Η έννοια της προδοσίας στην Αρχαία Ελλάδα.

 

Η έννοια της προδοσίας στην Αρχαία Ελλάδα.

Γιατί συνολικά και ανά εποχή οι Έλληνες τιμωρούσαν τόσο αυστηρά τους προδότες; Προκειμένου να απαντήσουμε όσο πιο εύστοχα μπορούμε σε αυτό το ερώτημα θα πρέπει να δημιουργήσουμε ένα πλαίσιο σχέσεων εντός του οποίου θα πρέπει να τοποθετηθεί και ο προδότης: Ο προδότης λοιπόν (από το ρήμα: πρό+δίδωμι) είναι αυτός ο οποίος πρό του ιδίου ή άλλου συμφέροντος και λόγου δίδει τα ιερά και τα όσια της Πατρίδος των Αξιών των Ιδεών σε Ανθρώπους ή σε καταστάσεις όπου δεν πρέπει.

Αυτό γενικώς είναι το πλαίσιο του προδότη: Το αντίθετο πλαίσιο είναι αυτό του Καλού καγαθού Πολίτου: Αυτός τηρεί τις Πάτριες ιδέες και αξίες οι οποίες προάγουν την Πατρίδα τον Εαυτό του τους Άλλους. Σε σχέση με τις ιδέες και αξίες των Αρετών και του Αγαθού.

Σε αυτό το σημείο κατανοούμε τον πρώτο  κύριο λόγο για τον οποίο ο προδότης εθεωρείτο αχάριστος, αγνώμων,  απρεπής: Ο Όμηρος στα έπη του κτίζει έναν ολόκληρο κόσμο (ο τριττός κόσμος του Ολύμπου και της  Γής και του Άδου) επίσης κτίζει τον ωραίο άνθρωπο της νόησης (Οδυσσέας) και του συναισθήματος Αχιλλέας. Οι δρόμοι οι οποίοι ενώνουν αυτούς τους κόσμους είναι οι δρόμοι των Ηρώων οι οποίοι ενώνουν  διά των πράξεων τον Ουρανό και τη Γή: ο Όμηρος παραδίδει την σημαντική λέξη: αφρήτωρ: ο στερούμενος γνωρίμων, ο ακοινώνητος, ο άγριος: Ας προσέξουμε τι λέγει ο Αλκίνοος στους Φαίακες (θ,25-30): «Ακούστε, των Φαιάκων αρχηγοί και σύμβουλοι,
όσα μου παραγγέλλει η ψυχή στα στήθη· αυτός ο ξένος
(ποιος είναι δεν τον ξέρω) έφτασε στο παλάτι μου περιπλανώμενος,
μπορεί απ᾽ της ανατολής τα μέρη, ίσως κι από της δύσης.
30Επιθυμεί να τον ξεπροβοδίσουμε, παρακαλεί για την ασφάλειά του». Ο Αλκίνοος θεωρεί ότι έχει ένα πλήρες πλαίσιο ανθρωποκεντρικού τρόπου κάλυψης όλων των αναγκών του Οδυσσέως: Άρα στην Γεωμετρική εποχή οι άνθρωποι είχαν φτιάξει έναν αντιχαοτικό κόσμο ο οποίος προσέδιδε στους συμμετέχοντες ασφάλεια, καλή ζωή, εξέλιξη, ευδαιμονία και πρόοδο: ο προδότης ήταν μισητός διότι επανέφερε τον Άνθρωπο και την Πόλη στην χαοτική κατάσταση ών  αγνώμων σε σχέση με όλη την ασφάλεια και την καλοζωία που του προσέφεραν. Ο Κοφινιώτης δεν παραδίδει ως Ομηρική τη λέξη προδότης: όμως ο Θερσίτης είναι αμετροεπής,άκοσμα ειδώς (συλλέγονται τα χαρακρηριστικά του προδότου): άρα ο μισητός Ομηρικός Άνθρωπος είναι αυτός ο οποίος δεν έχει μέτρο εκτίμησης ευγνωμοσύνης και σωστής διαχείρισης και απόλαυσης όσων παρέχει ο πολιτισμός των ανθρώπων: σταδιακά δημιουργείται το μοντέλο του προδότου ως ανθρώπου αγνώμονος, σκοτεινού, χαοτικού, ανικάνου να εκτιμήσει την πολιτισμική και αξιακή σειρά της Πατρίδος και των ανθρώπων: ο προδότης σταδιακά πλάθεται ως ο ανίκανος να σεβασθεί την τεθειμένη πνευματική και αξιακή σειρά:  για αυτό ο Εφιάλτης ο προδότης του Λεωνίδα είναι φρικτά απορριπτέος: δεν μπόρεσε να κρατήσει ενάντια στο χάος του μη εαυτού και των μη ιδεών την πνευματική και αξιακή σειρά που έθεσαν ως Πόλη και ατομική πολιτική ταυτότητα οι Σπαρτιάτες (άρα ο προδότης είναι αυτός ο οποίος επαναφέρει το τεθέν υπό των Σοφιστών θέμα της φύσης και του νόμου: ο προδότης είναι εραστής του χάους του σκοτεινού δεν μπορεί να υπηρετήσει το φώς τη σειρά τον πολίτη των αρετών την δομημένη Πατρίδα).

Επίσης στον Όμηρο: οι μνηστήρες είναι υπερηνορέοντες ( τυραννικώς φερόμενοι): είναι ο προθάλαμος των προδοτών διότι ο Εφιάλτης, μετέπειτα ο Αλκιβιάδης ο οποίος επρό-δωσε στους Λακεδαιμονίους τρόπους των Αθηναίων ήταν άνθρωποι Εγωϊσταί, αγαπώντες τυραννικώς το ίδιον συμφέρον: άρα ο προδότης είναι αυτός ο οποίος οδεύει αντίθετα στην κοσμοθεωρία και πολιτειολογία των Ελλήνων: δεν μπορεί να ξεφύγει από την Ατομικότητά του, από την Οντολογική χαότητα του μη Εαυτού, βλέπει τον εαυτό του ως δύναμη πέραν λόγου και λογικών δομών (όπως είναι ο Πολίτης, η  Πόλη, η Πατρίς, οι αρετές και άλλα έλλογα οικοδομήματα).

Για αυτό οι Έλληνες είχαν τόσες αυστηρές ποινές για τους προδότες: εξορία, δήμευση, άρνηση ταφής: διότι ένοιωθαν ότι είναι το χάος επί όλων όσων έχουν κτίσει με λόγο και δημιουργικότητα: για τους Έλληνες ο Άνθρωπος ήταν μορφή και είδος: το είδος του προδότου ήταν το σύνολο των δυνάμεων που αμφισβητούσαν την έλλογη δομημένη δημιουργία της Πόλη  και του Πολίτου φέρουσες το χάος και την μη έλλογη συνέχεια επί μη αρχών μη ιδεών μη αξιών: ο προδότης επανέφερε τους ανθρώπους στην εποχή του μη λόγου. Για αυτό εξάλλου στη σημερινή εποχή  όπου υπάρχει ιδεολογική εκμηδένιση ο προδότης δεν υφίσταται καμμία τιμωρία διότι όλοι οι άνθρωποι ζούν στην αστική ασφάλεια της ψηφιακής και υλικής εποχής: Εθνικοί και άλλοι προδότες δεν απειλούν τους πολλαπλώς ελεγχομένους και αποχαυνωμένους ανθρώπους άρα δεν χρειάζεται ούτε να ξεχωρισθούν ούτε να τιμωρηθούν: για τους Έλληνες όμως της Εποχής του Περικλέους ο προδότης  ήταν το όριο ανάμεσα στο λογικό οικοδόμημα και στο χαοτικό πέρασμα στην άλογη και χαοτική πράξη: ήταν το όριο ανάμεσα στην  ζωή που μου έδιδε πολιτική ασφάλεια ως Πολίτης στην Πόλη και στην ζωώδη και ζουγκλώδη ζωή της μη Πόλης και μη αρετών ώστε οι άνθρωποι αφημένοι στο χάος των χαοτικών πράξεών των να σταματήσουν να βιώνουν την ασφάλεια των λογικών εποικοδομημάτων τους και να αφεθούν στην άλογη τυχαιότητα απρεπών και αλόγων επιλογών: ο προδότης αποτελεί για τον Έλληνα όριο ανάμεσα στο λόγο και στην αλογία: ο Εφιάλτης προδίδοντας τον Λεωνίδα επέλεξε το χάος του μη δομημένου και πεπαιδευμένου Εαυτού, την απομόνωση την μη κοινωνικότητα άρα το χάος ενάντια στις πολιτικές κοινωνικές επιλογές του Λακωνικού πολιτισμού ενάντια στην διαμορφωθείσα ταυτότητα του συγκεκριμένου Λακεδαίμονος πολίτου.

Κυρίως όμως ο προδότης και η σκληρή άποψη περί αυτού αναδεικνύει και ένα άλλο καθεστώς: αυτό της εκτίμησης και της θέσης του Άλλου στην  Αρχαία Ελληνική κοσμοθέαση: Ας γίνουμε πιο συγκεκριμένοι: ο Μέντης κατεβαίνει (η θεά Αθηνά μεταμφιεσμένη σε Μέντη) και επισκέπτεται τον Τηλέμαχο: στην Οδύσσεια: εκεί τον ερωτά ο Τηλέμαχος: ποιος είσαι, ποιοι είναι οι θεοί σου, οι γονείς σου, ο τόπος σου: στην δοκιμασία των Αθηναίων Βουλευτών ερωτάτο ο υποψήφιος βουλευτής ποιοι ήταν οι γονείς του, εάν ήταν  πρέπων έναντι θεών και ανθρώπων, εάν ήταν καλός και αγαθός πολίτης έναντι θεών και ανθρώπων: σε κάθε περίπτωση ο προδότης επέτρεπε σε κάτι Άλλο, ένα Άλλο, σε μία άλλη Πόλη και πολιτισμό, σε ένα άλλο σύστημα ιδεών και αξιών, να αποδειχθεί ως καλύτερο από αυτό τα οποίο είχε ο προδότης και δεν εκτίμησε: οι Αθηναίοι δήμευσαν την περιουσία του προδότου Αλκιβιάδου διότι αυτός επέτρεψε σε μία Άλλη Πόλη να φανεί ως προτιμωτέρα της δικής του: άρα ο προδότης είναι άδικος: άρα επειδή η Πόλις έδιδε στον Άνθρωπο ουσία και περιουσία η πόλις επέστρεφε στον εαυτό της όλα όσα έδιδε στον προδότη: περιουσία, ζωή, δικαίωμα ταφής, οικία, καλή καθημερινότητα. Αφ΄ης στιγμής ο προδότης επέλεγε κάτι άλλο η πόλις εναντίον του Άλλου όδευε ενάντια και  και στον προοδότη.

Ο Ηρόδοτος επειδή θεωρεί την Ελλάδα ως ένα σύνολον Έθνος θεωρίας και πράξης συγκεκριμενοποιεί τον προδότη ως προδότη της Ελλάδος: ούκ ἔσεσθαι ἑκόντες εἶναι προδόται τῆς Ἑλλάδος. Ο προδότης (ας πούμε όσοι ακολουθούσαν τον Ξέρξη (Δημόδοκος) επιλέγει ένα άλλο Εθνικό, πολιτειακό, ανθρώπινο σύστημα, άρα είναι ξένο σώμα προς ό,τι έχει δημιουργήσει η Πόλη. Άρα επειδή αμφιβάλλει και ανατρέπει τα θεμέλια της  Πόλης είναι πλήρως απορριπτέος: ας σκεφθούμε και μόνον ότι η Πόλις Κράτος ήταν η πρώτη προσπάθεια οριοθέτησης πνευματικής και αξιακής του Ανθρώπου: ο άνθρωπος έδιδε τα δικαιώματα της ζωής του στην Πόλη κράτος και αυτή του ανταπέδιδε ζωή, τιμές, ασφάλεια, πλήρη δικαιώματα και υποχρεώσεις: ο προδότης ξεθεμελιώνει όλη αυτή την οντολογική (γνωσιολογική και αξιακή) ανθρώπινη δημιουργία σε μία εποχή όπου ο κάθε άνθρωπος είχε ταυτότητα συγκεκριμένη και δεν ήταν εύκολο να ανήκει σε πολλές Πόλεις κράτη ταυτόχρονα: άρα η Πόλις κράτος είναι ιδιαιτέρως αυστηρή  με τους προδότες διότι ξέρει ότι έξω από την Πόλη κράτος και την ασφάλειά της πλήττεται η ασφάλεια του προδότη ο οποίος θα πρέπει να εμπιστευθεί τις τύχες του σε έναν άλλο κρατικό φορέα με άγνωστα αποτελέσματα. Ενώ στη σημερινή εποχή ο προδότης μπορεί να είναι ο άνθρωπος της διπλανής πόρτας χωρίς κανένα επιβαρυντικό αποτέλεσμα (διότι αφ΄ενός οι γεωπολιτικές ισορροπίες είναι απρόσωπες ,η πολιτική είναι κάτι το απρόσωπο, ο κάθε πολίτης δεν έχει την αξία που  είχε ο μοναδικός Αθηναίος Πολίτης και γενικώς οι αποφάσεις λαμβάνονται έμμεσα και κεντρικώς) στην Αθήνα (π.χ) οι αποφάσεις ελαμβάνοντο άμεσα  και  καθολικά: άρα ο προδότης αμφέβαλλε για την γνώμη  των πολλών, αμφέβαλλε για την ικανότητα των πολλών να κατευθύνουν την πόλη κράτος: άρα η τιμωρία του ήταν η απόρριψη των πολλών απέναντί του.

Η Σπάρτη όπως και ο Θουκυδίδειος Επιτάφιος μας παρουσιάζουν την Σπάρτη και την Αθήνα ως σύνολο αρχών, αξιών, έναντι της Πόλης και του Πολίτου: οι Αθηναίοι και οι Σπαρτιάτες δομούσαν τον Εαυτόν των επάνω σε αρχές και αξίες σωματικής ψυχικής και πνευματικής εκλέπτυνσης χάριν  της Πόλεως: αποτελούσαν έμψυχη διαλεκτική σχέση με την Πόλη: αποτελούσαν το τέλειο Ενικό μόρφωμα ανθρώπου και πόλης: ο προδότης διχοτομεί αυτό το μόρφωμα, διαχωρίζει δύο ενωθείσες οντότητες (άνθρωπος και πόλη) προτιμώντας άλλες ιδέες και αρχές, άλλη πόλη άλλο τύπο ανθρώπου: εάν σήμερα στην μαζοποιημένη και απρόσωπη εποχή μας δεν μπορούμε να το κατανοήσουμε, τότε ο προδότης διέλυε την προσωπική σχέση  του Ανθρώπου με την Πόλη: άρα έπρεπε να χάσει όλα όσα προσφέρει η Πόλη: ο Κρέων ενώπιον των Αθηναίων αρνείται στην Αντιγόνη την ταφή του προδότου Πολυνείκους διότι δεν αξίζει όλα όσα θεωρητικά και πρακτικά έχει ανακαλύψει η πόλη (η πόλη ανεκάλυψε ότι η ταφή κτίζει την διαλεκτική διά της γής συνέχεια του ανθρώπου).

Επίσης : ο Πλάτων αλλά και ο Αριστοτέλης διετύπωσαν ένα πλήρες αρετολογικό σύστημα: ο Αθηναίος Πολίτης ήταν σοφός ανδρείος σώφρων άρα δίκαιος σε σχέση με την Πόλη και τον Πολιτικό εαυτό του. Επίσης ο Αριστοτέλης θέτει ως ύψιστο σκοπό της Πόλεως την αυτάρκεια και την ευδαιμονία: ο προδότης καταρρίπτει όλο αυτό το πνευματικό και ηθικό οικοδόμημα: αρνείται την Δευτέρα φύση του ανθρώπου διά της διδαχής: άρα παραμένει σε άλλα ανθρώπινα πνευματικά και αξιακά επίπεδα : εάν σκεφθούμε την προσωπική και πολιτική σχέση των Αθηναίων και των Σπαρτιατών με την Πόλιν  των τότε ο προδότης ως συγκεκριμένο άτομο δεν είχε καμμία πιθανότητα να συμμετάσχει σε αυτό το πολιτικό και οντολογικό γίγνεσθαι της Πόλης: άρα δεν συνέβαλλε στην πολιτική, οικονομική, φιλοσοφική πρόοδο και εξέλιξη της Πόλεως και του Πολίτου: εάν σκεφθούμε ότι ο Πλάτων ανέδειξε την «κίνησιν» ως αιτία δημιουργίας και προόδου ο προδότης αρνείται την εξελικτική κίνηση  της Πόλεως Κράτους, την ακινητοποιεί διότι δεν αποδέχεται τίποτε από τον  πολιτισμό της και θεωρεί ότι κάτι άλλο εκφράζει καλύτερα τον χαρακτήρα του.Άρα η προδοσία στην αρχαία Ελλάδα ήταν εξόχως πολιτική πράξη και για αυτό η τιμωρία ήταν η  πολιτική  απομόνωση και εξαφάνιση  του προδότου: η Ελλάς εδημιούργησε την πολιτική ως πράξη και φιλοσοφία άρα και την προδοσία κατά πολιτικό τρόπο την είδε: θεώρησε την Πόλιν κράτος ως το ύψιστο των εφευρημάτων της : Εκεί στην Πόλη ο Άνθρωπος αποκτούσε την Δευτέρα πεπαιδευμένη φύσιν  του ώστε να πορευθεί το ταξείδι της πολιτισμικής ανάτασης και δημιουργικότητας: αυτά τα δώρα όμως δεν άξιζαν στον προδότη  ο οποίος ουσιαστικά είχε αμφισβητήσει την πολιτική ισχύ και φιλοσοφία, την ικανότητα η Πόλις να του δώσει πεπαιδευμένη φύση και  συνέχεια στο χρόνο: επειδή η ζωή των Ελλήνων ήταν πολιτική η πολιτική εκδίωξη, η παύση των πολιτικών δώρων ήταν η τμωρία του προδότου: δήμευση, εξορία και όχι απλά φυλακή ώστε να σιτίζει τον προδότη η  πόλη.