Δημοσίευση του άρθρου μου: "Η Μουσειακή εκπαίδευση ως δυναμική ανάμνησης και ανάκλησης εκ
μέρους των μαθητών ήδη υπαρχουσών ιδεών, εννοιών και αξιακών δομών και πρακτικών" στο διεθνές επιστημονικό περιοδικό «MUSEUM & EDUCATION – Μουσείο – Σχολείο – Εκπαίδευση», με θεματικό αφιέρωμα «Τέχνες και Πολιτισμός στην Εκπαίδευση: Βιωματική Μάθηση και Συμπερίληψη».
https://museum-education.weebly.com/uploads/1/2/4/1/124128184/2-mused_-_vol_6_issue_5.pdf σε΄25-39
Άρθρο για περιοδικό μουσείων.
Τίτλος: Η Μουσειακή εκπαίδευση ως δυναμική ανάμνησης και ανάκλησης εκ
μέρους των μαθητών ήδη υπαρχουσών ιδεών, εννοιών και αξιακών δομών και
πρακτικών.
Θεματική ενότητα : Μουσειακή εκπαίδευση και άτυπη μάθηση.
Βασίλειος Μακρυπούλιας
δρ. φιλοσοφίας.
Περίληψη.
Κάθε συζήτηση για την Μουσειακή εκπαίδευση ξεκινά από την πραγματική οντολογική, γνωσιολογική και αξιακή (αισθητική και ηθική) αξία της τέχνης. Άρα η μουσειακή έκθεση αποτελεί την ύλη διά της οποίας απορρέουν όλα τα μηνύματα της Τέχνης αυτής της μουσειακής εκπαίδευσης, μηνύματα οντολογικά, γνωσιολογικά, αξιακά. Άρα η μουσειακή εκπαίδευση συνιστά φορέα γνώσης και διάδοσης ηθικών και αισθητικών αξιών οι οποίες σε σχέση με τους μαθητές μπορούν να αποκαλύψουν πολλές από τις ιδέες και αξίες που ήδη οι μαθητές φέρουν ως εσωτερικότητα. Άρα συζητούμε για μία υπέροχη διαλεκτική παιδαγωγική προσέγγιση η οποία καταλήγει στο ότι οι μαθητές ολοκληρώνονται μέσα από την υγιή ανταλλαγή των μηνυμάτων της μουσειακής εκπαίδευσης, διότι αυτά τα μηνύματα ξεκινούν από την εσωτερικότητά τους και ολοκληρώνονται στην παιδεία ως εξωτερική μάθηση διά της μουσειακής εκπαίδευσης. Άρα το Μουσείο αποκτά τον χαρακτήρα της Πλατωνικής και Αριστοτελικής Φύσης ως συνόλου ύλης και μορφής, ύλης και είδους, ύλης και ιδεών και αξιών, μέσω αυτής της Φύσης απορρέουν όλα εκείνα τα μηνύματα και οι ιδιόττητες οι οποίες είναι ικανές να μεταρρυθμίσουν και να ολοκληρώσουν πνευματικώς και ηθικώς τον Άνθρωπο ως Ενεργό Πολίτη σε μία Έλλογο Κοινωνία.
Λέξεις κλειδιά: μουσείο, φύση, εκθέματα, τέχνη, ενδελέχεια, ιδέες, ηθική, ωραίο.
1.Εισαγωγή-Πρόλογος. Η έννοια του Μουσείου ως Φύσεως.
Η μεγίστη διαλεκτική έγκειται ανάμεσα στην Πρώτη Ιδέα, στην Φύση, στον Άνθρωπο. Όπως μπορούμε να καταλάβουμε αυτή η διαλεκτική ωριμάζει γνωσιολογικώς, αισθητικώς και ηθικώς τον Άνθρωπο ως σύνολο ιδεών οι οποίες διαμορφώνουν κάθε θεώρηση του Ωραίου και κάθε πράξη του Καλού (Κωσταράς, 1994, σελ. 68).Ως Φύση θα εννοήσουμε βέβαια το σύνολο των ιδεών και αξιών ( οι οποίες απορρέουν από την πρώτη Ιδέα) οι οποίες επιλέχθηκαν από τον νοήμονα άνθρωπο προκειμένου να αποτελέσουν την δεξαμενή όλων εκείνων των γνώσεων οι οποίες είναι ικανές να διαμορφώσουν τον άνθρωπο ως ουσία, δηλαδή μέσα από τις ιδέες και τις αξίες οι οποίες αναφύουν ως Φύση, αυτές ακριβώς αποτελούν ένα νοητικό τραπεζικό σημείο αναφοράς εκ του οποίου αντλεί ο Άνθρωπος όλες εκείνες τις έννοιες και τις δομές διά των οποίων πλάθεται ως Πολίτης νοήμων εντός της Αγαθής Πόλεως. Σωστά ο Taylor παρατηρεί (Taylor, 2000, σελ. 358): « Η εμπειρία των αισθήσεων, ενώ για την δικαιοσύνη, τη σωφροσύνη και τις άλλες αρετές προσφέρει μόνον λίγες και θαμπές παραστάσεις, αντίθετα σκιαγραφεί πολύ εντυπωσιακότερα το κάλλος. Για την ψυχή που έχασε ολότελα την εικόνα της ουράνιας ωραιότητας η γήϊνη σκιαγράφησή της προκαλεί «κτηνώδη» πόθο επαφής με το ωραίο σε όλες τις μορφές του». Άρα ο Άνθρωπος φύσει επιθυμεί κάθε επαφής (πνευματικής, συναισθηματικής ή αξιακής) με το Ωραίο και το Καλό: Το Μουσείο ως έννοια και πρακτική αντιπροσωπεύει μίαν εκ των Φύσεων, διότι το Μουσείο φιλοξενεί και προβάλλει όλες εκείνες τις δημιουργίες διά των οποίων η Ανθρώπινη νόηση και αίσθηση επικοινωνεί με τις ιδέες και του Ωραίου και του Καλού οι οποίες εμφιλοχωρούν εντός των μουσειακών εκθεμάτων: άρα η Έννοια της Φύσεως εγέννησε την πραγματικότητα, την αναγκαία πραγματικότητα και των Μουσείων: όπως η Φύσις εμπεριέχει όλες εκείνες τις δυνάμεις ενός Δημιουργού Νοός ως τράπεζα εκ της οποίας αντλεί ο Άνθρωπος όλα όσα τον πλάθουν ως ουσία (ύλη και μορφή και είδος) ως Καινή Φύσις το Μουσείο εμπεριέχει όλες εκείνες τις δυνάμεις ενός Δημιουργού Νοός επίσης οι οποίες προσφέρουν στο παρατηρούν Υποκείμενο τις απορροές μίας ανωτέρας οντότητας, απορροές οι οποίες εκφράζουν διά της αρμονίας, της έκφρασης, της στάσης, της κίνησης, της μορφής και της ύλης, όλα όσα αφυπνίζουν το Ωραίο και το Καλό εντός των Ανθρώπων.
Άρα θα μπορούσαμε να υποστηρίξουμε ότι κατά μίμησιν της Φύσεως του Δημιουργού Νοός ο Άνθρωπος δημιουργεί το Μουσείο ως σύνολο ιδεών και αξιών οι οποίες ωριμάζουν, καλλωπίζουν και εξελίσσουν, τον Άνθρωπο και τον Κόσμο. Για αυτό τελικά θα μπορούσαμε (παραφράζοντας ελαφρώς τον ορισμό που δίδει στην Ποιητική του ο Αριστοτέλης για την τραγωδία) να ισχυρισθούμε ότι το Μουσείο είναι μίμησις της Φύσεως και ως τέτοια μίμησις μεθίσταται σε Ανθρωπίνη Φύση διότι ο Άνθρωπος διά των ιδεών και αξιών που αναγνωρίζει στο Μουσείο μεταβάλλει και μεταρρυθμίζει την Φύση του δημιουργώντας τον Ωραίο Χαρακτήρα του κατά την μίμηση του Μουσείου. Σωστά αναφέρεται (Μεγάλα Μουσεία, 2006, σελ. 8): « Η Ελληνική τέχνη αποτελεί μοναδική εκδήλωση της σαφούς εμπιστοσύνης στον άνθρωπο και στον ρόλο που αυτός μπορεί να διαδραματίσει στον κόσμο, στα επινοήματα του νού ως οργάνου γνώσης, στην ανεπανάληπτη και δραματική προσπάθεια να μετρηθεί το σύμπαν και να εκφρασθεί το μυστήριο του θείου και του αγνώστου μέσα από το κάλλος».
Ας ταξιθετήσουμε τα δεδομένα αυτού του αποσπάσματος: Η Συμπαντική Φύση περιέχει μέσα της ιδέες και αξίες: η γνώση και η αίσθηση ανακαλύπτουν σύνολα αυτών των ιδεών και αξιών, όταν τις ανακαλύψουν τις μετατρέπουν σε Τέχνη, οι αρμονικές συζεύξεις της Τέχνης απορρέουν από την γνώση και την αίσθηση την έννοια του Ωραίου και του Καλού: άρα ό,τι είναι ο Δημιουργός για την Φύση (αιτία κίνησης) είναι το Μουσείο για την Τέχνη: η Τέχνη είναι η Κινητική Ψυχή της Φύσης (ο Δημιουργός Άνθρωπος συνεχίζει την κίνηση του Δημιουργού Θεού: όπως ο Δημιουργός Θεός Τίκτει την Φύσιν ως αρμονικό σύνολο ιδεών και αξιών, παρομοίως ο Άνθρωπος Τίκτει (το τίκτω δίδει την λέξη Τέχνη) και Εμφανίζει σύνολα ιδεών και αξιών ως Τέχνη συνδυάζοντας Ύλη και Μορφή). Άρα η Φύση είναι Έγκυος σε Ύλες και Μορφές τις οποίες Τίκτει η Τέχνη: Άρα το Μουσείο ως Ανθρώπινη Κίνηση Νοός και Αίσθησης του Ωραίου και του Καλού, εκτελεί την κίνηση του Μαιευτήρος: το Μουσείο κατανοεί την Εγκυμοσύνη της Φύσης, Τίκτει τις ωραίες Μορφές Υλών και Ειδών που διά της Τέχνης Γεννά η Φύσις και το Μουσείο Εκμαιεύει και παρουσιάζει τα Ωραία και Κάλλιστα Παράγωγα της Εντέχνου Φύσεως.
Άρα το Μουσείο εκτελεί την πλέον υπέροχη διαλεκτική, είναι –θα μπορούσαμε να ισχυρισθούμε- το μεγάλο ενδιάμεσο ανάμεσα στην Κρυφή Φύσιν (η οποία Φύσις «κρύπτεσθαι φιλεί» σύμφωνα με τον Ηράκλειτο) και στην Τέχνη η οποία αποκαλύπτει το Κάλλος και το κρυμμένο Ωραίο της Φύσης: Άρα το Μουσείο αυθορεί και παραχρήμα καθίσταται και μεθίσταται σε Σχολείο, στον κύκλο του Εγελιανού διαλεκτκού κύκλου το Μουσείο ως Γνωσιακή Καινή Φύση (σύνολο ιδεών και αξιών οι οποίες απορρέουν από το απόλυτο Αγαθό το οποίο ο καλλιτέχνης έχει στο Νού του) μεταφέρει στον Νοήμονα Άνθρωπο όλες εκείνες τις δυνατότητες του Απολύτου Καλού και Ωραίου, διότι εκμαιεύει και προσφέρει όλες εκείνες τις αρετές και τις έμπρακτες Ευβουλίες οι οποίες πνευματικώς και αξιακώς εμφιλοχωρούνται στον Άνθρωπο ώστε από Εξωτερική παρατηρητική Φύση να μεταλλαχθούν σε Ανθρωπίνη Εσωτερική Φύση: άρα το Μουσείο εκτελεί αυτό το οποίο υπεστήριξε ο Δημόκριτος (Κωσταράς, 1994, σελ.138): προσφέρει την παιδεία των Φυσικών Ιδεών και Αξιών οι οποίες επεξεργασμένες διά της Τέχνης μεταφέρουν τις έννοιες του Ωραίου και του Κάλλους, Αρετές οι οποίες διά του Νοός και της Πράξης μετατρέπονται σε Πράξεις Αισθητικής και Ηθικής Πολιτικής και Υπαρξιακής Ολοκλήρωσης του Ανθρώπου.
2.Η Σωκρατική Μαιευτική και Παιδευτική Φύσις του Μουσείου.
Η Σωκρατική κίνηση Ουσιοποίησης του Υποκειμενικού Ανθρώπου συνδέεται με την Υποκειμενική Ανάδειξη των Έργων Τέχνης. Ας προσέξουμε το κοινό γνωσιακό υπόβαθρο ανάμεσα στον Σωκρατικό Άνθρωπο και στον Έλλογο Άνθρωπο στον οποίο αναμφίβολα απευθύνεται η Μουσειακή κουλτούρα: Άς γίνουμε πιο συγκεκριμένοι: ο Σωκράτης κυριολεκτικά αποθέωσε τον κοινό αναμνησιακό Λόγο του Αγαθού τον οποίο διαθέτουν όλοι οι άνθρωποι: Ειδικότερα την Κοινή Γνώση του Καλού και την Κοινή Αίσθηση του Ωραίου. Άρα το Μουσείο ως Εκπαίδευση παραθέτει όλα εκείνα τα έργα Τέχνης διά των οποίων εκμαιεύεται η κοινή αίσθηση του Καλού και του Ωραίου η οποία ενυπάρχει σε κάθε άνθρωπο. Άρα κλιμακωτά τα Έργα Τέχνης του Μουσείου οδηγούν από την Αυτογνωσία ως την αίσθηση του Καλού και του Ωραίου. Η Μουσειακή εκπαίδευση στηρίζεται στην Σωκρατική οριστική και επαγωγική διαπίστωση ότι η Τέχνη ως στάδιο μεταφοράς Αληθειών του Αγαθού οδηγεί τον Άνθρωπο στο περίφημο «γνώθι σαυτόν» διά της αίσθησης του Καλού και του Ωραίου, διότι η Αισθητική και Ηθική αποτίμηση των Μουσειακών Έργων προσφέρει στο παρατηρούν Υποκείμενο εκείνες τις καλές και Ωραίες δυνάμεις του Αγαθού οι οποίες ενδυναμώνουν γνωσιακά και αξιακά την Μαθησιακή Ωρίμανση του Ανθρώπου.
Σωστά παρατηρεί ο καθ.Κωσταράς (Κωσταράς, 1994, σελ. 215): «Με τον στοχασμό του Σωκράτους το ανθρώπινο πνεύμα από την έρευνα της φύσεως στρέφεται στον ίδιο του τον Εαυτό και μελετά για πρώτη φορά την ουσία του. Η επιστημονική γνώση για τον εξωτερικό κόσμο δεν είναι αρκετή και πάντως ο βαθύτερος σκοπός της είναι η καλύτερη κατανόηση του εαυτού μας, το «γνώθι σαυτόν». Η Τέχνη, η Τέχνη η οποία ζωοποιεί την Μουσειακή Εκπαίδευση, είναι μέρος αυτής της Σωκρατικής Πορείας. Διότι η Τέχνη μετατρέπει την αχανή και χαοτική Φύση σε Συνεκτικό Αρμονικό και Συμμετρικό Δέσιμο μορφών και ειδών αναβαθμίζοντας την Εικόνα και τα Ηχηρά μηνύματα Γνώσης, Αίσθησης του Καλού και του Ωραίου, αλληλεπιδρώντας Παιδευτικά με την Ανθρώπινη Έλλογο Φύση η οποία Γνωρίζει όταν οι αχανείς Φυσικές Μορφές ως Τέχνη μεταφέρουν όλες εκείνες τις ιδέες και τις αξίες οι οποίες ωριμάζουν κατά Καλό και Ωραίο τρόπο τον Ανθρώπινο Εαυτό. Άρα η Μουσειακή Εκπαίδευση αποτελεί Αλληλοδιαδραστική Μαιευτική Παιδεία η οποία μεταρρυθμίζει τον Άνθρωπο μεταφέροντας όλες εκείνες τις Φυσικές δυνάμεις οι οποίες τελικά κατά πνευματικό και αξιακό τρόπο δια της Αναπαριστατικότητας της Τέχνης μετατρέπονται σε δυνάμεις ωρίμανσης, εξέλιξης, γνώσης και ήθους.
Ας προσέξουμε το παράδειγμα του Μποτιτσέλλι το οποίο παραδίδει ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, (Κανελλόπουλος, 2018, σελ.261): « Η πηγή του μελαγχολικού αισθήματος του Μποτιτσέλλι είναι πέρα για πέρα εσωτερική. Είναι το κενό το οποίο διαδέχεται την πράξη ή την τελευταία εμπειρία, το είδος εκείνο του πικρού αναδιπλώματος της ψυχής η οποία τραυματίσθηκε στην επαφή της με τον κόσμο».
Η σειρά η οποία τίθεται όταν μελετούμε τέτοια σχετικά αποσπάσματα είναι και συγκεκριμένη και αποκαλυπτική συνάμα. Η επαφή του Νοούντος Υποκειμένου με τα Έργα Τέχνης τα οποία εκτίθενται στα Μουσεία είναι βαθέως Εσωτερική, Διαλεκτική, Αλληλοδιαδραστική. Ή Μουσειακή Τέχνη επειδή αποτελεί τρόπο συνεκτικής εμφάνισης Ιδεών και Αξιών ενός Κόσμου Ωραίου και Καλού καθίσταται ως σύνολο ιδεών και αξιών Φύσις: Εννοούμε ως Φύση το σύνολο των Ωραίων και Καλών δυνάμεων και ενεργειών οι οποίες αναφύουν, εμφανίζονται, και αλληλεπιδρούν με το παρατηρούν Υποκείμενο: ο Άνθρωπος με αυτόν τον τρόπο μαθαίνει, εσωτερικοποιεί προσληφθείσες δυνάμεις και ενέργειες, άρα η Μουσειακή Γνώση μεταρρυθμίζει και εξελίσσει την Ανθρώπινη Φύση. Ώστε λοιπόν το Μουσείο αποτελεί έξοχο αναβαθμό, ένα σημαντικό Φυσικό και Κοσμικό Πέρασμα διά του Οποίου ο Άνθρωπος μορφώνεται, καλλιεργείται, αυτογνωρίζεται και οδεύει προς την ενδελέχειά του.
Ο Taylor προσδίδει στην έννοια της Τέχνης όλη αυτή την βαθεία Ηθική και διαμορφωτική για τον Ανθρώπινο χαρακτήρα διάσταση: Αναφέρει σχετικώς (Τaylor, 2000, σελ.151): «Μένει ακόμα ένα βήμα. Στην αντιμετώπιση ενός κακού αντιστοιχεί από μία «τέχνη». Το εμπόριο (χρηματιστική) μας απαλλάσσει από την φτώχεια, η ιατρική από την ασθένεια, και η δικαιοσύνη (όταν την απονέμει ικανός δικαστής) από την αδικία». Άρα η εκτεθείσα στα Μουσεία Τέχνη δρά και επιδρά διαμορφωτικά επί του Ανθρωπίνου Χαρακτήρος: χαράσσει στον Ανθρώπινο Νού και στην Ανθρώπινη Ψυχή όλες εκείνες τις ωφέλιμες δυνάμεις του Καλού και του Ωραίου οι οποίες συνολικά μπορούν να αποτελέσουν ένα συνεκτικό όλον το οποίον είναι ικανό να συντελέσει σε μία άλλη εκμαίευση και συνδυαστικότητα των εσωτερικών ιδεών και των εξωτερικών αξιών τις οποίες διαθέτει ο Άνθρωπος. Πράγματι εάν θεωρήσουμε τον Άνθρωπο ως σύνολο πνευματικών και ηθικών δυνάμεων το εκτεθειμένο έργο Τέχνης δύναται να προσφέρει μία άλλη εκμετάλλευση και αρμονική συνδυαστικότητα αυτών των δυνάμεων οι οποίες με αυτόν τον τρόπο θα εύρουν δημιουργική διέξοδο διότι θα δημιουργήσουν ένα αποτελεσματικό και συνειδητό Υποκείμενο.
Θα μπορούσαμε να προσφέρουμε ως παράδειγμα την παρατήρηση του περιφήμου αγάλματος του Ηνιόχου το οποίο είχε αφιερωθεί από την οικογένεια των Δεινομενιδών στο μαντείο των Δελφών όπου και εκτίθεται στο υπάρχον Μουσείο. Ο προσεκτικός παρατηρητής αυτού του εξόχου έργου Τέχνης προχωρεί από την παρατήρηση της εξωτερικής Εικόνος στην Συνειδητοποίηση των ιδεατών και αξιακών δυνάμεων Μορφής και Είδους οι οποίες υποκρύπτονται σε αυτό το άγαλμα: Είναι δυνάμεις οι οποίες με βάση τον Κοινό Λόγο εμφωλεύουν σε Κάθε Έλλογο Υποκείμενο: Ο προσεκτικός λοιπόν Παρατηρητής διά του Αγάλματος ανακαλύπτει τις δυνάμεις της Καθοδήγησης, της Ελεγξιμότητας του Εαυτού, την Ηρεμία ως Σύνολο Σκέψης και Πράξης, την Συνειδητή Πορεία, την Δύναμη του Εαυτού η οποία εξωτερικεύεται μέσα από τους οφθαλμούς μας οι οποίοι μεταφέρουν αστείρευτες ψυχικές δυνάμεις. Άρα η Μουσειακή Εκπαίδευση (όπως εφαρμόζεται στο άγαλμα του Ηνιόχου) προσφέρει ένα ουσιακό πρότυπο Ανθρώπου μέσα από την Ύλη και την Μορφή οι οποίες (Ύλη και Μορφή) συνδυάζουν τις δυνάμεις και τις ικανότητες που προσδίδει σε Αυτές ο Δημιουργός. Διότι πέρα από την Υλική του διάσταση το Άγαλμα προσφέρει την έννοια της Μορφής με την Αριστοτελική έννοια (Κωσταράς, 1994, σελ.176): Προσφέρει ένα πρότυπο Ανθρώπινης Μορφή ως Χαρακτήρος ο οποίος είναι προικισμένος με πληθώρα πνευματικών και ψυχικών χαρισμάτων χρησίμων για την ωρίμανση, μάθηση και εξέλιξη του κάθε ανθρώπου.
2α. Η Μετουσίωση του
Υποκειμένου μέσω της Μουσειακής
Εκπαίδευσης.
Η Μουσειακή Εκπαίδευση κατά τον καλύτερο δυνατό τρόπο επιβεβαιώνει όσα στα Μεταφυσικά ο Αριστοτέλης διατείνεται σε διαρκή αναφορά με το ότι ο Άνθρωπος είναι Ουσία ως σύνολο Μορφής και Ύλης (Κωσταράς, 1994, σελ.234). Ο Αριστοτέλης θεωρεί ότι το είδος ή η μορφή (ως μέρος της Ανθρωπίνης Ουσίας) ως οντολογική αρχή αποτελεί την Ουσία των Όντων (Κωσταράς, 1994, σελ. 241). Η μορφή είναι το σύνολο των Οντολογικών (γνωσιακών και αξιολογικών) δυνάμεων και ενεργειών οι οποίες αναλογούν στο εκάστοτε Όν (άρα στον Άνθρωπο) προκειμένου να επιτευχθεί η Ενδελέχεια την φέρει το Κάθε Όν άρα και ο Άνθρωπος σε σχέση με ό,τι Είναι ως Πνεύμα και Σώμα. Οι μορφές διακρίνονται σε καθαρές (ως υψίστη καθαρά μορφή παραδίδεται ο Θεός) και σε ένυλες μορφές ( όπως είναι ο γεννηθείς Άνθρωπος): τα Όντα μέσω των μορφών συνειδητοποιούν τις ιδέες και αξίες ατομικής και κοινωνικής τελείωσης που φέρουν, μέσω των ενύλων μορφών των αναστοχάζονται σε σχέση με το σύνολο των Ωραίων και Καλών δυνατοτήτων που φέρουν ώστε ως Ένυλες Μορφές να φθάσουν στην Ουσίωσή των: η Ουσίωσις των Ενύλων μορφών επέρχεται όταν ο Άνθρωπος ως Ύλη και Μορφή αναπτύσσει το σύνολο του πνευματικού και αξιακού του κόσμου γενόμενος ικανός να πορευθεί Ατομικά και Συλλογικά κατά πνευματικό και ηθικό τρόπο σε σχέση με τον Εαυτόν του, το Θεό και τους Άλλους αλλά και την Φύση.
Η Μουσειακή Εκπαίδευση λοιπόν, ως παράδοση και θέαση Μορφών , Δυνάμεων και Ενεργειών, αποτελεί βήμα ολοκλήρωσης για τον Άνθρωπο και την δυνητική Ουσίωσή του. Λέγεται ότι: (Κανελλόπουλος, 2018, σελ.127) «Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι είναι ευκολότερο για τον γλύπτη παρά για τον ζωγράφο να αναπαραγάγει την φύση. Τα αγάλματά του κατέχουν τον πραγματικό χώρο και δέχονται το πραγματικό φώς. Για αυτόν ακριβώς το λόγο έφθασαν οι γλύπτες στον ΙΓ΄΄ αιώνα σε ένα βαθμό φυσικότητας που καμία σύγχρονή τους ζωγραφική δεν μπορεί να διεκδικήσει». Πράγματι τα βήματα της Μουσειακής εκπαίδευσης είναι τα βήματα που ακολουθεί ο Δημιουργός.
Συγκεκριμένα: Η Φύση προσφέρει τις Μορφές. Ο Δημιουργός ενυλοποιεί αυτές τις Μορφές. Σύμφωνα με τα Μεταφυσικά μέσω των Μορφών αυτών από-καλύπτονται όλες εκείνες οι ιδέες και αξίες οι οποίες ενυπάρχουν στην Φύση άρα και στις Έντεχνες Μορφές οι οποίες αποκολλώνται από το απλό Φυσικό παρατηρητικό περιβάλλον των και μετατρέπονται διά της Γλυπτικής, Ζωγραφικής και άλλων Τεχνών σε Έντεχνες Μορφές. Αυτές οι Έντεχνες Μορφές μέσω του Δημιουργού παρουσιάζονται ως Συνδυασμοί, Αναπαραστάσεις, ως Νέος Τρόπος Ύπαρξης των Φυσικών Μορφών που αναπαριστούν σε νέα περιβάλλοντα χώρου και χρόνου : Άρα αυτές οι Ένυλες Έντεχνες Μουσειακές Μορφές μετεξελίσσουν την Φύση διότι θέτουν τις Μορφές της Φύσης σε Νέο Πολιτικό, Πνευματικό και Αξιακό Περιβάλλον, ώστε ο Παρατηρητής να κατανοήσει ότι όλες οι Φυσικές Μορφές διά της Τέχνης προσαρμόζονται στον Ανθρώπινο Χώρο και Χρόνο και αποκαλύπτουν ιδέες Αρμονίας, Ισορρροπίας, Εξέλιξης και τρόπο Ενδελέχειας. Κατά αυτόν τον Τρόπο ο Άνθρωπος ως Ύλη υιοθετεί τις Μορφικές δυνάμεις των Μουσειακών Εκθεμάτων και ολοκληρώνεται ως Σώμα και Είδος. Κυριώτατα: ο Άνθρωπος διά της Μουσειακής Εκπαίδευσης σταματά να είναι ένα απλό υποχείριο των Φυσικών Δυνάμεων, αντιθέτως συνειδητοποιεί μέσα από την Παρατήρηση των Έργων Τέχνης τις δυνάμεις της Φύσης οι οποίες διά της Τέχνης ως Ιδέες και αξίες διαμορφώνουν πλέον γνωσιακά, ηθικώς και αισθητικώς την Ανθρώπινη Μορφή και Είδος: Άρα ο Άνθρωπος ουσιώνεται διά της Μουσειακής Τέχνης διότι υιοθετεί ως Πνευματική Σκέψη και Ηθική Πράξη όλες εκείνες τις ιδέες των Έργων Τέχνης οι οποίες μετέτρεψαν την πρωτόλεια Φυσική Δύναμη σε συγκεκριμένη δύναμη Μορφής η οποία υιοθετείται από τον Μουσειακό Παρατηρητή, επιδρά επάνω του Γνωσιακώς και Ηθικώς και τον Μεταρρυθμίζει ως Πνευματικό Είδος κατευθύνοντας το Σώμα ως Ηθική και Καλή πράξη.
2β. Μία Μελέτη Περίπτωσης για τον Τρόπο Ουσίωσης του Ανθρώπου μέσω της
Μουσειακής Έντεχνης Εκπαίδευσης.
Ας δοθεί ως μελέτη περίπτωσης για τον τρόπο σύμφωνα με τον οποίο η Μουσειακή Εκπαίδευση εξελίσσει τον Άνθρωπο ως Είδος και Ένυλη Μορφή, ο πίνακας του Ζαν Λουΐ Δαυΐδ, ο οποίος επιγράφεται ως : «ο θάνατος του Σωκράτους». (αντλήθηκε στις 23/8/2026 από την ηλεκτρονιική διεύθυνση: https://geomythiki.blogspot.com/2017/04/jacques-louis-david.html).
Εκτίθεται στο Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης στην Νέα Υόρκη, δημιουργήθηκε το 1787, και απεικονίζει τον Αθηναίο φιλόσοφο την στιγμή κατά την οποία ετοιμάζεται να πιεί το κώνειο περιστοιχισμένος από τους πιστούς του μαθητές.
Η Ιστορία του Σωκράτους είναι γνωστή, δίδεται μάλιστα μέσα από πλείστους όσους Πλατωνικούς διαλόγους (Φαίδων, Απολογία Σωκράτους, κ.α). Ο Σωκράτης είναι ο ιδρυτής της Υποκειμενικής Νοησιοκρατικής Φιλοσοφίας (Κωσταράς, 1994, σελ.213 κ.ε)μέσω της μαιευτικής αναμνησιακής μεθόδου: Είναι αυτός ο οποίος διεκήρυξε ότι ήδη οι άνθρωποι έχουν υπάρξει στον Κόσμο του Αγαθού άρα θα πρέπει να ενθυμηθούν την Γνωσιακή και Ηθική Επάνοδο σε αυτόν τον Κόσμο. Επειδή ακριβώς έδωσε βαρύτητα στην Υποκειμενική Νοητική Εξέλιξη του Ανθρώπου κατηγορήθηκε ότι καταστρέφει τα Πολιτειακά θεμέλια της Αθήνας και διαβάλλει τα χρηστά Ήθη των Νέων Αθηναίων, μέσα ειδικά από τις κατηγορίες του Ανύτου και του Μελίτου.
Αυτό το οποίο εδώ μας ενδιαφέρει είναι πώς ο πίνακας αυτός μεταφέρει τις υπόρρητες γνωσιακές και ηθικές έννοιες της περίφημης Σωκρατικής Ιστορίας ώστε να αποτελέσει πηγή γνώσης και μάθησης και ηθικής ενσυναίσθησης για τον Μουσειακό Παρατηρητή. Μας ενδιαφέρει λοιπόν με ποια υπόρρητα μηνύματα ο πίνακας εξελίσσει την Ανθρωπίνη Μορφή του Μουσειακού Παρατηρητού, ως Μορφή εννοούμε την Συνειδητοποίηση των πνευματικών και ηθικών δυνάμεων οι οποίες κινούν τον Ένσώματο Άνθρωπο και τον Εξελίσσουν και τον Προοδεύουν ως Πρόσωπο και Χαρακτήρα.
Αναμφίβολα λοιπόν ο πίνακας διαχέει εκείνα τα Πλατωνικά μηνύματα τα οποία εξελίσσουν πνευματικώς και ηθικώς τον Άνθρωπο με βάση την Σωκρατική Φιλοσοφία. Ο Μουσειακός Παρατηρητής κατ΄αρχάς διαβλέπει ότι στα πόδια του Σωκράτους υπάρχει σχεδόν διαλυμένη η αλυσίδα με την οποία είχαν δέσει τον Φιλόσοφο. Η αλυσίδα αυτή ως τρόπος δεσμού παραπέμπει στην Αλληγορία του Σπηλαίου όπου οι δεσμώτες είναι δεμένοι με αλυσίδες ώστε να μην μπορούν να προχωρήσουν προς τον Κόσμο του Φωτισμένου Αγαθού. Άρα ο Μουσειακός Παρατηρητής άμεσα λαμβάνει το μήνυμα ότι ο Εγνωσμένος Θάνατος ως Τρόπος Επιστροφής στον Κόσμο του Αγαθού ελευθερώνει τον Άνθρωπο από τα δεσμά του φόβου, της αγνοίας και κάθε επιγείου εγκλωβισμού.
Στη συνέχεια ο Μουσειακός Παρατηρητής αυτού του πίνακα θα καταγράψει ότι το αριστερό πόδι του Φιλοσόφου δεν πατάει στο δάπεδο αλλά σε μία πλάκα, τρανή απόδειξη ότι ο Σωκράτης δεν είναι του κόσμου τούτου αλλά στηρίζεται σε άλλα κοσμικά δεδομένα (η πλάκα είναι σύμβολο μεταφοράς γνώσεων και εντολών (ας μην ξεχνούμε ότι οι δέκα εντολές εδόθησαν στον Μωϋσή γραμμένες επάνω σε πλάκες, οι Αθηναίοι έγραφαν σε πλάκες).
Επίσης ο προσεκτικός Εξεταστής του Πίνακα αυτού θα δώσει έμφαση στο ανασηκωμένο Αριστερό χέρι του Αθηναίου Φιλοσόφου, ειδικά στον υπερυψωμένο δείκτη του αριστερού του χεριού. Η κίνηση αυτή προβάλλει την Ιδέα της Υψιπετούς Πορείας του Ανθρώπου προς τον Κόσμο του Αγαθού, προβάλλει την ανάγκη ο Νούς και το Ήθος του Ανθρώπου να προσανατολίζονται προς τον Άνω Κόσμο του Αγαθού. Η διαλεκτική των χεριών του Σωκράτους είναι εντυπωσιακή. Το χέρι ως φορέας πνευματικών και ηθικών δυνάμεων διαλεκτικά προωθεί μέσα από την υπέροχη διαλεκτική του Δαυΐδ, τις δύο αντίρροπες πράξεις του Σωκράτους: Με το δεξί χέρι θα λάβει το κώνειο και θα πεθάνει, με το αριστερό χέρι καταδεικνύει ότι η πορεία της Μορφής του είναι Καθορισμένη από το Νού του, θα υπάγει στην ερίβωλον Φθίαν, στον κόσμο του Αγαθού. Δύο χέρια, δύο δυνάμεις, δύο πορείες.
Ως εκ τούτου ο Μουσειακός αυτός Πίνακας καθίσταται Ενδιάμεσο Μέγεθος απορροής δυνάμεων οι οποίες μορφώνουν, εξελίσσουν και προοδεύουν Εσωτερικώς και Κοσμικώς το Ανθρώπινο Είδος. Ο Παρατηρών τον Πίνακα Νοήμων Άνθρωπος ωριμάζει πνευματικώς και ηθικώς αναλύοντας τον πίνακα αυτό του Δαυΐδ. Συνειδητοποιεί τις αστείρευτες πνευματικές δυνάμεις τις οποίες ήδη έχει ώστε να μην φοβείται την Κοσμική του Συνέχεια. Επίσης: Συνειδητοποιεί ότι θα πρέπει να αποκτήσει την αφοβία θανάτου προκειμένου να αποκτήσει την Ηθική Βούληση αξιοπρεπούς πορείας προς την Συνέχεια της Υπάρξεώς του, όλα αυτά μάλιστα Συνειδητοποιεί ότι θα πρέπει να αποτελούν συνέπεια Γνώσης και Ηθικής Επιλογής. Μέσω αυτών των δυνάμεων η Ανθρωπίνη Μορφή Ωριμάζει γνωσιακώς και ηθικώς εξελισσομένη ως Νοητική και Αξιακή Πορεία.
3. Η διαφοροποίηση του Μουσειακού Χώρου από την έννοια του απλού τόπου.
Ο Μουσειακός Χώρος αναμφίβολα είναι διττός χώρος: Τα αισθητά δημιουργήματα του Μουσείου παραπέμπουν σε νοερά αρχέτυπα (Taylor, 2000, σελ.516). Άρα στο Μουσείο ενυπάρχουν δύο μεγέθη: ο Χώρος ως νοερό σύνολο Ιδεών και Αξιών αλλά και ο Τόπος ως υλικό υπόστρωμα αναγκαίο για την αισθητική απόλαυση των Έργων. Άρα το Έργο Τέχνης αλλά και ο Χώρος του Μουσείου λειτουργεί ως «εκμαγείο» ως «μήτρα» προκειμένου διά της Μήτρας αυτής να τεχθεί η Ιδέα και η Αξία του Καλού και του Ωραίου, του Συμμετρικού και του Αρμονικού. Αυτό το ενδιάμεσο διεργασιακό δοχείο λαμβάνει όλα εκείνα τα συμπαντικά στοιχεία, τα χαοτικά και πολλές φαινομενικά άλογα στοιχεία, τα οποία στον «κοινό νού» δεν προκαλούν άμεσα νοητική ή ηθική εντύπωση, επειδή ευρίσκονται στο ευρύτερο περιβάλλον ως ατάκτως ερριμμένα, τα λαμβάνει και τα μετατρέπει σε σύνολα μορφών τα οποία υπακούουν στις αρχές του νοήματος, της ενδελέχειας, της αιτίας, του σκοπού, της αρμονίας και της συμμετρίας. Αναγωγικά ο Άνθρωπος κατανοεί, διά της Μοσειακής Μήτρας ότι όπως είναι δομημένο το έργο Τέχνης είναι δομημένος ο Κόσμος μας και ο Άνθρωπος: άρα η Μουσειακή Παιδεία ως Μήτρα Γεννά τον Άνθρωπο της Κατανόησης, της Γνώσης και της Ενσυναίσθησης ότι ο Κόσμος και ο Άνθρωπος δεν είναι απλά Φαινόμενα αλλά Νοούμενες Εσωτερικότητες οι οποίες κρύπτουν Αρχές, Ιδέες, Αξίες, Ενδελέχεια, υποκείμενες σε Βαθείες Αισθητικές Αρχές του Καλού και του Ωραίου, αναλυόμενα το Καλό και το Ωραίο ως Αρμονία, Σκοπός, Συμμετρία, Σχέδιο.
Ορθώς αναφέρεται (Μεγάλα Μουσεία, 2006, σελ.8): « Η Ελληνική Τέχνη αποτελεί μοναδική εκδήλωση της σαφούς εμπιστοσύνης στον άνθρωπο και στον ρόλο που αυτός μπορεί να διαδραματίσει στον κόσμο, στα επινοήματα του νοός ως οργάνου γνώσης, στην ανεπανάληπτη και δραματική προσπάθεια να μετρηθεί το σύμπαν και να εκφρασθεί το μυστήριο του Θείου και του αγνώστου μέσα από το κάλλος». Άρα ο Χώρος του Μουσείου είναι Ακτινογραφία του Νοητού και Αξιακού Όλου. Σε αυτόν τον Χώρο υπάρχουν ως Μορφές και Είδη Τέχνης όλα όσα υπάρχουν ως Δυνάμεις, Ενέργειες, Αρχές στο Όλο Σύμπαν, στο Νού του Θείου, στις δυνατότητες του Ανθρώπου. Η Σχέση του Παρατηρητού με τα Μουσειακά Έργα Τέχνης είναι αμφίδρομη: Από την μία πλευρά προχωρεί ο Νοήμων Παρατηρητής από το Εξωτερικό Κάλλος προς την Γνώση ότι ο Άνθρωπος, τα Όντα, οι Μορφές, το Σύμπαν υπακούουν σε Αυτό το Κάλλος μέσα από την Αυτογνωσία και την Ανάλογη Ηθική Πράξη. Από την Άλλη πλευρά ο Νοήμων Παρατηρητής ενοράται στα Έργα Τέχνης ότι η Γνώση του Καλού, του Ωραίου, του Υψιπετούς, ευρίσκεται ως Μορφικό Κάλλος στα Έργα Τέχνης άρα η Γνώση του Κόσμου, του Θείου και του Ανθρώπου, ως μεγεθών τα οποία κρύπτουν άπειρες δυνάμεις Αρμονίας, Σκοπού, Συμμετρίας, Ολοκλήρωσης, αυτή η Γνώση είναι Αληθής. Ουσιαστικά η Αλήθεια, ως Μη λήθη και Ανάμνηση του Καλού και του Ωραίου ενός Ολοκληρωμένου Κόσμου και Ανθρώπου, είναι το Τέκνο το οποίο γεννάται από την Μήτρα της Μουσειακής Πνευματικής, Ηθικής και Αισθητικής Κύησης.
Άρα το Μουσείο είναι η Πορεία από τον Τόπο έως τον Χώρο ως Χώρα (Taylor, 2000, σελ.517). Ο Τόπος φιλοξενεί Ένυλα Αισθητικά Είδη τέχνης. Τα αισθητά αυτά οντικά πράγματα τα αντιλαμβανόμαστε με την Όραση και τις λοιπές αισθήσεις. Ευρισκόμενοι στον Τόπο των Ενύλων Εντέχνων Μορφωμάτων. Όμως ο Τόπος αυτός ανήκει σε μία ευρύτερη Κοσμική, Θεία, Συμπαντική Χώρα και Χώρο. Ο Άνθρωπος ως Νούς και Ήθος οφείλει να πορεύεται από τον μικρόκοσμο του Υλικού και Φαινομενικού Τόπου προς τον μεγαλόκοσμο του Πνευματικού, Νοουμένου Χώρου. Άρα το Σύνολο των Μουσειακών Έργων τέχνης καταφέρνει και εκτελεί το Πνευματικό και Ενορατικό και Αξιακό Ταξίδι του Ανθρώπου από τον Τόπο της Ύλης στον Χώρο της Πνευματικής νοερής Αποκάλυψης. Η Μουσειακή εκπαίδευση ξεπερνά την Επιστήμη στο ότι μας Ενθυμίζει ότι ο κόσμος όπως και ο Άνθρωπος δεν Είναι και δεν Αποτελείται μόνον από Ένυλες Μορφές. Τότε η Γνώση θα ήταν απλή παρατήρηση και καταγραφή δεδομένων τα οποία θα εγένοντο Νόμοι.
Το ταξίδι εντός του Μουσείου από τον Μουσειακό Τόπο έως τον Χώρο των Νοερών Αληθειών οι οποίες κρύπτονται στις ένυλες Μορφές των Έργων Τέχνης, είναι απόδειξη ότι τίποτε γύρω μας δεν Είναι μόνον ό,τι Φαίνεται. Η Μουσειακή Μάθηση είναι απόδειξη ότι ο άνθρωπος οφείλει να εκμαιεύει μέσα από τις Μορφές τις ιδέες και τις αξίες οι οποίες τον Ζωοποιούν διαφορετικά μέσα στην Αυτογνωσία και στην Κοσμική Πορεία του. Διότι μέσα από την εκμαίευση Ιδεών και Αξιών οι οποίες κρύπτονται πίσω από τις Μορφές ο Άνθρωπος κατανοεί ότι όλα Είναι όταν τα Νοήσει, τα Κατά-νοήσει και μετατρέψει αυτή την Γνώση σε Ηθική Πράξη και σε Αισθητική Απόλαυση του Κάλλους. Αυτός ο Άνθρωπος είναι πλέον ο Ικανός Άνθρωπος να αντιληφθεί ότι ο Κόσμος και οι Άνθρωποι μπορούν να Εξαγάγουν ό,τι Ωραίο και Καλό κρύπτουν ώστε το Ανθρώπινο Σύμπαν να κυριαρχηθεί από τον Κοινό Λόγο του Αρμονικού και του Συμμετρικού. Ουσιαστικά η Μουσειακή Εκπαίδευση ωριμάζει τόσο πολύ το ανθρώπινο μυαλό ώστε ό Άνθρωπος κατανοεί ότι όλος ο κόσμος αλλά και ο Εαυτός του κρύπτουν όλα όσα μπορούν να οδηγήσουν σε έναν Εαυτό και σε Έναν Κόσμο ισορροπίας, αρμονίας, συμμετρίας, βαθείας ενδελέχειας.
4.Η Μουσειακή Εκπαίδευση ως απαραίτητο στάδιο μετατροπής των εφήβων σε
Ενεργούς Πολίτες.
Όπως ήδη αναφέραμε η Μουσειακή εκπαίδευση προσφέρει στους Εφήβους αλλά και σε κάθε προσεκτικό Παρατηρητή όλες εκείνες τις κοινές Έλλογες, Αισθητικές και Ηθικές δυνάμεις οι οποίες ως Κοινός Λόγος ενυπάρχουν σε Κάθε Άνθρωπο. Ο Αριστοτέλης στα Πολιτικά του (Πολιτικά, Α2, 15-16) είναι ξεκάθαρος για την Κοινή Έλλογη πορεία των Ανθρώπων οι οποίοι μέσω του Κοινού Λόγου ιδρύουν, θεμελιώνουν, εξελίσσουν και ολοκληρώνουν τις Πολιτικές Κοινωνίες με σκοπό την Αυτάρκεια, την Ευδαιμονία και την Ενδελέχεια. Αναφέρει σχετικώς ο Σταγειρίτης: « Ο άνθρωπος από την άλλη γεννιέται εφοδιασμένος από την φύση με όπλα για να υπηρετήσει την φρόνηση και την αρετή που όμως μπορεί να τα χρησιμοποιήσει εξ΄ολοκλήρου και για αντίθετους σκοπούς…..ο Πολίτης αναδεικνύεται στην Δημοκρατία όχι στην Ολιγαρχία».
Είναι σαφές ότι η κλίμακα της Μουσειακής εκπαίδευσης δύναται να οδηγήσει το Νέο προς την περίφημη Ενεργή Πολιτειότητα. Προς το βήμα εκείνο το οποίο θα τον ωθήσει στην Καλλιέργεια της Κοινής Κοινωνικής και Πολιτικής Συνείδησης, διότι θα τον μετατρέψει σε Ενεργό Πολίτη. Παρατηρώντας ο Έφηβος τα Έργα Τέχνης, αναλύοντας τα Μουσειακά εκθέματα, αντιλαμβάνεται τις κρύφιες δυνάμεις των Μορφών οι οποίες βέβαια είναι και δικές του δυνάμεις, αλλά και κάθε Ανθρώπου. Όπως ήδη σημειώσαμε οι Δυνάμεις και οι Ενέργειες οι οποίες εμπεριέχονται και σοβούν στα Έργα Τέχνης προέρχονται από Αρχετυπικές Μορφές οι οποίες ενυπάρχουν σε Κάθε Άνθρωπο.
Με αυτόν τον τρόπο ο Έφηβος συνειδητοποιεί ότι Επικοινωνεί με τις Μορφές των Έργων Τέχνης μέσω των κοινών Αρχών του Λόγου, των Αρετών, της Επιδιωκομένης Αρμονίας, Ισορροπίας, Συμμετρίας ανάμεσα στην Μορφή η οποία είναι το σύνολο των Πνευματικών και Αξιακών Δυνάμεων του Ανθρώπου και στην Ένυλη Μορφή, στην Σωματική Πραξιακή Ηθική. Ο Έφηβος λαμβάνει μέσα από την Παρατήρηση των Έργων Τέχνης το τέλεια ιδεατό πρότυπο Ουσίας: Όπως ο Δορυφόρος του Πολυκλείτου αποτυπώνει την πλήρη ισορροπία Μορφής και Σώματος, παρομοίως ο Έφηβος κατανοεί ότι η Ατομική Ισορροπία Μορφής και Σώματος, Σκέψης και Πράξης μέσα από την Γνώση των Κοινών Ιδεών και Αξιών οι οποίες διέπουν κάθε Έλλογο όν, αυτή η Ατομική Ισορροπία όταν και εάν επιτευχθεί σε κάθε Έλλογο Άνθρωπο τότε δύναται να οδηγήσει σε μία Κοινωνά Ισορροπημένων και Ελλόγως Ηθικών Ατόμων τα οποία μπορούν να δομήσουν μία Οικουμένη Κοινού Λόγου, Κοινών Αξιών, Κοινής Έλλογης Πράξης με γνώμονα την καθολική Ευδαιμονία και Ευημερία. Η Μουσειακή εκπαίδευση με αυτόν τον τρόπο αναδεικνύει στον Έφηβο την έννοια της Αυτογνωσίας και της Αυτοπροσπάθειας Ατομικής Ολοκλήρωσης με βάση την Αρμονική και Σύμμετρη Ανάπτυξη των πνευματικών του και ηθικών του δυνάμεων και ενεργειών. Η Μουσειακή Εκπαίδευση προσφέρει στον Έφηβο την Λειτουργία της Μίμησης, ο Νέος έχει πρότυπο Ατομικής και Ολοκληρωμένης Σύμμετρης ανάπτυξης. Εάν αυτή η Μίμηση εφαρμοσθεί στο Σύνολο της Νεότητας τότε η Μουσειακή Εκπαίδευση μπορεί να αποτελέσει πηγή Δημοκρατίας, Ενεργού Πολιτειότητας, θέσπισης ενός καλυτέρου κόσμου. Διότι οι Νέοι θα ασχοληθούν με τα κοινά προσφέροντας όλες εκείνες τις δυνάμεις και τις πράξεις οι οποίες εξελίσσουν και προοδεύουν τους Ανθρώπους και τους Κοινούς Έλλογους Σύμμετρους Δεσμούς.
Σωστά αναφέρεται (Κωσταράς, 1994, σελ.245): «Η Ηθική ζωή είναι αδύνατη έξω από την κοινότητα, την κοινωνία και την Πολιτεία. Η Πολιτεία, η Κοινωνία και η Πολιτική Κοινότητα έχουν το προβάδισμα έναντι του Ατόμου όπως η Φύσις γεννά την Πόλιν η οποία απαρτίζεται από Έλλογα Άτομα». Ο Χώρος του Μουσείου συναποτελεί Κοινωνία Έργων Τέχνης. Αυτή η Κοινωνία χαρακτηρίζεται από την ύπαρξη του συνεκτικού δεσμού και της κοινής αρχής του Ωραίου,του Καλού, του Σύμμετρου και του Αρμονικού. Ο Έφηβος Παρατηρητής της Μουσειακής Κοινωνίας μεταφέρει τον τρόπο της Μουσειακής Κοινωνικότητας στον Πραγματικό Ανθρώπινο Κόσμο στον οποίο ανήκει. Όπως Ατομικά το Έργο Τέχνης προβάλλει τις Αρχές της Μετατροπής της Ύλης σε Μορφή προβάλλουσα το Κάλλος, παρόμοια και ο Νέος, Ατομικά, κατανοεί την Έννοια της Ατομικής Εξέλιξης και Πορείας από το δυνάμει στο ενεργεία, δηλαδή στην ανάπτυξη κα ωρίμανση των Αρχών και Αξιών οι οποίες θα τον καταστήσουν Ουσιώδη Έλλογο Μορφή. Όπως στο χώρο του Μουσείου συνυπάρχουν τα Έργα Τέχνης ως Κοινό Σύνολο εκλεπτυσμένων και Αρμονικών αλλά και Ολοκληρωμένων Μορφών, παρόμοια ο Έφηβος συν-αισθάνεται ότι όταν αυτογνωσθεί και εξελιχθεί ως ενεργός και ολοκληρωμένη Μορφή θα πρέπει να συν-αποτελέσει κοινωνία με τους Συν-ανθρώπους του προκειμένου να αποτυπωθεί ένας κόσμος Αυτεγνωσμένων, Ολοκληρωμένων, Ουσιωδώς Μορφοποιημένων Ανθρώπων βάσει της Αρχής του Καλού και του Κοινού Ωραίου. Η Φύση, ο Κόσμος, το Μουσείο, η Κοινωνία, αποτελούν όλα αυτά αναβαθμούς οι οποίοι στηρίζονται σε μία κοινή υπόρρητη αρχή: όλα τα όντα, οι Άνθρωποι, τα δημιουργήματα, εάν αυτοεξελιχθούν και ανακαλύψουν τους ατομικούς και συλλογικούς δεσμούς μπορούν να αποτελέσουν ένα Ωραίο Όλο.
5.Παρατηρήσεις για τη διδασκαλία
των Μαθημάτων σε διαρκή αναφορά με την Μουσειακή Εκπαίδευση.
Αναμφίβολα στην εποχή της πληροφορίας, γενικώς στην ψηφιακή εποχή, μπορούμε να συζητήσουμε για αναβάθμιση της Μουσειακής Εκπαίδευσης σε σχέση με την σχολική μαθησιακή διαδικασία. Πλέον οι μαθητές μπορούν να μεθέξουν των μυστικών, της γνώσης και των αξιών της Μουσειακής Εκπαίδευσης είτε διά ζώσης είτε διά ποικίλων ψηφιακών τρόπων και προγραμμάτων. Αποτελεί θέσφατο το ότι το σύνολο των σχολικών μαθημάτων στηρίζεται σε υπόρρητες έννοιες οι οποίες ανιχνεύονται κατά κόρον στην Μουσειακή εκπαίδευση, η σχολική μαθησιακή πορεία στηρίζεται σε κοινές γνωσιακές, ηθικές και αισθητικές έννοιες και δομές σε σχέση με την Μουσειακή γνώση και πνευματικότητα.
Το σημείο στο οποίο κάλλιστα μπορούν να συναντηθούν η Μουσειακή εκπαίδευση και το αναλυτικό σχολικό πρόγραμμα είναι το υπόρρητο και βαθύτατα εσωτερικό πεδίο των καθολικών αρχών και αξιών,αυτές οι οποίες ενυπάρχουν και στη Μουσειακή Παιδεία αλλά και στην Σχολική μαθησιακή διαδικασία. Απαιτείται βέβαια η απελευθέρωση της διδασκαλίας από τον βαθμοθηρικό και εξεταστοκεντρικό σχολαστικισμό ο οποίος αφαιμάσσει συστηματικά τις πραγματικές δημιουργικές και εξελικτικές δυνάμεις μαθητών και εκπαιδευτικών.
Άρα εάν σκεφθούμε ότι το σύνολο των σχολικών μαθημάτων και των εκθεμάτων στα Μουσεία διέπονται από τις κοινές αρχές του Ωραίου,του Καλού, του Ωφελίμου, του Αρμονικού, του επαρκώς προσφέροντος γνώση και ήθος και αξία, καταλαβαίνουμε ότι αφαιρετικά θα πρέπει να προσφέρονται στους μαθητές όλες αυτές οι γνωσιακές και αξιακές αρχές οι οποίες υπάρχουν σε κάθε μάθημα, σε κάθε μουσειακό έκθεμα. Θα πρέπει στον κύκλο του νοητού Όλου ο οποίος κινεί τον Κόσμο μας και τον Πολιτισμό μας, να σκεφθούμε ότι η απαρχή του Κόσμου και του Ανθρώπου στηρίζεται σε Ιδέες και Αξίες. Στις ιδέες της γνώσης, της ύπαρξης, των αξιών, της κοινωνίας, της επιστήμης, στην γνώση του Επέκεινα (Κωσταράς, 1994, σελ.24-25).Αυτές θα πρέπει να ανιχνεύονται στα μαθήματα όπως και στα μουσειακά εκθέματα ώστε η επαφή των μαθητών με τα μουσειακά εκθέματα, να είναι επαφή πώς η Τέχνη προωθεί όλα όσα τα μαθήματα διδάσκουν: Εάν τα Μαθηματικά συζητούν για την Αρμονία και Ισότητα του Όλου, το Άγαλμα του Ηνιόχου στηρίζεται στις αρχές της Ισορροπίας, της Αρμονίας, της Συμμετρίας, ο καθηγητής μάλιστα των Μαθηματικών μπορεί να αναθέσει εργασία για την έννοια της Μαθηματικής Ισότητας και της Μαθηματικής Αρμονίας στο άγαλμα του Ηνιόχου.
Επίσης εάν η Ιστορία διδάσκει τις δομές, τις έννοιες, το Χώρο και το Χρόνο, την εξέλιξη του Προσώπου και της Κοινωνίας εν Χώρω και Χρόνω, δύναται ο Φιλόλογος στον πίνακα του Μποτιτσέλλι για τις τρείς Χάριτες να θέσει εργασία σε σχέση με την Αναγεννησιακή πνευματική και ηθική αλλά και αισθητική εξέλιξη του ανθρώπου. Όλες οι κρύφιες γνωσιακές και αξιακές έννοιες των Μουσειακών Εκθεμάτων (Αρμονία, Ισορροπία, Συμμετρία, το Καλόν και το Ωραίον ως Αρμονική Κίνησις μορφών προς μία κοινωνία επικράτησης κοινών βιωμάτων και επιθυμιών μέσα από την Γνώση και την Ηθική των Αρχών με τις οποίες δένει ο Καλλιτέχνης τους πρωταγωνιστές του) όλο αυτό το πνευματικό και αξιακό υπόρρητο υπόστρωμα ενυπάρχει στο σύνολο των σχολικών μαθημάτων: άρα κάλλιστα στη βάση αυτών των υπορρήτων κοινών υποστρωμάτων ανάμεσα στη σχολική και μουσειακή εκπαίδευση, μπορεί να κτισθεί δίαυλος πνευματικής, ηθικής, διδακτικής, ψηφιακής επικοινωνίας ώστε η εξωστρέφεια αυτή της μάθησης να προσφέρει πολλαπλά μηνύματα στους μαθητές προερχόμενα από ποικίλα πεδία γνώσης.
Το Υπουργείο Παιδείας, Θρησκευμάτων και Αθλητισμού (ΦΕΚ 2052/31/3/2026) προωθεί αυτή την συγκρητική μάθηση ανάμεσα στην τυπική σχολική μάθηση και στην μουσειακή εκπαίδευση. Στο συγκεκριμένο ΦΕΚ αναφέρεται: «Το μάθημα της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας και Γραμματείας αφορά τη γνωριμία από τους/τις μαθητές/-τριες του Γυμνασίου γραπτών αρχαιοελληνικών κειμένων, ποικίλων γραμματειακών ειδών, τα οποία μελετώνται σε μορφή και περιεχόμενο. Τα αρχαιοελληνικά κείμενα, σε πρωτότυπο και σε μετάφραση-νεοελληνική απόδοση, αποτελούν «όχημα» συνάντησης του αρχαίου με τον σύγχρονο κόσμο και διαχρονικής θεώρησης της σκέψης και δράσης των Ελλήνων, του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής γλώσσας σε μία ενιαία, ολιστική θεώρηση. Περαιτέρω επιδίωξη της μελέτης τους είναι, στην εποχή μας, η καλλιέργεια συμπεριφορών, στρατηγικών σκέψης, δεξιοτήτων και συναισθημάτων στους μαθητές και στις μαθήτριες, ως μελλοντικούς ενεργούς πολίτες της Ελλάδας και του κόσμο». Όλα αυτά είναι ιδέες και αξίες οι οποίες υπάρχουν σε όλα τα επίπεδα και σε όλες τις βαθμίδες εκτύλιξης του Ελληνικού Πολιτισμού ως συνόλου της Ελληνικής Ανθρωποθεωρίας και Κοσμοθεωρίας. Συζητούμε για τις βαθμίδες της φιλοσοφίας, της Τέχνης, του Ρητορικού και άλλου λόγου.
Άρα διδάσκοντας τα Αρχαία Ελληνικά Κείμενα μπορούμε να διδάξουμε όλες εκείνες τις ιδέες και αξίες οι οποίες και διά της Τέχνης εμφανίζονται και διαπλάθουν την Ανθρώπινη Ύπαρξη και το Ανθρώπινο Πολιτειακό Μοντέλο. Σωστά αναφέρεται (Κωσταράς, 1994, σελ.39) ότι η κατανόηση του κόσμου και της ζωής, δεν είναι αποκλειστικά έργο του πνεύματος που φιλοσοφεί, ή που δημιουργεί το περιεχόμενο των σχολικών μαθημάτων. Η Τέχνη η οποία προσπαθεί αισθητικώς να αναπαραστήσει όλες εκείνες τις Αρχές οι οποίες πνευματικώς και ηθικώς εξελίσσουν τον Άνθρωπο, μέσα από την εξεικόνισίν των και την αναπαράστασίν των, έχουν επίσης εξαιρετικά παιδαγωγικά και εκπαιδευτικά αποτελέσματα για την εν γένει εξέλιξη και πρόοδο του Προσώπου και της Κοινωνίας. Άρα η Μουσειακή Εκπαίδευση όπως και τα σχολικά μαθήματα, συναντώνται στις υπόρρητες κοινές ιδέες του Ωραίου και του Καλού (γνωσιακώς, ηθικώς και αισθητικώς) γενόμενες και οι δύο απαραίτητες για την μάθηση και ωρίμανση των μαθητών, των εφήβων, των δημιουργών του επομένου Κόσμου.
5α. Μελέτη περίπτωσης: Όταν η διδασκαλία των Αρχαίων
Ελληνικών κειμένων συναντά την Μουσειακή Εκπαίδευση.
Στο σχολικό βιβλίο των Αρχαίων Ελληνικών β΄γυμνασίου (Αρχαία Ελληνικά, ο Τόπος και οι Άνθρωποι,β΄γυμνασίου, σελ.10)οι μαθητές διδάσκονται για την Αθήνα κατά την περίοδο των Περσικών πολέμων. Διδάσκονται όλους τους τρόπους μέσω των οποίων οι Αθηναίοι κατάφεραν και έγιναν Ηγεμονική Ελληνίδα Πόλις. Αναφέρεται η υποστήριξη των Αθηναίων στην εξέγερση της Μιλήτου, στις νίκες των κατά τη διάρκεια των Περσικών πολέμων, την συγκρότηση της Α΄Αθηναϊκής Συμμαχίας, τελικώς οι μαθητές γνωρίζουν ότι η Αθήνα εξελίχθηκε σε ηγεμονική πόλιν καθιστώντας τις λοιπές Πόλεις υποτελείς σε αυτήν.
Σε αυτό το σημείο οι μαθητές ολοκληρώνουν την ιστορική διδασκαλία του μαθήματός των, διότι γνωρίζουν το σύνολο των γεγονότων. Όμως υπάρχουν και άλλες υπόρρητες έννοιες και δομές οι οποίες θα μπορούσαν να αναλυθούν. Θα μπορούσαμε να αναφέρουμε τον πόνο των Αθηναίων Γυναικών για την απώλεια των Συζύγων των, και την επιφαινομένη μοναξιά η οποία τις περίμενε στην αναγγελία του θανάτου του ανδρός πολεμιστού. Αποτελεί και αυτό μία παράμετρο του μαθήματος η οποία θα πρέπει να διδαχθεί, προκειμένου ο μαθητής/ια να κατανοήσει πολύπλευρα και μέσα από πολλά πρίσματα το φαινόμενο της ανάδειξης της Αθήνας σε ηγεμονική πόλη.
Στο ίδιο βιβλίο εκτίθεται η παρακάτω φωτογραφία:
Όπως αναφέρεται στο σχολικό βιβλίο (Αρχαία Ελληνικά, ο Τόπος και οι Άνθρωποι,β΄γυμνασίου, σελ.10) πρόκειται για νεαρή γυναίκα με προσφορές για τον νεκρό άνδρα της,. Αποτελεί λευκή λήκυθο,περίπου ανάμεσα στο 450-445 π.Χ, εκτίθεται μάλιστα στην Αθήνα, στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο. Οι μαθητές μέσα από το μουσειακό αυτό έκθεμα θα εξετάσουν και την ανθρώπινη πλευρά των Περσικών Πολέμων, και γενικά της πορείας των Αθηναίων προς την ανάληψη της Ελληνικής Ηγεμονίας. Θα εστιάσουν ότι πίσω από τις επιτυχίες των στρατιωτών και της Πόλεως, υπάρχει και η πλευρά των Συζύγων Γυναικών, ο Ανθρώπινος Πόνος της απωλείας, της έλλειψης, της καταστροφής της οικογενειακής Εστίας. Με αυτόν τον τρόπο θα ίδουν πολύπλευρα το θέμα των Περσικών και άλλων πολέμων, συνυπολογίζοντας και τον ανθρώπινο συναισθηματικό παράγοντα. Άρα μέσω της σύζευξης της σχολικής (τυπικής) και της μουσειακής εκπαίδευσης οι μαθητές θα κατανοήσουν ότι η Ιστορία δεν είναι μόνον γεγονότα αλλά είναι και η γνώση πώς ο καθημερινός άνθρωπος αντεπεξήλθε σε όλες τις προκλήσεις και συνέπειες τις οποίες επέφεραν όλα αυτά τα γεγονότα. Άρα η Ιστορία θα γίνει πολυπρισματική: η ίδια η ζωή των μαθητών θα γίνει πολυπρισματική: διότι θα βλέπουν τα γεγονότα επιστημονικά, ως αιτία και αποτέλεσμα, αλλά και από την υπαρξιακήν των πλευρά εξετάζοντας τις συνέπειες και τις επιρροές όλων των ιστορικών συμβάντων επί της καθημερινής ύπαρξης, διότι με αυτόν τον τρόπο η Ιστορία και η μελέτη των Αρχαίων Ελληνικών κειμένων θα γίνεται όχι μόνον για επιστημονικούς αλλά και για ανθρωπίνους λόγους, κατανοώντας ότι πρωταγωνιστές της Ιστορίας είναι οι προβεβλημένοι αξιωματούχοι αλλά και ο απλός Λαός ο οποίος με τις θυσίες του εστήριξε τις αποφάσεις και τα σχέδια των ισχυρών της Γής.
Συμπεράσματα.
Η Μουσειακή λοιπόν εκπαίδευση στηρίζεται στην μετατροπή του Μουσείου σε Χώρο όπου αναπτύσσονται διά των εκτεθεισών Μορφών των Έργων Τέχνης οι Ιδέες και οι Αξίες του Καλού και του Ωραίου. Άρα το Μουσείο μεταρρυθμίζεται σε Φύση η οποία εμπεριέχει τους τρόπους Μορφοποίησης του Καλού και του Ωραίου μέσα από την πραγμάτωση των Αρχών της Αρμονίας, της Συμμετρίας, της Ισορροπίας. Η Διαλεκτική Μορφωτική Σχέση των Νέων με αυτή την Πνευματική και Αξιακή Μουσειακή Φύση, προσδίδει στους Εφήβους Παρατηρητές το απαραίτητο έναυσμα μέσα τους να ανακαλύψουν αυτές τις «Φυσικές Μουσειακές» Αρχές και Αξίες. Αυτή η υπέροχη παιδευτική Διαλεκτική αφυπνίζει μαιευτικά τις πλέον δημιουργικές δυνάμεις του Ανθρώπου, ο οποίος ως Μορφή και αυτός εξελίσσεται, διαμορφώνεται, προοδεύει βαδίζοντας επί των Αρχών του Κάλλους και της Ωραιότητας. Σε διττή κατεύθυνση: προς την κατεύθυνση της Ατομικής Ολοκλήρωσης μέσα από την Πνευματική και Ηθική Μέθεξη των αρχών του Καλού και του Ωραίου από το Ανθρώπινο Πρόσωπο. Αυτό το Ανθρώπινο Πρόσωπο μετατρέπεται μέσα από αυτόν τον παιδευτικό Τρόπο σε ενεργό Πολίτη μεταφέροντας την Ατομική του Πρόοδο στην Ενεργό προσδοκία δημιουργίας μιάς Κοινωνίας η οποία θα αποτελεί άθροισμα Πολιτών στηριζομένων στις Αρχές και τις Αξίες του Κάλλους και της Ηθικής πραγμάτωσής του. Άρα η Μουσειακή Εκπαίδευση είναι εξόχως Ανθρωποκεντρική και Ανθρωποπλαστική.
Βιβλιογραφία.
1.Αντζουλή Ελένη, Στεφανόπουλος
Θεόδωρος, (2025), , Αρχαία Ελληνικά από μετάφραση:ο Τόπος και οι
Άνθρωποι,β΄γυμνασίου, Αθήνα, Υπουργείο Παιδείας, εκδόσεις: ΙΤΥΕ: Διόφαντος.
2.Άπαντα Ηρακλείτου, (2010),μτφ:
Φάλκος-Αρβανιτάκης Τάσος, Θεσσαλονίκη, Εκδόσεις: Ζήτρος.
3.Αριστοτέλους, Ποιητική, μτφ: Λυπουρλής Δημήτριος, εκδόσεις: Ζήτρος, Θεσσαλονίκη, 2008.
4.Αριστοτέλους, Πολιτικά, μτφ: Λυπουρλής Δημήτριος, εκδόσεις Ζήτρος, Θεσσαλονίκηη, 2006.
5.Boardman.J, (1980), Αρχαία Ελληνική Τέχνη, μτφ: Ανδρέας Παππάς, Αθήνα, εκδόσεις: Ελληνικές εκδόσεις.
6.Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Μεγάλα Μουσεία, μτφ: Αλίκη Γούτου & Γιάννης Ντινιακός, εκδόσεις: Εφημερίδα Εστία, Αθήνα, 2006.
7. Ζαν Λουΐ Δαυΐδ, : «ο θάνατος του Σωκράτους». (αντλήθηκε στις 23/8/2026 από την ηλεκτρονιική διεύθυνση: https://geomythiki.blogspot.com/2017/04/jacques-louis-david.html).
8.Κανελλόπουλος.Π, (2018), Ιστορία του Ευρωπαϊκού Πνεύματος, τόμος ΙΙ, Αθήνα, εκδόσεις: εφημερίδα: «το Βήμα».
9.Κωσταράς.Γρ.Φιλ, (1994), Φιλοσοφική Προπαιδεία, Αθήνα ,Πανεπιστημιακές εκδόσεις.
10.Taylor.A.E, (2000), Πλάτων: ο Άνθρωπος και το Έργο του, μτφ: Ιορδάνης Αρζόγλου, Αθήνα,εκδόσεις: Μορφωτικό ίδρυμα Εθνικής Τραπέζης.



Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου
vasilios888@yahoo.gr