Αναλύοντας την έννοια της «αναγνωστικής ικανότητος» η οποία ζητείται στο σύνολο των σχολικών εξετάσεων.

 

Αναλύοντας την έννοια της «αναγνωστικής ικανότητος» η οποία ζητείται στο σύνολο των σχολικών εξετάσεων.

1.Παραγωγή λόγου σε θέμα αναγνωστικής ανταπόκρισης.

Α) Ζητείται από τους μαθητές να αξιολογήσουν ιδέες, αξίες, στάσεις, συμπεριφορές οι οποίες αναδεικνύονται στο κείμενο με βάση είτε τα κειμενικά συμφραζόμενα είτε τα ιστορικά και ιδεολογικά συμφραζόμενα της εποχής παραγωγής  του έργου (εφόσον  τους δίνονται οι σχετικές πληροφορίες) να τις συγκρίνουν με αυτές του σήμερα ή να τιςι συσχετίσουν με προσωπικές εμπειρίες βιώματα και συναισθήματα.

Β) Στο πλαίσιο της άσκησης αυτής εφόσον ζητείται η προσωπική άποψη του μαθητή ή η καταγραφή μίας προσωπικής εμπειρίας κρίνεται ως αναγκαία η χρήση του α΄ενικού πρσώπου ώστε να καταστή εμφανής η υποκειμενική διάσταση του κειμένου.

Γ)Η αξιολόγηση ιδεών αξιών στάσεων ή συμπεριφορών οι οποίες αναδεικνύονται στο λογοτεχνικό κείμενο σημαίνει ότι οι μαθητές ενδέχεται να κληθούν να εκφράσουν την άποψή τους για το κατά πόσο συμφωνούν με την συμπεριφορά ενός ήρωα ή με τις αξίες τις οποίες αυτός πρεσβεύει. Σε αυτήν την περίπτωση ενδείκνυται να χρησιμοποιήσουν φράσεις όπως: «κατά την γνώμη μου», «με βάση τις προσωπικές μου αντιλήψεις», «θεωρώ ότι», «πρσωπική μου εκτίμηση είναι πώς»….

Δ) Η αξιολόγηση ιδεών και αξιών ενδέχεται να ενέχει  το στοιχείο της σύγκρισης με τις σημερινές αντιλήψεις εφόσον το δοθέν λογοτεχνικό κείμενο μπορεί να προέρχεται από κάποια προγενέστερη περίοδο. Είναι εύλογο λοιπόν πώς στο λογοτεχνικό κείμενο είναι πιθανόν να εκφράζονται αντιληψεις που σήμερα θεωρούνται ξεπερασμένες ή αναχρονιστικές όπως είναι για παράδειγμα οι αντιλήψεις του παρελθόντος σχετικά με την θέση της γυναίκας στην κοινωνία. Σε αυτήν την περίπτωση οι μαθητές θα κληθούν να επισημάνουν την σημαντική διαφοροποίηση που έχει  συντελεσθεί στις ημέρες μας στον τρόπο σκέψης των ανθρώπων.

Ε) Πιθανή είναι βέβαια η καταγραφή στο λογοτεχνικό κείμενο αξιών διαχρονικού χαρακτήρα όπως είναι η έννοια του ανθρωπισμού, της φιλίας του εθελοντισμού, κ.λ.π., οπότε οι μαθητές θα πρέπει να επισημάνουν την αποδοχή που διατηρούν οι αξίες αυτές ακόμα και στην σύγχρονη κοινωνία. Θα έχουν ωστόσο την δυνατότητα, εάν αυτό ζητείται, να αναφερθούν σε πιθανά φαινόμενα εκφυλισμού αυτών των αξιών που παρατηρούνται στις ημέρες μας.

Εφαρμογή –άσκηση στο 3^ο θέμα του διαγωνίσματος Νεοελληνικής γλώσσας στις Πανελλαδικές εξετάσεις.

Εφαρμογή σε πεζό κείμενο.

Α.

Ο ηλικιωμένος ήρωας  του κειμένου βιώνει ως θεατής τις ποικίλες συγκινήσεις που προσφέρει το ποδόσφαιρο. Ποια θεωρείτε πώς είναι τα οφέλη ενός ομαδικού αθλήματος όπως είναι το ποδόσφαιρο για τους αθλητές που συμμετέχουν σε αυτό; Να καταγράψετε τις σκέψεις σας σε ένα κείμενο ενιαίο (150-200 λέξεων):

Κείμενο: Στο γήπεδο τον ξέρανε όλοι και του κάνανε τόπο να καθίσει πλάι τους γιατί εκτός που ήταν παππούς ποδοσφαιριστή είχε και τις πλάκες του.Πείραζε τους αντιπάλους και αν κανένας του έλεγε καμμία κουβέντα ήταν έτοιμος να αρπαχθεί. Όμως ποιος να τα βάλει με ογδόντα πέντε χρονών άνθρωπο; Τελευταία μάλιστα δεν έβλεπε και καλά. Έβλεπε μονάχα τα χρώματα από τις φανέλες που κουνιούνταν, όμως δεν το φανέρωνε. Εμείς πάλι για να τον κουρντίσουμε:

-Αφού δεν βλέπεις τι πάς στο μάτς; Και εκείνος

-τι λέτε μωρέ, λίγο το΄χετε να ακούω σε όλο το γήπεδο το όνομά μου; μας έλεγε.

Τις πιο πολλές φορές γύρναγε από τοο γήπεδο θεριό. Κάποιος θα είχε χτυπήσει τον αδελφό μου, κάποιο «γαϊδούρι» δικό μας θα είχε χάσει σίγουρο γκόλ κι ο προπονητής; « Τι τον κρατάμε αυτόν τον σκιτζή;». Άσε πιά τον διαιτητή τον πουλημένο. Κοντά σε όλα μας σακάτεψε και η ατυχία. Δύο δοκάρια. Πάντοτε όμως υπήρχε ο  δεύτερος γύρος ή η επομένη χρονιά που θα «τους κάνουμε να μην ξέρουν από πού να φύγουν. Θα τους βάλουμε ντουζίνα και θα  τους πάρουμε και τα σώβρακα».

Τόλης καζαντζής: ο δεύτερος γύρος.

Απάντηση: η συμμετοχή σε ένα ομαδικό άθλημα είναι κατά την γνώμη ιδιαιτέρως επωφελής για τους αθλητές εφόσον τους επιτρέπει να συνειδητοποιήσουν την αξία  αλλά και την αποτελεσματικότητα της συλλογικής προσπάθειας. Παύουν να λειτουργούν εγωκεντρικά και αρχίζουν να σκέπτονται ως μέλη ενός συνόλου κατανοώντας την σημασία που έχει η σφυρηλάτηση σχέσεων εμπιστοσύνης και αμοιβαίας εκτίμησης στα πλαίσια της ομάδας. Μαθαίνουν έτσι να συνεργάζονται αρμονικά καθώς και να δείχνουν απεριόριστο σεβασμό στον κόπο και στην προσπάθεια των συναθλητών τους, εφόσον και οι ίδιοι γνωρίζουν πόσο επίμοχθη είναι η διεκδίκηση της νίκης. Ενώ παράλληλα, έχοντας πάντοτε κατά νού την διάκριση της ομάδος, αναγνωρίζουν και αναλαμβάνουν τις ευθύνες που τους αναλογούν στα πλαίσια της συλλογικής αυτής προσπάθειας. Κατανοούν εξάλλου πώς με το να επιχειρήσουν να αποποιηθούν τις ευθύνες τους ή να τις μεταθέσουν σε κάποιον άλλον, θα ζημιώσουν την απόδοση της ομάδας τους, και κατ΄επέκταση τον ίδιο τους τον εαυτό. Μέσα λοιπόν από την συμμετοχή σε ένα ομαδικό άθλημα προκύπτουν άτομα με έντονο το συναίσθημα της ευθύνης, με μεγαλύτερη υπομονή  αλλά και με σαφή διάθεση αποδοχής και σεβασμού των ιδιαιτεροτήτων που χαρακτηρίζουν τα άλλα άτομα. Μία ομάδα όπως είναι εύλογο δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει αν δεν κυριαρχούσε μεταξύ των μελών της ο αλληλοσεβασμός και η αλληλοκατανόηση, ώστε να μπορεί να διασφαλισθεί η ζητουμένη άρτια συνεργασία.

Β.

Εφαρμογή σε ποιητικό κείμενο.

Στο ποιητικό αυτό απόσπασμα ο Κωστής Παλαμάς αναφέρεται στην βαθιά εντύπωση που του προκάλεσε το ομηρικό έργο όταν ήταν μαθητής. Υπάρχει κάποιο μάθημα που να σας έχει επηρεάσει σημαντικά; Πώς πιστεύετε ότι θα μπορούσε να γίνει ακόμη πιο ουσιαστική η διδασκαλία αυτού του μαθήματος; Να καταγράψετε τις σκέψεις σας σε ένα ενιαίο κείμενο 150-200 λέξεων.

Κείμενο:

Όμηρε θείε, των καιρών χαρά και δόξα!

Στην κρυάδα του σκολειού και στου θρανίου την γύμνια

Όταν μπροστά μου σ΄απιθώσαν του δασκάλου

τ΄ άχαρα χέρια ως μεγαλόχαρο βιβλίο

σε καρτερούσα μάθημα , και εσύ ήρθες θάμα.

Κι άνοιξε μέσα μου ουρανός πλατύς καθάριος

και πελαγου ζαφείρι σμαραγδοσπαρμένο

και το θρανίο σαν να γινε παλατιού θρόνος

και κόσμος το σκολειό και ο δάσκαλος προφήτης.

Διάβασμα αυτό δεν  είταν, νόημα δεν είταν.

‘οραμα είταν και άκουσμα είταν χωρίς ταίρι…

Κωστής Παλαμάς, «Ραψωδία».

Απάντηση:

Το μάθημα το οποίο έχει ασκήσει σημαντική επίδραση σε εμένα είναι αυτό της ιστορίας καθώς μου επέτρεψε να κατανοήσω αφενός την πολυπλοκότητα των διεθνών σχέσεων και αφετέρου το πλήθος των διωστραματώσεων ώστε να φθάσουμε στο σημερινό Νέο Ελληνικό κράτος. Συγχρονες διπλωματικές επιλογές κάποιων κρατών θα έμοιαζαν εντελώς αδικαιολόγητες αν δεν υπήρχε η ιστορία να αποκαλύψει τις πυκνές διασυνδέσεις τους με γειτονικά ή άλλα κράτη. Από την άλλη πλευρά η ιστορία με βοήθησε να κατανοήσω όλα τα διαχρονικά πνευματικά και αξιακά κομμάτια που συνθέτουν το ψηφιδωτό του σημερινού Νέου Ελληνικού κράτους. Θα φαίνονταν μάλιστα αταίριαστα με τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά του Ελληνικού τρόπου σκέψης εάν η ιστορία δεν φανέρωνε κάθε ετερόκλητο κομμάτι του πολιτισμικού μας ψηφιδωτού. Κατά αυτόν τον τρόπο η μελέτη του παρελθόντος γίνεται το αναγκαίο εκείνο εργαλείο για την πληρέστερη κατανόηση του παρόντος και ως ένα βαθμό για την διαμόρφωση μίας εικόνας για όσα είναι πιθανόν να προκύψουν στο μέλλον. Θεωρώ όμως ότι προκειμένου να καταστή η διδασκαλία του  μαθήματος αυτού πιο ουσιαστική είναι απαραίτητη η αποδέσμευσή του από την χρήση του ενός και μόνον σχολικού εγχειριδίου εφόσον  δημιουργείται η εσφαλμένη εντύπωση της μονόπλευρης θέασης των ιστορικών  γεγονότων. Είναι σημαντικό να τονισθεί ότι κάθε ιστορικό γεγονός μπορεί να εξετασθεί ή να ερμηνευθεί ποικιλοτρόπως και δεν αποτελεί πάντοτε μονοσήμαντο γεγονός.  Χρειάζονται λοιπόν να παρουσιάζονται τα ιστορικά γεγονότα μέσα από την οπτική διαφορετικών  ιστορικών  για να γίνεται πάντοτε αντιληπτό το πόσο διαφοροποιείται η ερμηνεία κάθε γεγονότος ανάλογα με την οπτική  εκείνου που κάθε φορά καλείται να αξιολογήσει το ιστορικό γεγονός.