Ο Ορθολογισμός ή η Φιλοσοφία του Μπαρόκ: Ρενέ Ντεκάρτ (Καρτέσιος: 1596-1650). (απόσπασμα από το ετοιμαζόμενο βιβλίο μου: Είναι και Συνέχεια).

 

 

Ο Ορθολογισμός ή η Φιλοσοφία του Μπαρόκ: Ρενέ Ντεκάρτ (Καρτέσιος: 1596-1650).

Ο Γάλλος στοχαστής Καρτέσιος ξεκινά την φιλοσοφία του στηριζόμενος στις πρώτες αρχές, τις προφανείς αξιωματικές αλήθειες τις οποίες και ονομάζει ως «έμφυτες ιδέες»: πέραν αυτών δεν προϋποθέτει τίποτε άλλο και εξάγει επί τη βάσει της λογικής αναγκαιότητας όλες τις άλλες αλήθειες. Όπως η Γεωμετρία ξεκινώντας από λίγα αξιώματα οικοδομεί με αυστηρή λογικότητα ή λογική αυστηρότητα το σύστημά της, παρομοίως φιλοδοξεί ο Ντεκάρτ να κτίσει την φιλοσοφία του κατά γεωμετρική πρόοδο στηριζόμενος στην γεωμετρική έλλογη αναπαραγωγή των περιφήμων πρώτων αρχών.

Όπως γίγνεται αντιληπτό ο Ντεκάρτ εδημιούργησε ένα πλήρως αντιφατικό αλλά και σαθρό σύστημα φιλσοοφίας, εξουσιαστικό στην βάση του, το οποίο στην ορθολογιστική πλευρά του επηρέασε το σύνολο του μετέπειτα Ευρωπαϊκού λόγου έως το απαράδεκτο κριτικό σύστημα του Κάντ (αποτελεί κορύφωση του Καρτεσιανού η κριτική καντιανή δεινότητα): γιατί όμως υποστηρίζουμε όλα αυτά;

Η Βασική αρχή του Καρτεσίου ήτο: cogito ergo sum (σκέπτομαι άρα υπάρχω): συνδυαστικά με όσα παραπάνω σημειώσαμε σκέπτομαι με βάση τις πρώτες αρχές και βάσει αυτών κατά γεωμετρικό τρόπο ευελπιστώ ότι θα αυξήσω την γνώση μου περί της αληθείας: άρα αμφιβάλλω σε σχέση όχι με ό,τι υπάρχει (αυτό συνιστά μία εκ των καρτεσιανών αντιφάσεων) αλλά σε σχέση με το εάν ντύνω αυτό που υπάρχει με την δική πρώτη ιδέα και δεν το αφήνω έρμαιο σε κάθε άλλη ιδέα: π.χ: ο άνθρωπος είναι ελεύθερος, αυτό συνιστά μία πρώτη αρχή για την οποία δεν πρέπει κανείς να αμφιβάλλει: η αμφιβολία όμως γεννάται στο τρόπο γνώσης και κατοχύρωσης αυτής της αμφιβολίας: σύμφωνα με τον Καρτέσιο μία ελευθερία να λατρεύω τον διάβολο είναι αντικείμενο αμφιβολίας διότι αμφιβάλλοντας για το εάν θα πρέπει να λατρεύω τον διάβολο καταλήγω ότι θα πρέπει να λατρεύω τον χριστιανικό θεό: σε αυτό όμως το σημείο έγκειται η καρτεσιανή αντίφαση την οποία ελάχιστοι επισημαίνουν διότι ακόμα πιο ελάχιστοι την έχουν κατανοήσει: ως ακολούθως: οι πρώτες καρτεσιανές αρχές οι οποίες στηρίζουν το σύστημα της δήθεν αμφιβολίας του (για την οποία θα αποδείξουμε ότι είναι εντελώς ανυπόστατος στο καρτεσιανό σύστημα) είναι επί της ουσίας οι πλατωνικές και αριστοτελικές αρχές όπως εσμιλεύθηκαν στην ηθική πράξη από τον Ιησού (Ιησουΐτης μοναχός εξάλλου ήτο ο Καρτέσιος): ο Καρτέσιος δεν γνωρίζει κάν τις οντολογικές αρχές οι οποίες είναι αρχές ατομικότητας, υπερβατικότητας, αθανασίας, ατομικής συνεχείας, ατομικού τρόπου Είναι και γίγνεσθαι: λαμβάνει τις αρχές του χριστιανισμού, τις καθιστά αυθαίρετα ανθρώπινες αρχές και αξίες, και η αμφιβολία του ξεκινά από το εάν και εφόσον αυτές οι αρχές εφαρμόζονται με τον τρόπο του Ιησού σε όλους τους ανθρώπους σε όλον τον κόσμον, η καρτεσιανή αμφιβολία έγκειται στο εάν ο τέλειος παράδεισος του ουρανού έχει εγκατασταθεί στην γή: οι άνθρωποι ως πεπτωκότες αδάμ και εύα θα πρέπει να αμφιβάλλουν για το ότι απολαμβάνουν όλα όσα τους έχει  ετοιμάσει ο παντεπόπτης θεός και θα πρέπει να τα διεκδικήσουν: άρα η αμφιβολία του Καρτεσίου είναι γήϊνη και συστημική βάσει του εξουσιαστικού μονοθεϊστικού μοντέλου το οποίο κατασκευάσθηκε για να εξουσιάσει πνευματικά και ηθικά τον άνθρωπο.

Δεν αμφιβάλλει δηλαδή ο γάλλος φιλόσοφος για το εάν και εφόσον υπάρχει κόσμος και οντολογική κίνηση χωρίς το θεό ώστε οι άνθρωποι να ακολουθήσουν την ατομική τους πορεία: Στις Σκέψεις του Επάνω στην πρώτη φιλοσοφία αλλά και στον Λόγο περί της μεθόδου, καταλαβαίνει κανείς ότι η καρτεσιανή αμφιβολία σκοπό έχει να μεταφέρει τον δίκαιο κόσμο του θεού στην γή μέσω του ανθρωπίνου μυαλού και της γεωμετρικής προόδου: Δεν αμφιβάλλει μήπως το Όν έχει κρυβεί κάτω απόο ανθρώπινες μιμήσεις θείες και λοιπά; Ο Καρτεσιανός σκοπός είναι ένας: μεταφέροντας τις χριστιανικές καθολικές αρχές στον άνθρωπο να κινήσει τον κύκλο από το δεύτερο ημικύκλιο το οποίο ξεκινά από τον άνθρωπο και διά της φύσης φθάνει επιστροφικά στο θεό: για αυτό εξάλλου είναι τόσο σημαντικός για την εξουσιαζομένη υπό το θεού φιλοσοφία η οποία ουδεμία σχέση έχει με το Όν: μετά την πτώση του βυζαντίου εξελίσσει τον βυζαντινό ανθρωπισμό με το να συνδέει άμεσα τον άνθρωπο με την δυνατότητά του (επί γής) να ξεκαθαρίσει το ανιγόμενο ταξείδι του επί της γής , να ξεκαθαρίσει την θέση του στον νέο δυτικό κόσμο ο οποίος ανοιγόταν (μέσα από την Αναγέννηση, την Μεταρρύθμιση και το διαφωτισμό μετέπειτα βέβαια): δηλαδή: η μεταφορά του βυζαντινού χριστιανικού ανθρωπισμού στην δύση σηματοδότησε μία πολλή συγκεκριμένη γνωσιακή και αξιακή μετατροπή του ανθρωποκεντρικού μοντέλου: ο παπικός χριστιανισμός  είχε μία πολλή συγκεκριμένη διαφορά από τον ορθόδοξο  χριστιανισμό: ο παπικός χριστιανισμός επίστευε σε έναν απομακρυσμένο θεό σχεδόν απρόσωπο  και απροσδιόριστο: ήταν όμως ο Πατήρ του Θεανθρώπου Ιησού, του θεού που έγινε άνθρωπος, άρα ο άνθρωπος για πρώτη φορά στα παγκόσμια χρονικά της σκέψης μπορούσε (και το έπραξε) να προσδιορίσει τελείως διαφορετικά την έννοια του Θεού σε σχέση με τον Εαυτό του. Τώρα ο Θεός  είναι και Άνθρωπος όχι με τον τρόπο που η Αθηνά  έπαιρνε στον Όμηρο Ανθρώπινη  Μορφή: ο Ιησούς γεννήθηκε από μήτρα γυναικός άρα Είναι πραγματικός άνθρωπος: ο Καρτέσιος από εκεί εκκινεί την φιλοσοφία της Αμφιβολίας του: από την καινή έννοια της Πραγματικότητος, εκ του Πράττω ότι τώρα ο Άνθρωπος μπορεί να κάνει σε σχέση με τους Άλλους και τον Κόσμο Πράξεις δικές του, οι οποίες κινούνται από το δικό του μυαλό, διότι αναβαθμίσθηκε η έννοια του Ανθρώπου, όπως ο Άνθρωπος Ιησούς κάνει πράξεις ανώτερες άρα και ο κάθε ένας άνθρωπος μπορεί να κάνει ανώτερες πράξεις: ο Ιησούς έδωσε στις ανθρώπινες πράξεις στην ανθρώπινη πραγματικότητα ανώτερο κύρος, άρα τώρα οι Άνθρώπινες πραξεις εκκινούνται από το θεό άνθρωπο άρα οι άνθρωποι μπορούν με τις πράξεις τους να κινήσουν διαφορετικά τον κόσμο: άρα η αμφιβολία του Καρτεσίου δεν έχει αξία ως τέτοια, αλλά σε σχέση με την αναβάθμιση της πραγματικότητας ως κατάστασης κινουμένης  από το θεάνθρωπο άρα αναβαθμισμένης διότι πλέον οι άνθρωποι κινούμενοι και αυτοί από τον ανώτερο εαυτό τους ως μιμητές του θεανθρώπου μπορούν να επέμβουν στον κόσμο πρακτικά με περισσότερο κύρος και αποτελεσματικότητα από κάθε άλλη φορά: άρα σκέπτομαι άρα υπάρχω διότι μπορώ τώρα με την αναβαθμσμένη θεάνθρωπη σκέψη μου να αναδιαμορφώσω τον κόσμο γύρω μου, πράττοντας περισσότερο ενεργητικά διότι τώρα με την αναβαθμισμένη πράξη μου κατά μίιμηση  του θεανθρώπου που ανεκάλυψα μέσα μου μπορώ να αντιμετωπίσω τον κόσμο όχι όπως τον αντιμετώπισαν οι άνθρωποι μέχρι σήμερα.

Πλέον για την αναβαθμισμένη ανθρώπινη πραγματικότητα ο κόσμος παύει να είναι θείο δημιούργημα και στολίδι Πυθαγόρειο: αυτή η θεώρηση ήταν η θεώρηση του Οδυσσέως όταν ταξίδευε προς την Ιθάκη: Κόσμος στον Οδυσσέα είναι το σύνολο των Όντων τα οποία ως παράλληλες δυνάμεις συν-πορεύονται και καθοδηγούν τον Οδυσσέα στο δρόμο του προς τον Νόστο: Ουδαμού της Οδυσσείας ο Οδυσσέας δεν σκέπτεται να κάνει τις δυνάμεις της Καλυψούς επιστήμη, μηχανή και τεχνολογία: είμαστε ακόμη στο στάδιο της μορφικής και ειδικά ανθρωπομορφικής οντογένεσης: τώρα διαμορφώνεται ο άνθρωπος σε σχέση με τις παράλληλες προς αυτόν κινούμενες συμπαντιικές δυνάμεις: στην εποχή όμως του Καρτεσίου όλα έχουν αλλάξει: υπάρχει για πρώτη φορά στην ανθρώπινη ιστορία ένα τέλειο ανθρωπομορφικό πρότυπο, προσαρμοσμένο μόνον για την γήϊνη ζωή: ο Ιησούς: ο Καρτέσιος κατανοεί ότι πλέον πραγματικότητα είναι ότι ο Άνθρωπος ως κυρίαρχος της γής επιλέγει όποιες κοσμικές δυνάμεις θέλει ώστε να διαμορφώσει τον νέο πολιτισμό της επιστήμης,της τεχνολογίας, της μηχανής: ουσιαστικά η Καρτεσιανή αμφιβολία δεν είναι τίποτε άλλο παρά η παρότρυνση προς τον άνθρωπο της νέας πραγματικότητας να πιστεύσει ότι αυτός είναι το μεγάλο αφεντικό και να επιλέξει όποιες κοσμικές δυνάμεις θέλει και να  δημιουργήσει τον ένο πολιτισμό, αμφιβάλλοντας για την παραδοσιακή θέση που ήθελε τον άνθρωπο έρμαιο άλλων και υποτακτικό: ουσιαστικά ο Καρτέσιος μεταφέρει το παρακλάδι εκείνο του χριστιανισμού το οποίο χρησιμοποιήθηκε από την αόρατο εξουσία προκειμένου να προσαρμοσθεί στο νέο ανθρωπομορφικό μοντέλο του ανθρώπου ο οποίος βασιζόμενος στο ότι ο θεός έγινε άνθρωπος άρα και ο άνθρωπος μπορεί θεός να γίνει επί γής εκμεταλλευόμενος όλα προς ίδιον όφελος, αρκεί να αμφιβάλλει για ττην δουλική θέση που τον είχαν θέσει επί αιώνες αποδεχόμενος την νέα θέση του. Άρα ο Καρτέσιος τίποτε παραπάνω και τίποτε παρακάτω δεν έπραξε από το να προσαρμόσει το βυζαντινό ανθρώπινο χριστιανικό μοντέλο στην δύση προωθώντας την αμφιβολία ώστε ο άνθρωπος να σπάσει τα δεσμά του παραδοσιακού ρόλου του ως υποτακτικού αποδεχόμενος το νέο ενεργό ρόλο του έναντι των άλλων και του κόσμου. Είναι χαρακτηριστικά όσα αναφέρει ο Καρτέσιος στο έργο του: «Στοχασμοί περί της πρώτης φιλοσοφίας»: «…εγώ που υπάρχω είμαι σκεπτόμενο πράγμα. Σκοπός του παρόντος στοχασμού Είναι η διερεύνηση της ύπαρξης  άλλων όντων πέρα από εμένα, έρευνα που δεν μπορεί να βασισθεί παρά σε ό,τι είναι ήδη γνωστό δηλαδή στον εαυτό μου και σε όσα μου ανήκουν». Ουσιαστικά ο Καρτέσιος προσαρμόζει τον ενεργό ανθρωπιστικό  προσωπικό χριστιανισμό στον άνθρωπο τον έλλογο της δύσης: προσαρμόζει στον νοήμονα άνθρωπο τον έλλογο χριστιανισμό: εάν σκεφθούμε ότι ο προσωπικός χριστιανισμός είναι κατασκεύασμα της ελληνορωμαϊκής περιόδου διότι έπρεπε οπωσδήποτε ο Σωκρατικός και Αριστοτελικός ανθρωπισμός να εκβάλλει στον ενεργό προσωπικό άνθρωπο του Ιησού, ολο αυτό μοιραία κατέληξε στον νεώτερο ευρωπαίο άνθρωπο ο οποίος ως μίμηση Ιησού επιθυμεί ως προσωπικός άνθρωπος έπειτα από διεργασίες αιώνων επιτέλους να κυριαρχήσει ως επιστήμη και τεχνολογία στον  κόσμο: ο Καρτέσιος μέσα από την μεταφορά του λόγου σε γεωμετρική πρόοδο, αμφιβολία, ατομική σκέψη, σε σχέση με τον άνθρωπο και τον κόσμο επιτέλους ολοκληρώνει το ταξείδι του προσωπικού χριστιανισμού: τώρα πλέον ο άνθρωπος ασυγκράτητος θα εφαρμόσει  ό,τι επιθυμεί επί του κόσμου τον οποίο πλέον δεν τον βλέπει  ως θείο δημιούργημα, αλλά ως τράπεζα δυνάμεων τις  οποίες πρέπει να εκμεταλλευθεί: από αυτήν την άποψη ο Καρτέσιος είναι ο πρόδρομος κάθε οικονομιστικής σκεπτικής διότι όλα πλέον είναι σύνολα δυνάμεων τα οποία με γεωμετρική πρόοδο πρέπει να καταστούν αντικείμενα εκμετάλλευσης.