επιλέγει να περάσει στο έργο του (συγκείμενο), τα άλλα λογοτεχνικά έργα με τα οποία συνομιλεί ρητά ή άρρητα (διακειμενικότητα), τους χαρακτήρες που θα σκιαγραφήσει και θα παρουσιάσει, το ύφος του κειμένου, και κυρίως τα ερωτήματα που θέλει να προκαλέσει στους αναγνώστες και στις αναγνώστριες, που δίνουν τις δικές τους απαντήσεις κάθε φορά (αναγνωστική ανταπόκριση).

Σχήματα Λόγου στα Νέα Ελληνικά

Σχήματα Λόγου στα Νέα Ελληνικά 

Της Έρης Ναθαναήλ

(Αλφαβητική σειρά)

ΑΛΛΗΓΟΡΙΑ: Είναι η φράση εκείνη που έχει μεταφορική χροιά και κρύβει νοήματα διαφορετικά από εκείνα που δηλώνουν οι λέξεις της.

ΑΝΑΔΙΠΛΩΣΗ – ΠΑΛΙΛΛΟΓΙΑ: Μιαλέξη ή μικρή φράση επαναλαμβάνεται αμέσως μετά για δεύτερη φορά συνήθως με έναν εμπρόθετο πρόσθετο προσδιορισμό.

ΑΝΑΚΟΛΟΥΘΟ: Κάποιες λέξεις δε βρίσκονται σε συντακτική συμφωνία με τις προηγούμενες ή με τις επόμενές τους. Δεν βρίσκονται σε κανονική συντακτική συνέχεια.

ΑΝΑΣΤΡΟΦΗ: Αλλάζει σκόπιμα η συντακτική σειρά, η φυσική σειρά που έχουν στο λόγο οι λέξεις και μετατοπίζονται.

ΑΝΑΦΩΝΗΣΗ- ΕΠΙΦΩΝΗΣΗ – AΠΟΣΤΡΟΦΗ: Είναι μια λέξη ή φράση επιφωνηματική [επίκληση σε ιερό πρόσωπο, ευχή, κατάρα, κ.α.] που κάποτε φανερώνει και τη συναισθηματική κατάσταση εκείνου που μιλάει [θαυμασμό, θλίψη κ.α.].

ΑΝΤΙΘΕΣΗ: Προβάλλονται η μια κοντά στην άλλη δυο έννοιες, ιδιότητες, καταστάσεις, ενέργειες, εικόνες, που έχουν ολότελα διαφορετικά γνωρίσματα.

ΤΑ ΒΑΣΙΚΑ ΣΧΗΜΑΤΑ ΛΟΓΟΥ Ή ΕΚΦΡΑΣΤΙΚΑ ΜΕΣΑ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ

24 Σεπτεμβρίου 2017 ΑΡΚΟΥΛΗ ΕΛΕΝΗ

ΑΛΛΗΓΟΡΙΑ: Μια μεταφορική έκφραση κρύβει νοήματα διαφορετικά από εκείνα που φανερώνουν οι λέξεις της. Για παράδειγμα, «Τ΄ άσπρισε τα γένια του ο Αϊ – Νικόλας (=χιόνισε του Αγίου Νικολάου).

ΑΝΑΔΙΠΛΩΣΗ : Αναδίπλωση υπάρχει όταν η τελευταία λέξη ή φράση μιας πρότασης επαναλαμβάνεται στην αρχή της επόμενης.

ΑΝΤΙΘΕΣΗ: Εκφράζει αντίθεση μεταξύ λέξεων, νοημάτων κ.λπ. Για παράδειγμα, «Από ψηλά να γκρεμιστεί και χαμηλά να πέσει».

ΑΠΟΣΙΩΠΗΣΗ : Αποσιώπηση υπάρχει όταν ο λόγος σταματά επειδή ο ομιλητής δεν θέλει να συνεχίσει (είτε από άγνοια είτε από συγκίνηση είτε για έμφαση) και τη θέση του παίρνουν αποσιωπητικά (….).

ΑΡΣΗ –ΘΕΣΗ: Πρώτα λέγεται τι δεν είναι κάτι (ή τι δε συμβαίνει) και αμέσως μετά τι είναι (ή τι συμβαίνει) – πρώτα αίρεται κάτι και στη συνέχεια τίθεται.

ΑΣΤΟΧΑ ΕΡΩΤΗΜΑΤΑ:Υποβάλλεται μία ερώτηση, κατόπιν γίνεται προσπάθεια να δοθεί απάντηση και αφού απορρίπτεται αυτή η απάντηση, ακολουθεί η δήλωση για το γεγονός. Για παράδειγμα:

Γιατί είναι μαύρα τα βουνά και στέκουν βουρκωμένα;

Μην άνεμος τα πολεμά; μήνα βροχή τα δέρνει;

Κι ουδ΄ άνεμος τα πολεμά, κι ουδέ βροχή τα δέρνει,

Μόνο διαβαίνει ο Χάροντας…

Όλα τα αφηγηματικά στοιχεία.

Οι αφηγηματικές τεχνικές.Πατήσθε στο σύνδεσμο.

Λογοτεχνικά ρεύματα.

Ο υπερρεαλισμός ή σουρρεαλισμός, από τις γαλλικές λέξεις sur (επάνω, επί) και réalisme (ρεαλισμός, πραγματικότητα) όπου στα ελληνικά θα μπορούσε να αποδοθεί ως «πάνω ή πέρα από την πραγματικότητα», ήταν ένα κίνημα που αναπτύχθηκε κυρίως στο χώρο της λογοτεχνίας αλλά εξελίχθηκε σε ένα ευρύτερο καλλιτεχνικό και πολιτικό ρεύμα. Άνθισε κατά κύριο λόγο στη Γαλλία των αρχών του 20ου αιώνα, κατά την περίοδο μεταξύ του πρώτου και δεύτερου παγκοσμίου πολέμου. Στη φύση του επαναστατικό κίνημα, ο υπερρεαλισμός επιδίωξε πολλές ριζοσπαστικές αλλαγές στο χώρο της τέχνης αλλά και της σκέψης γενικότερα, ασκώντας επίδραση σε μεταγενέστερες γενιές καλλιτεχνών. Τα μέλη του αντέδρασαν σε αυτό που οι ίδιοι ερμήνευαν ως μία βαθιά κρίση του Δυτικού πολιτισμού, προτείνοντας μία ευρύτερη αναθεώρηση των αξιών, σε κάθε πτυχή της ανθρώπινης ζωής, στηριζόμενοι στις ψυχαναλυτικές θεωρίες του Φρόυντ και στα πολιτικά ιδεώδη του Μαρξισμού^[1]. Ως κύριο μέσο έκφρασης, τόσο στη λογοτεχνία όσο και στις εικαστικές τέχνες, προέβαλαν τον «αυτοματισμό», επιδιώκοντας τη διερεύνηση του ασυνειδήτου, την απελευθέρωση της φαντασίας «με την απουσία κάθε ελέγχου από τη λογική»^[2] και διακηρύτοντας τον απόλυτο μη κομφορμισμό.

Θεωρία Λογοτεχνίας. Οι λειτουργίες του αφηγητή.

Ο αφηγητής μπορεί να είναι πρόσωπο της αφήγησης με πρωταγωνιστικό ή δευτερεύοντα ρόλο , ή μπορεί να είναι και αμέτοχος στα γεγονότα.Aν συμμετέχει στην ιστορία (είτε ως βασικός ήρωας είτε ως απλός παρατηρητής ή αυτόπτης μάρτυρας ) τον ονομάζουμε ομοδιηγητικό αφηγητή. Σε αυτή την περίπτωση ο αφηγητής  αφηγείται σε πρώτο ρηματικό πρόσωπο (πρωτοπρόσωπη αφήγηση).

Διακρίνονται δύο παραλλαγές του ομοδιηγητικού αφηγητή: ο αφηγητήσ- παρατηρητής /θεατής , δηλαδή οαφηγητής που είναι παρατηρητής /μάρτυρας των συμβάντων της αφήγησης και ο αφηγητικός πρωταγωνιστής δηάδή ο αφηγητής που συμμετέχει  στην αφήγηση ως βασικός ήρωας.Όταν  μάλιστα αφηγείται σε πρώτο ρηματικό την προσωπική του ιστορία ονομάζεται ιδιαίτερα «αυτοδιηγητικός αφηγητής».

Αν ο αφηγητής δεν συμμετέχει καθόλου στην ιστορία που διηγείται ονομάζεται «ετεροδιηγητικός αφηγητής». Στην περίπτωση αυτή ο συγγραφέας αναθέτει την αφήγηση σε πρόσωπο ξένο ΄προς την ιστορία την οποία παρουσιάζει σε τρίτο πρόσωπο ( τριτοπρόσωπη αφήγηση). Ονομάζεται ιδιαίτερα παντογνώστης αφηγητής ( ή «αφηγητής θεός»)  αυτός που βρίσκεται παντού και πάντοτε και γνωρίζει τα πάντα ακόμα και τις πιο απόκρυφες σκέψεις των προσώπων της αφήγησης. 

Πλαίσιο διδασκαλίας Νεοελληνικών κειμένων

Nέα Ελληνικά κείμενα,σχέδιο μαθήματος...

Θεωρία Λογοτεχνίας,απαραίτητο βοήθημα.Α.Γ.Κρασανάκη.

Η τέχνη της αφήγησης στη Λογοτεχνία,τεχνικές και τρόποι.

Ανάλυση λογοτεχνικού κειμένου.