Περί της μεταφοράς στον κινηματογράφο της ζωής του Ι.Καποδίστρια.

 

Περί της μεταφοράς στον κινηματογράφο  της ζωής του Ι.Καποδίστρια.

Αναμφίβολα αποτελεί  κάτι το θετικό το ότι μεγάλοι και μικροί είδαν την ιστορία του Ιωάννου Καποδίστρια όπως αυτή απεδόθη στην ομώνυμη ταινία από τον σκηνοθέτη του έργου κ.Σμαραγδή. Αναμφίβολα είναι καλή η ιστορική γνώσηη από όπου και αν προέρχεται. Ειδικά είναι παρήγορο οι νεώτερες γενεές να μαθαίνουν την Ελληνική  Ιστορία ή έστω πλευρές αυτής. Όμως δεν θα πρέπει να ξεχνούμε ότι ο κινηματογράφος δεν γράφει ιστορία, η ιστορία είναι θέμα πηγών, μελέτης, τελικώς είναι και θέμα  φαντασιακής ανακατασκευής όλων εκείνων των συνθηκών και των γεγονότων ώστε πολλά χρόνια μετά να κατανοηθεί τι πραγματικά συνέβη στην εποχή του Καποδίστρια, ποιος τελικά ήταν ο Καποδίστριας.

Το μεγάλο λάθος σε σχέση με τον Ιωάννη Καποδίστρια είναι το μεγάλο λάθος της Ιστορίας. Η Ιστορία επαίρεται ότι είναι επιστήμη, όμως δεν είναι επιστήμη: είναι απόπειρα ανασύνθεσης όσων πηγών  εσώθησαν: όμως όλες οι πηγές μαζί δεν μπορούν να αποτυπώσουν όλο το εύρος της εποχής του Καποδίστρια στην βάση ότι κανείς δεν μπορεί να ξέρει τι πραγματικά είχαν στο νού τους ο Καποδίστριας ο τσάρος και οι άλλοι ηγέτες, κανείς δεν μπορεί να ξέρει τι πραγματικά διημοίφθη, η Αλήθεια δεν είναι άθροισμα γραπτών πηγών, μεγάλο μέρος της Ιστορικής Αλήθειας έχει χαθεί γιατί δεν μπορούμε να ομιλήσουμε με τους πρωταγωνιστές.

Το πρώτο μεγάλο πρόβλημα  της ταινίας είναι η αναφανδόν θετική στάση  της σε σχέση με το πρόσωπο του πρώτου Κυβερνήτου. Η ταινία κινείται στα όρια της αγιοποίησης του Καποδίστρια. Σαφέστατα όμως αυτό δεν αντιστοιχεί σε καμμία ιστορική πραγματικότητα. Ας σκεφθούμε ότι υπήρχε ικανός αριθμός ατόμων (αρχής  γενομένης από τον  Κοραή ( ο οποίος κάτι παραπάνω ήξερε  από σημερινούς «σοφούς») έως συγκεκριμένους προεστούς και ανθρώπους οι οποίοι προσέφεραν πολλά στην Εθνική Επανάσταση) οι οποίοι για διαφόρους λόγους δεν συμπαθούσαν τον Καποδίστρια. Στο βωμό της διαλεκτικής θυσιάζουμε τις ατομικές προτιμήσεις μας και παρουσιάζουμε τα επιχειρήματα και των δύο πλευρών ισότιμα και με δικαιοσύνη: δεν ήταν εύκολο για ανθρώπους οι οποίοι έδωσαν αίμα και χρήμα στην Επανάσταση να βλέπουν έναν άνθρωπο (τον Καποδίστρια) να κυβερνά χωρίς Σύνταγμα την στιγμή κατά την οποία ο Καποδίστριας δεν είχε καμμία μα καμμία προσωπική συμβολή στην Επανάσταση: δεν πολέμησε σε αυτή δεν αγωνίσθηκε σε αυτή: ας υπενθυμίσουμε ότι και ο Ρήγας  θα μπορούσε να κάνει λαμπρή πολιτική καριέρα όμως την απεμπόλησε και θυσιάσθηκε για την υπόθεση της Ελληνικής Επανάστασης: υπήρχε στις 25 Μαρτίου 1821 θέση για τον Ιωάννη Καποδίστρια είτε ως αρχηγό της Φιλικής Εταιρείας είτε ως πρόεδρο του Εκτελεστικού των Εθνοσυνελεύσεων: το επιχείρημα ότι προσπάθησε να βοηθήσει ως επιτετραμένος της Ρωσικής διπλωματίας είναι έωλο: ο Καποδίστριας επί 7 συναπτά έτη δεν συμμετείχε στην Ελληνική Επανάσταση, η Ρωσία σε αυτά τα χρόνια  δεν βοήθησε σε τίποτε την Ελληνική Επανάσταση. ‘Αρα ο Καποδίστριας είχε σκέψεις στο μυαλό του οι οποίες αγνοούνται από όλους μας και δεν υπάρχουν σε καμμία γραπτή πηγή. Μία υποσυνείδητη ανάλυση με βάση το γενεαλογικό του δένδρο θα ήταν περιττή.

Η ταινία προβάλλει  σκηνές οι οποίες είναι έωλες ιστορικά. Ο Καποδίστριας είχε έντονα αντιδράσει στις προσπάθειες του Υψηλάντη σε σχέση με την έναρξη της Επαναστάσεως. Νέες πηγές οι οποίες βγαίνουν στο φώς υποστηρίζουν το αντίθετο.Η ταινία υποστηρίζει ότι ο Καποδίστριας συνεχώς παρότρυνε τον Υψηλάντη για την ποθητή έναρξη της  Επαναστάσεως. Όπως είπαμε συγκεκριμένες πηγές υποστηρίζουν το ακριβώς αντίθετο: εάν τελικά ο Καποδίστριας ήταν θετικός μαζί με τον Υψηλάντη για την έναρξη της Επαναστάσεως γιατί δεν συμμετείχε και ο ίδιος; Διότι κατά τα έτη 1821-1827 σε κανένα σημείο δεν βοήθησε η Ρωσία την Ελλάδα, και όταν το 1826 ο Νικόλαος έδωσε το σχέδιο των τριών τμημάτων αυτό απερρίφθη από το σύνολο των Ελλήνων. Το επιχείρημα ότι τουλάχιστον με επέμβαση του Καποδίστρια στο Λάϋμπαχ και στη Βερόνα η Ιερά Συμμαχία δεν επενέβη να καταπνίξει την Επανάσταση είναι έωλο διότι οι βασιλείς της Ιεράς Συμμαχίας ήταν βέβαιοι για την επικράτηση της οθωμανικής αυτοκρατορίας, όταν ο Κάννινγκ το κατάλαβε ότι δεν ήταν ακριβώς έτσι τα πράγματα τότε η κατάσταση άλλαξε άρα από την αρχή υπήρχαν και δεύτερες σκέψεις στην Ιερά Συμμαχία (εξαιρουμένου του Μέτερνιχ).

Η ταινία δαιμονοποιεί τους κοτζαμπάσηδες. Έχουμε κατά καιρούς γράψει ότι η μαρξική διαστρέβλωση δομών και εννοιών, η διάχυση μίσους για τον πλούσιο ως ήδη κακό, δεν χρειάζεται να συνεχισθεί άλλο. Οι προεστοί στα 1828 (έτος άφιξης του Καποδίστρια στην Ελλάδα) συνιστούν πανάρχαιο βυζαντινό  πολιτικό και κοινωνικό και πολιτειακό θεσμό (βυζαντινής προέλευσης) θεσμό απαραίτητο στην διατήρηση της Εθνικής Ελληνικής ταυτότητας,  θεσμό απαραίτητο σε κάπως αυτοδιοίκητη δυναμική του Ελληνικού στοιχεία στα σκλαβωμένα Ελληνικά μέρη. Οι προεστοί βοήθησαν στο να αυτοδιοικούνται οι Έλληνες, προσέφεραν πολλά σε σχέση με την ανα καιρούς οργάνωση των Ελλήνων, ήταν θετικό το ότι Έλληνες είχαν διοικητική, πολιτική, δικαιακή, οικονομική  εξουσία ώστε στα μέτρα του δυνατού να προστατεύονται Έλληνες. Χωρίς αυτό να σημαίνει ότι οι προεστοί δεν υπέπεσαν στα γνωστά παραπτώματα νεποτισμού αυτοπροβολής και πλουτισμού. Όμως ο ιστορικός παρουσιάζει σύνολη και λογική την εικόνα: όσο τέλειοι είναι όλοι άλλο τόσο τέλειοι είναι και αυτοί: προεστοί οι οποίοι έδωσαν χρήμα και αίμα δεν εθέλησαν τον Καποδίστρια τη στιγμή κατά την οποία ούτε μία τουφεκιά δεν έριξε κατά τη διάρκεια της Επανάστασης. Η Ιστορία για να κατανοηθεί πρέπει να βιωθεί ως τέτοια: άς νοιώσουμε όλοι όπως ένοιωσαν κάποιοι προεστοί ζώντας μαζί τους εν έτει 1828. Η Ιστορία είναι πρωτίστως βιωματικό γεγονός , η θεωρητική Ιστορία των σοφών είναι κάτι άλλο.

Δεν ξέρω εάν γίνει ταινία η  ζωή του Καραϊσκάκη: άς αναφέρω εδώ ότι ο μέγιστος των Στρατηγών, εφάμιλλος άλλων στρατηγικών  νόων ήταν ο υιός της καλογραιάς, ο τεράστιος Καραϊσκάκης: ο οποίος δεινοπάθησε, πρόεσφερε, απελευθέρωσε τη Ρούμελη, ο Καποδίστριας ήλθε στην Ελλάδα επειδή προϋπήρξαν  άνθρωποι ως ο Καραϊσκάκης. Αυτοί πραγματικά προσέφεραν και αυτοί θα ήταν ικανοί να ενώσουν όλους τους Έλληνες υπό κοινή Ελληνική Συνταγματική Κυβέρνηση. Το δέον γενέσθαι ήταν όχι να γίνει Κυβερνήτης ένας άνθρωπος ο οποίος δεν συμμετείχε στα δρώμενα της Ελληνικής Επανάστασης. Το ιδανικό θα ήταν η πρώτη Ελευθέρα Κυβέρνησις των  Ελλήνων να αποτελείτο από αγωνιστές της Επανάστασης, από ανθρώπους που μάτωσαν για την Ιερά υπόθεση της Ελευθερίας του Έθνους: με αυτό τον τρόπο θα ελάμβανε και η Ευρώπη  το τρανταχτό μήνυμα: ότι η  Ελλάδα θα κυβερνηθεί από τους Έλληνες αγωνιστές που την απελευθέρωσαν, δίδοντας τέλος στα σενάρια του ξένου ηγεμόνος (ο οποίος διαχρονικά απέβη  υπόθεση η οποία δεν προσέφερε στον Ελληνισμό όσα θα προσέφερε μία Κυβέρνηση από Έλληνες αγωνιστές).

Η ταινία δεν υπολογίζει την σειρά των γεγονότων. Για διαφόρους λόγους η Ελληνική Επανάσταση επέρασε δύσκολες ατραπούς και έφθασε σε ένα σημείο  καμπής όπου η ναυμαχία του Ναυαρίνου (ναυτική πολεμική επέμβαση μεγάλων δυνάμεων προκειμένου να κυριαρχήσουν στην Ελλάδα ως Πύλη προς την εξουσία τους προς την Ανατολή) την  έσωσε. Ο Ιστορικός καταγράφει την νέα αυτή ιστορική εξέλιξη: οι μεγάλες δυνάμεις στην εποχή  κατά την οποία ο Καποδίστριας έγινε Κυβερνήτης ήθελαν διακαώς να κυβερνήσουν την Ελλάδα διότι ήταν η πρώτη  ιστορική  φορά κατά την οποία ετελείωνε ο μπαμπούλας των οθωμανών, για πρώτη  φορά η ευρώπη μπορούσε να επιβληθεί στον πλούτο και στο πνεύμα και στην γή της Ανατολής: η βιομηχανική ευρώπη, αυτή η οποία ανεκάλυψε δρόμους εξερευνητών προκειμένου να εκτελεί το εμπόριο με  την ανατολή: πλέον για πρώτη φορά στα μεταβυζαντινά χρονικά η πύλη της ανατολής άνοιξε με πολλούς μνηστήρες: η Ελλάδα έπρεπε να ελεγχθεί ώστε να γίνει πέρασμα της  δύσης ή της Ρωσίας στην Ανατολή: στην Μεσόγειο: συζητούμε για ραγδαίες γεωπολιτικές αλλαγές ώστε να μην είναι αθώα η επιλογή του Ιωάννου Καποδίστρια ως Κυβερνήτου: η  Ελλάδα δεν έπρεπε να αυτοκυβερνηθεί από τους αγωνιστές του 1821 και από τους Νεοέλληνες διαφωτιστές (από τους απογόνους  του Κοραή)διότι η Ελλάδα έπρεπε να είναι προτεκτοράτο των μεγάλων δυνάμεων: για αυτό την βοήθησαν στο Ναυαρίνο για αυτό έδωσαν το πρωτόκολλο ανεξαρτησίας (3/2/1830): Πόσο η επιλογή του Καποδίστρια ως πρώτου Κυβερνήτου εξυπηρετεί αυτά τα σχέδια  για λογαριασμό της Ρωσίας. Η απέχθεια πολλών για τον Κυβερνήτη φανερώνει ότι κάτι ήξεραν άνθρωποι οι οποίοι δεν  συμπαθούσαν τον  Κυβερνήτη (πράγματα τα οποία ποτέ δεν πρόκειται να καταγραφούν σε πηγές. Οπότε κανείς δεν  μπορεί να τα αμφισβητήση:

Επίσης: επαινείται (και στην ταινία) η προσπάθεια του Καποδίστρια να ανασυστήσει το Ελληνικό κράτος (με συγκεκριμένη οικονομική, εργασιακή, εκπαιδευτική  και άλλες πολιτικές): το ζητούμενο δεν είναι αυτό: το ζητούμενο είναι (για αυτό ο Ρήγας συζήτησε για παμβαλκανική Ελληνική Δημοκρατία) εάν  η παρουσία του πρώην υπουργού εξωτερικών του τσάρου θα εγγυάτο την δημιουργία του κράτους που οραματίσθηκε ο Ρήγας. Ο Ρήγας όμως συζήτησε για ομόνοια σύμπνοια ένωση ενώπιον του κοινού λόγου: αυτά τα στοιχεία απουσιάζουν από τον Καποδίστρια, ειδικά ο κοινός λόγος δεν ανιχνεύεται στην διακυβέρνησή  του κατά την στιγμή την οποία είχε τεράστιες αντιπάθειες, ο Κοραής ήταν σφόδρα αντίθετος στην επιλογή του, ντόπιοι αγωνιστές και προεστοί δεν τον συμπαθούσαν, δεν υπήρχε ο κοινός λόγος και η  κοινή πράξη ώστε η Ελλάδα να αυτοκυβερνηθεί. Κυρίως όμως αφ΄ης στιγμής παραγκωνίσθηκαν οι αγωνιστές του 1821 και οι Νεοέλληνες διαφωτιστές και εκυβέρνησε ένας πρώην  τσαρικός αξιωματούχος έχουμε τη δημιουργία μίας νέας ιστορικής δομής: ήταν εύκολο ο διάδοχος του Καποδίστρια να είναι ο Όθωνας άρα να καθιερωθεί η μη Ελληνική κυβερνησιμότητα στο νεοσύστατο Ελληνικό κράτος: διότι από την στιγμή κατά την οποία τίθεται η ενός ανδρός αρχή και όχι η πολυφωνία των αγωνιστών και των νεοελλήνων διαφωτιστών ο Ελληνικός λαός μαθαίνει σε αυτή την ενός ανδρός αρχή και το πέρασμα στον Όθωνα φαντάζει λογικό.

Δεν τονίζεται πουθενά στην ταινία, γενικώς έχει ξεχασθεί ότι το καμάρι των Ελλήνων ήταν τα δημοκρατικά και φιλελεύθερα Συντάγματα: απότοκα των μορφωμένων Νεοελλήνων διαφωτιστών οι οποίοι μετέφεραν την Πλατωνική και Αριστοτελική πολιτειολογία στα Συντάγματα του Αγώνος: όπως και το διαφωτιστικό κλίιμα.Σε εποχές κατά τις οποίες τα ευρωπαϊκά συντάγματα  έδιδαν δικαίωμα περιορισμένης ψήφου τα Ελληνικά δημοκρατικά και φιλελεύθερα συντάγματα έδιδαν καθολικό δικαίωμα ψήφου. Οι Αμερικανοί ίδρυσαν στη βάση αυτή το Πολίτευμά τους το Κράτος των: οι Έλληνες γιατί όχι; Ήταν μεγάλη ήττα η παραίτηση των Ελλήνων από την γραμμή των Δημοκρατικών και Φιλελευθέρων Συνταγμάτων διότι παραχαράχθηκε ο σκοπός και η συνέχεια του Αγώνος: η επιλογή του Καποδίστρια ως ενός ανδρός αρχή εξαφάνισε την αρχική δημοκρατική και φιλελεύθερη στόχευση οδηγώντας το Ελληνικό Έθνος σε βυζαντινές μοναρχικές επικίνδυνες πρακτικές τις  οποίες τελικά επλήρωσε το Ελληνικό Έθνος  με τους ξενοφέρτους Βασιλείς. Φαντασθείτε την Αμερική να δέχεται Βρεττανό Βασιλέα έπειτα από τα δημοκρατικά και  φιλελεύθερα συντάγματά της.

Εν κατακλείδι: πουθενά στην ταινία δεν συζητείται η ΑρχαιοΕλληνικότητα της Ελληνικής  Επανάστασης: προβεβλημένοι νεοέλληνες διαφωτιστές (Κοραής, Καΐρης, Φεραίος, κ.α.) ωμίλησαν για την σύνδεση του Νεοελληνικού κράτους με την ΑρχαιοΕλληνική Πολιτειακή πραγματικότητα της Πλατωνικής Αριστοτελικής και άλλης πολιτειότητας. Οι Έλληνες στην παραμονή της Επανάστασης έδιδαν στα παιδιά τους Ελληνικά ονόματα. Οι Νεοέλληνες διαφωτιστές συζήτησαν για τη λογική διοργάνωση του Νεοελληνικού κράτους επί των ελλόγων αρχών των Αρχαίων Ελλήνων φιλοσόφων και Πολιτειολόγων. Πώς εξεχάσθηκαν όλα αυτά, πώς παρέκκλινε το Νεοελληνικό κράτος από την ιστορική του πορεία ξεχνώντας μέρος των ριζών του. Όλη αυτή η παρέκκλιση είναι ικανή να αποπροσανατολίσει το Ελληνικό κράτος ώστε πλήρως να χάσει τον  ιστορικό του δρόμο. Όλη αυτή η σύνδεση που γίνεται στην ταινία ανάμεσα στο Νεολληνικό κράτος και στην Χριστιανική Ορθοδοξία είναι έωλη, μονομερής. Η Ελληνική Επανάσταση ήταν τέκνο του Νεοελληνικού πολιτισμού και των πολεμιστών: Υπήρξε η στόχευση το Νεοελληνικό κράτος να αποτελέσει πλατωνική και αριστοτελική έλλογη συνέχεια. Πώς εξεχάσθηκαν όλα αυτά;

Η Ελλάς δεν έχει ανάγκη από μυθοπλασίες, αλλά από ήρεμη θεώρηση των ιστορικών δεδομένων αλλά και από την επανασύνδεσή  της με όσες ρίζες μπορούν να επαναφέρουν καρπούς χρησίμους για την ιστορική συνέχειά της.