Αναλύοντας το λογοτεχνικό κείμενο (Γ΄λυκείου) σύμφωνα με τις προσφερόμενες ρουμπρίκες.

 

Αναλύοντας το λογοτεχνικό κείμενο (Γ΄λυκείου) σύμφωνα με τις προσφερόμενες ρουμπρίκες.

Ας δώσουμε το παρακάτω κείμενο του Κ.Καβάφη.

Τείχη

Χωρίς περίσκεψιν, χωρίς λύπην, χωρίς αιδώ μεγάλα κι υψηλά τριγύρω μου έκτισαν τείχη. Και κάθομαι και απελπίζομαι τώρα εδώ. Άλλο δεν σκέπτομαι: τον νουν μου τρώγει αυτή η τύχη· 5διότι πράγματα πολλά έξω να κάμω είχον.Α όταν έκτιζαν τα τείχη πώς να μην προσέξω. Αλλά δεν άκουσα ποτέ κρότον κτιστών ή ήχον.Ανεπαισθήτως μ’ έκλεισαν από τον κόσμον έξω. [1896, 1897*] Ας δώσουμε την παρακάτω εκφώνηση. Ποιος είναι ο ηθικός σκοπός του ποιητού και με ποιους κειμενικούς δείκτες εκδιπλώνει το ποιητικό του ταλέντο επιτυγχάνοτας το σκοπό του αυτό; Ποια είναι η δική σου θέση στο ηθικό πρόβλημα το οποίο παραθέτει ο Καβάφης; Α. Κατανόηση και ερμηνεία του λογοτεχνικού κειμένου: Α1. Κατανόηση του βασικού θέματος/ιδέας/ιδεών και του συναισθηματικού κλίματος του κειμένου: Η κυρία ιδέα του Καβαφικού αυτού ποιήματος είναι η αν-ήθικος άγνοια, η μη συνειδητή άρα μη συγχωρητέα άγνοια η οποία οδηγεί στο μεγάλο ηθικό πρόβλημα της ετεροεξουσιότητος: Ο ποιητής παραδίδει την έννοια της κατάστασης κατά την οποία ο αγνοών άνθρωπος ετεροεξουσιάζεται διότι κάποιοι άλλοι κατάφεραν να τον κυβερνήσουν. Α2. Ερμηνεία του βασικού θέματος/ιδέας/ιδεών και του συναισθηματικού κλίματος του κειμένου: Εν αγνοία του υποκειμένου υψώθηκαν τα τείχη, η πνευματική δηλαδή και ηθική σκλαβιά. Δεν είναι τυχαίο ότι ο Καβάφης (μέγας γνώστης της ΑρχαιοΕλληνικής γραμματείας) καταφεύγει στο διπολισμό του ανοικτου και κλειστού χώρου: τα τείχη συμβολίζουν το πλατωνικό σπήλαιο, το Αναξιμάνδρειο σπέαρ, τα τρωϊκά τείχη όπου κρύπτεται το μυστικό της Ωραιότητος της Ελένης, αλλά και τα πατερικά τείχη των παθών, τα τείχη του τάφου όπου ο Ιησούς ετάφη. Άρα επειδή ο άνθρωπος ανήκει στην ανοικτή οντολογική συνέχεα (στο μεγάλο ξέφωτο της ύπαρξης του Χάϊντεγγερ) κάθε κλειστότητα είναι άγνοια, ηθική καθοδήγηση, απώλεια του οντολογικού ανοικτού Εγώ, ετεροεξουσιότητα. Επίσης κάθε τείχος (όπως το σώμα όπως ορίζεται στη σωκρατική Απολογία  και στον Κριτία) κάθε τι το οποίο κλείνει τους ανοικτούς οντολογικούς ορίζοντες του ανθρώπου είναι το εμπόδιο ανάμεσα στον Άνθρωπο της γνώσης κα του ήθους εν ελευθερία και στον άνθρωπο της εξάρτησης. Α3:Αναγνωστική ανταπόκριση (προσωπική τοποθέτηση – τεκμηρίωση) σχετική με το θέμα. Θεωρώ ότι ο άνθρωπος έχει τον κοινό Νού και Λόγο (σχετική θεωρία Πλάτωνος, Αριστοτέλους, Στωϊκών) ώστε εν τελεία κοινωνία να συν-υπάρχει με τους άλλους μέσα από την κοινή γνώση και συν-απόφαση: όπως λέγει και ο Πλάτων η αιδώς και η δίκη είναι οι ακροτελεύτειες δυνάμεις μίας κοινωνίας: ο Καβάφης παραδίδει ότι όταν καταργηθή η αιδώς η περίσκεψις και η  λύπη (η λύπη με την έννοια της ενσυναίσθησης τι μου επιτρέπεται σε σχέση  με τον Άλλον (εξ ού και το δελφικό παράγγελμα λύπης απέχου) τότε διαλύεται η σωστή Πολιτεία η οποία στηρίζεται στον κοινό λόγο άρα στην ηθική συν-απόφαση και οι άνθρωποι εξουσιάζουν ο ένας τον άλλον: εδώ ο Καβάφης παραδίδει όλες τις αιτίες της μη χρηστής πολιτείας και ζωής:  κάποιοι καταργούν τον κοινό λόγο και επιβάλλουν την άγνοια ως τείχη εντός των οποίων οι αγνοούντες άνθρωποι ετεροκαθορίζονται και ηθικώς χειραγωγούνται: άρα ο Καβάφης ξαναγράφει τον Πλάτωνα αρνητικά: εάν  η γνώση ελευθερώνει και επιστρέφει τον άνθρωπο στον κόσμο του Αγαθού η  άγνοια σκλαβώνει σε κακή σχέση  (κακή πίστη θα έλεγε ο Σάρτρ) με τους Άλλους άρα ο άνθρωπος της αγνοίας και της ηθικής χειραγώγησης σε σχέση με το θείο τον Άλλον και την Φύση χειραγωγείται (περίτρανο παράδειγμα η άγνοια του Ωραίου πώς έκτισε τα τείχη  της Τροίας τα οποία εάν δεν γκρεμίζονταν με τον Δούρειο Ίππο (τείχος και αυτό το οποίο έκρυβε τον τρόπο διάλυσης των τειχών) μέσα από το μυαλό του Οδυσσέα ο Άνθρωπος δεν μπορεί να φθάσει στο Νόστο του στον συμπαντικό σκοπό του). Β.Κειμενικοί δείκτες και στοιχεία συγκειμένου Οργάνωση και γλωσσική έκφραση του ερμηνευτικού σχολίου • Κατανόηση του βασικού θέματος/ιδέας/ιδεών και του συναισθηματικού κλίματος του κειμένου • Ερμηνεία του βασικού θέματος/ιδέας/ιδεών και του συναισθηματικού κλίματος του κειμένου  • Αναγνωστική ανταπόκριση (προσωπική τοποθέτηση – τεκμηρίωση) σχετική με το θέμα • Αναγνώριση και ανάδειξη των επιλογών του συγγραφέα (κειμενικοί δείκτες: γλώσσα, τεχνική, ύφος, εκφραστικά σχήματα, κ.ά.), που σχετίζονται με το θέμα του κειμένου • Αξιοποίηση κατάλληλων στοιχείων του συγκειμένου (εφόσον δίνεται). Ο ποιητής επιλέγει την τρομερή εικόνα των τειχών ώστε να περιγράψη την άγνοια, την ηθική εξάρτηση, την ετεροεξουσιότητα των ανθρώπων (δεν είναι τυχαίο ότι η λέξη  τείχος παραπέμπει στα περίφημα τείχη της κολάσεως (σε κάθε έννοα αγνοίας που προκαλεί φόβο και ηθική δουλεία, απώλεια οντολογικής συνεχείας). Η παρήχηση της λεξεως τείχη με την τύχη φέρει στο μυαλό  του αναγνώστου το ότι δεν πρέπει να αφήνουμε τίποτε εκτός λόγου εμείς θα πρέπει με τον κοινό νού και λόγο να δημιουργούμε τον κόσμο και την οντολογική πορεία μας. Η επανάληψις της λέξεως χωρίς δίπλα σε καθαρά πλατωνικά και αριστοτελικά συναισθήματα (λύπη για την ψυχή, περίσκεψη για το νού, αιδώ για το ήθος) προκαλεί την επίγνωση της παντελούς αρνητικής και αφαιρετικά απομονωμένης και σκληράς φύσεως όλων όσων προκάλεσαν τον εγκλεισμό των ανθρώπων σε αυτά τα τείχη (πρόκειται για όλους αυτούς οι οποίοι μας φέρουν στο νού την εικόνα του μονολιθικού Κύκλωπα, του Κρέοντος, πνευματικών και πολιτικών τυράννων όλων όσων σκοπό έχουν όχι την κοινή έλλογη πολιτική και υπαρξιακή εξέλιξη των ανθρώπων αλλά την εξουσιότητα των ολίγων επί των πολλών καταργηθέντος του λόγου και του κοινού ήθους): Το α΄ενικό δηλώνει ό,τι ο Πλάτων και οι Στωϊκοί ορίζουν ως ενδοσκόπηση: με τη σειρά από το νού (σκέπτομαι) αφυπνίζεται η ψυχή (η απελπισία στον Κίρκεγγωρ είναι υπαρξιακή κατηγορία ωρίμανσης και ενσυναίσθησης του παθόντος υποκειμένου) όλα αυτά μέσα από την αδράνεια της υπάρξεως η οποία πρέπει να σκεφθεί (κάθομαι, μας θυμίζει τον ήρεμο Οδυσσέα όταν καθόταν και εμάθαινε τους μνηστήρες προκειμένου έπειτα να τους σκοτώσει: άρα μπορούμε να πούμε ότι το υποκείμενο του ποιήματος ετοιμάζει την αντεπίθεσή του διότι υπαρξιακά ωριμάζει γνωρίζοντας ότι δεν ανήκει στον κλειστό χώρο των τειχών αλλά στον ανοικτό χώρο πέρα από τα τείχη). Με το ονοματικό σύνολο «πολλά πράγματα» το υποκείμενο δηλώνει βαθεία αυτογνωσία και ετερογνωσία: δεν ανήκει στον εγκλεισμό των τειχών όχι θεωρητικά αλλά πρακτικά διότι έχει να κάνει να πράξει πολλά: Το πράγμα για τους Έλληνες ήταν Χρήμα , χρήσιμος πράξις άρα η πνευματική και ηθική διαφοροποίηση του Υποκειμένου σε σχέση με τον κόσμο των τειχών είναι και πνευματική αλλά και πεπραγμένως ηθική. Με το τρομερό επίρρημα «ανεπαισθήτως» ο Καβάφης επιλύει το πρόβλημα του πλατωνικού Σοφιστού αλλά και του νεοπλατωνισμού, το πρόβλημα ανάμεσα στο όν και στο μη όν, στην εσωτερικότητα και στην εξωτερικότητα: η εσωτερικότητα είναι οντολογικώς ορθή όταν καθοδηγεί τον άνθρωπο στην ανακάλυψη όλων εκείνων των ιδεών και αξιών  οι οποίες όταν εξωτερικευθούν θα αποτελέσουν πολιτικό και συνεκτικό αρμό κοινής έλλογης πορείας των ελλόγων Υποκειμένων: αλλοιώς οι ατομικές εσωτερικές κλειστότητες, φαντασιώσεις, οι οποίες απομονώνουν το άτομο και το καθιστούν να μην προσέχει το περιβάλλον του ουσιαστικά υποδουλώνουν το νοούν υποκείμενο: ο Καβάφης κατά μεγαλειώδη τρόπο αντιπαραθέτει την ατομική κλειστότητα και αδιαφορία (η οποία ξυπνά όταν βλέπει τα τείχη  της σκλαβιάς ) στην κοινή συνειδητότητα όλων  των ελλόγων όντων  τα οποία ως κοινός λόγος είναι συν-υπεύθυνα για την οικουμενική ισχύ και επιβολή του δικαίου και του ορθού λόγου ως σκέψης  και ήθους. Άρα: γράφεται όλο το φιλοσοφικό υπόβαθρο του ποιήματος χωρίς το ποιητικό υποκείμενο ώστε να αναφανούν όλες οι ιδέες και αξίες του ποιητού: Ο άνθρωπος ως έλλογο όν θα πρέπει να έχει διά του λόγου ελευθέρα οντολογική  πορεία: αυτή στηρίζεται στην κοινή γνώση, ηθική ετοιμότητα, συν-είδηση. Επίσης στηρίζεται στα έλλογα συν-αισθήματα της  αιδούς και της δίκης: όταν οι άνθρωποι αυτοπεριορίζονται μέσα από την κακή χρήση του λόγου, και δεν καθιστούν τον λόγο κοινό αγαθό προκειμένου να επιτύχουν κοινά και συλλογικά οικουμενικά θέσφατα τότε κάποιοι επιτήδειοι κυβερνούν τον άνθρωπο κτίζοντας τείχη εντυπώσεων,ψευδών φαντασιώσεων θεών και ανθρώπων, φαντασιακών ιδεών και τρόπων ζωής: τότε οι έλλογοι άνθρωποι καταλαβαίνουν ότι ο λόγος ολοκληρώνεται όταν η εσωτερικότητα του κάθε ενός προβάλλει το σύνολο των ιδεών και αξιών οι οποίες θα γίνουν κοινό κτήμα μέσα από την οικουμενική συνεργασία και αποδοχή ενός κόσμου κοινού λόγου και αξιών. Η προσωπική γνώμη του μαθητού θα πρέπει να απαντά στο γιατί: «συμφωνώ με το ότι κάθε τείχος,  κάθε τι που κλείει τον άνθρωπο σε άγνοια και σε ηθική ετεροδουλεία είναι κάτι το κακό , διότι ο άνθρωπος ως νοήμον όν μπορεί μέσα από την κοινή δραστηριότητα του κοινού λόγου και ήθους, να πορευθεί σε κοινούς δρόμους κτισίματος ενός οικουμενικού κόσμου κοινής  ευτυχίας ευδαιμονίας ενώπιον του κοινού λόγου ο οποίος δεν στηρίζει κανένα  τείχος αντιθέτως περιμένει από όλους το λιθαράκι του κοινού εαυτού και κόσμου (ο μαθητής συνδέει την ελευθερία του λόγου με την επίγνωση του κοινού ανθρώπου και κόσμου).