Κατασκευάζοντας φύλλο εργασίας στην Iλιάδα του Ομήρου. Αρχαία Ελληνικά από Μετάφραση, β΄γυμνασίου.

 

Κατασκευάζοντας φύλλο εργασίας στην Iλιάδα του Ομήρου.

Αρχαία Ελληνικά από Μετάφραση, β΄γυμνασίου.

Η κορύφωση της αριστείας του Πατρόκλου και ο θάνατός του.

(« το κύκνειο άσμα και ο θάνατος του Πατρόκλου).

Κεντρικό θέμα: η ομοιότης δύο ανθρώπων  (Αχιλλέας-Πάτροκλος)με βάση την Ηρωϊκήν πράξιν. Η Μετατροπή του Ηρωϊκού πρακτέου σε Ηθική πράξη (Αριστοτέλης) προχώρησε στο να ομοιάζουν δύο άνθρωποι με βάση την Ηθική των πράξιν (η μεγαλειότης της μετατροπής του Ηρωϊκού σε Ηθικόν πρακτέον) δύο άνθρωποι πλέον είναι όμοιοι εάν πράττουν το ίδιο ηθικως (Γκαίτε: εν αρχή ήν  η πράξις).

Α. Σύνδεση με τα προηγούμενα.

Ο Πάτροκλος πηγαίνει συγκλονισμένος στον Αχιλλέα και του εκθέτει κλαίγοντας την τραγικότητα της κατάστασης των Αχαιών: Τον κατηγορεί για την ανάλγητη στάση του και τον παρακαλεί αφού δεν μπαίνει στην μάχη ο ίδιος να του δώσει τουλάχιστον την πανοπλία του και τους Μυρμιδόνες του. Ο Αχιλλέας δέχεται και θέτει τους όρους να μην πλησιάσει ο Πάτροκλος τα τείχη των Τρώων όταν ξεκινήσει την καταδίωξη των ηττημένων Τρώων.

Δομή- Θεματικοί άξονες.

1.Η φονική επέλαση του Πατρόκλου  (στ.684-697)

2. Η παρέμβαση του Απόλλωνος:  (στ. 6980725)

3.  Ο Έκτορας στην μάχη : (στ.726-750)

4. Μάχη γύρω από το νεκρό  σώμα του Κεβριόνη: (στ.751-785)

5. Ο αφοπλισμός του Πατρόκλου από τον Απόλλωνα: (στ.786-804)

6.  Η πτώση και ο θανάσιμος τραυματισμός   του Πατρόκλου : ( στ.805-817)

7. Η έπαρση του Έκτορος  (στ.818-842)

8. Τα τελευταία λόγια του Πατρόκλου: (στ.843-867).

Μέθοδος:

Α. Ερμηνευτική

Α1. Παράδοση Εννοιών, ιδεών και αξιών, σκοπού και τρόπων.

Β . Ομαδοσυνεργατική

Γ . Παιχνίδι ρόλων

Δ . Επαγωγική  (πορεία από τα γεγονότα προς τις ιδέες και τις αξίες).

Ε. Παράδοση  μορφολογικών τεχνικών (αφηγηματικών τεχνικών)-Χαρακτηρισμός προσώπων.

Στ. Παράλληλα κείμενα.

Ζ. Ανατροφοδότηση.

Α1. Η φονική  επέλαση του Πατρόκλου ως τα τείχη της Τροίας  (στ.684-697).

Πορεία από τα σχήματα λέξεων και λόγου προς τα νοήματα και τις αξίες ώστε να φανούν  αυτές οι ιδέες και οι αξίες ως αιτίες  και προθέσεις σκοπού  των πρωταγωνιστών.

π.χ. αποστροφή: Πάτροκλε οπόταν οι Θεοί σε εκάλεσαν στον Άδην (στ.693): προβάλλεται η συμπαντική σειρά ότι οι Θεοί καθορίζουν την πορεία ζωής των Θνητών και οι Θνητοί ΄μέσω των πράξεών του ακολουθούν την ανάλογη ειμαρμένη.

Α2.Η παρέμβαση του Απόλλωνα : αναχαίτιση του Πατρόκλου από τα τείχη και η προτροπη προς τον Έκτορα για επίθεση (στ. 698-725).

Πορεία από τα σχήματα λέξεων και λόγου προς τα νοήματα και τις αξίες ώστε να φανούν  αυτές οι ιδέες και οι αξίες ως αιτίες  και προθέσεις σκοπού  των πρωταγωνιστών.

Π.χ. Ο Πάτροκλος παρομοιάζεται με θεό (ως δαίμων εχύθη) τοιούτως  θα δικαιολογηθή και η παρέμβαση του Απόλλωνος : ένας που είναι όμοιος με θεό μόνον από ίσον αξίας θεό πρέπει να αντιμετωπισθεί.

…………………..

Α2.Αναφορά στην Αριστεία γενικώς.

Η ξεχωριστή ανδρεία που επιδεικνύει ένας πολεμιστης στο πεδίο της μάχης ονομάζεται από τους αρχαίους Αριστεία.

Ο τρόπος παρουσίασης από τον Όμηρο της Αριστείας είναι ο εξής:

Περιγράφεται επακριβώς ο οπλισμός των ηρώων

Συχνά οι  Ήρωες πολεμούν μαζί

Οι Ήρωες που αριστεύουν ενδυναμώνονται από κάποιο θεό και  έχουν την συνεχή συμπαράστασή του.

Συχνά μεθούν από την επιτυχία τους   και φθάνουν και οδηγούνται στην Ύβρη.

Η Αριστεία του Πατρόκλου:

Ο ποιητής χρησιμοποιεί πολλά στοιχεία από την παραπάνω μέθοδό του και για την περιγραφή της αριστείας του Πατρόκλου:

Περιγράφεται με λεπτρομέρειες ο οπλισμός του Πατρόκλου (στ. 130 κ.ε.)

Ο Πάτροκλος έτοιμος  για την μάχη έλαμπε μέσα στα άρματα του Αχιλλέα (στ.279)

Ο Πάτροκλος διαπράττει ύβρη (Π, 784, κ.ε).

Χρησιμοποιείται και η παρομοίωση για την δράση του Πατρόκλου: ο Πάτροκλος σκότωσε τον Θέστορα και τον σήκωσε ψηλά όπως ο ψαράς σηκώνει ένα ψάρι.

…………..

Εννοιοποίηση των γεγονότων της Αριστείας του Πατρόκλου.

Ο Πάτροκλος ως το Φαίνεσθαι.

Το πρόβλημα της ταυτότητας: που αρχίζει ο δικός μου Εαυτός και που τελειώνει η προσποίηση ότι εγώ είμαι ο Εαυτός μου ή κάποιος Άλλος (ο Πάτροκλος ενίκησε ως Αχιλλέας και ως Πάτροκλος απέθανε).

Το πρόβλημα της Αληθείας περί του Εαυτού ως Είναι και Φαίνεσθαι.

Ο ρόλος του Θεού Απόλλωνος.

1^ο επίπεδο: Οι Θεοί στα έπη του Ομήρου αντιπροσωπεύουν τις δυνάμεις εκείνες μέσα στις οποίες συνυπάρχουν το καλό και το κακό  είναι μαζί θεοί και δαίμονες καλού και κακού. Κατά αυτόν τον τρόπο  ο Απόλλωνας προσέγγισε τον Πάτροκλο ύπουλα και τον χτύπησε από πίσω, έχουμε δηλαδή το μοτίβο μίας πανίσχυρης συμπαντικής δυνάμεως η οποία επιβάλλεται στον Άνθρωπο.

2^ο επίπδεο:  Ας προσέξουμε όμως: ο Απόλλων δεν σκοτώνει τον  Πάτροκλο, αυτό συνδέεται με την έναρξη του ελλόγου ανθρωποκεντρικού στοιχείου: ο Άνθρωπος Πάτροκλος πρέπει να πεθάνει κατά λογικό τρόπο: από θνητό ώστε να είναι λογικοφανής ο θάνατός του: ο Όμηρος λοιπόν παύει το παραμυθικό στοιχείο, οι Ήρωές του γίνονται φορείς λόγου και ανθρωποκεντρικής σοβαρής και ισοβαρούς λογικότητος ανάμεσα σε σκέψεις και πράξεις.

3^ο επίπεδο: Δεν είναι βέβαια τυχαίο ότι ο Απόλλωνας προχωρεί στην αποκάλυψη (εκκάλυψη για τον Χάϊντεγγερ) του Πατρόκλου: ο Θεός της Γνώσεως αποκαλύπτει την διαφορά ανάμεσα στο Είναι και στο Φαίνεσθαι: άρα Γνώση είναι η αποκάλυψη του πραγματικού Εαυτού ως Είναι, άρα Αλήθεια είναι η συνδυαστικότητα αυτού που Εγώ ξέρω ότι είμαι σε σχέση με αυτό που και οι άλλοι ξέρουν ότι Είμαι: αυτά τα δύο γνωσιακά επίπεδα όταν ταυτίζονται είναι η Αλήθεια: άρα ο Όμηρος εγκαινιάζει την Αλήθεια ως Σχέση ανάμεσα σε δύο μεγέθη: η Αλήθεια αυτή είναι τρομερά σημαντική διότι μέχρι εκείνη την στιγμή αλήθεια ήταν η επιβολή του Θείου: ο Όμηρος στην πορεία του προς τον Ανθρωποκεντρικό ελλογισμό δημιουργεί την αλήθεια ως ταύτιση αυτού που Είμαι με αυτό που και οι άλλοι βλέπουν και ξέρουν ότι Εϊμαι: πολλά χρόνια αργότερα και ο  Θωμάς ο Ακινάτης θα διακηρύζει ότι η Αλήθεια είναι σχέση  ανάμεσα στο νού και στις αισθήσεις, ο Κάντ επίσης θα προσφέρει την Αλήθεια ως σχέση ανάμεσα σε αυτό που έχω στο νού μου και σε αυτό που αποδεικνύω διά των αισθήσεων (κριτικός λόγος).

Ο ορισμός του Ομηρικού θανάτου.

Η εικόνα της προσωποποιημένης Ψυχής  του Πατρόκλου θρηνούσα και κλαίουσα διότι πλέον είναι άυλη ασώματη έχουσα μορφή και τις λοιπές δυνάμεις συμπαντικές συνεχείας άλλου τρόπου και είδους: άρα ο Όμηρος προλογίζει τον Αριστοτέλη ότι ο άνθρωπος είναι σύνολο ύλης και μορφής , θάνατος εστί το ξεχώρισμα αυτών των δύο και η συνέχεια της ατομικής οντολογικής μορφικής δύναμης  του ανθρώπου με άλλο τρόπο.

Η απαρχή της πράξης.

Πλέον η ταυτότητα δύο ανθρώπων στηρίζεται όχι στην σκέψη αλλά στην πράξη: οι Τρώες ξεγελώνται όχι διότι ο Πάτροκλος ομιλεί ή σκέπτεται ως ο Αχιλλέας, αλλά επειδή πράττει ως ο Αχιλλέας: άρα μέσω του Πατρόκλου έχουμε την αποθέωση της ανθρωπίνης πράξης ως δηλωτικού παράγοντος που ταυτοποιεί κάποιον άνθρωπο: σε αυτό το σημείο ο  Όμηρος προλαμβάνει τα Ηθικά Νικομάχεια του Αριστοτέλους όπου ο Σταγειρίτης ενώνει  τους ανθρώπους ενώπιον της Ηθικής πράξης όπως ο Αχιλλέας και ο Πάτροκλος ταυτοποιούνται έναντι της Ηρωϊκής πράξης: Άρα το Ηθικό είναι το ηρωϊκό και αντιστρόφως.

Χαρακτηρισμός προσώπων.

Πάτροκλος: γενναίος, ορμητικός, ακούραστος.

Έκτορας: γενναίος, ικανός, αλλαζόνας, επηρμένος.

 

Ομάδες:

Ομάδα Α.

Η Ομάδα Α ως καλλιτέχνες θα αποτυπώσουν ως εικόνα ζωγραφικής, ή ως ποίημα, ή ως άλλη απεικόνιση την σκηνή του θανάτου του Πατρόκλου και θα αποκαλύψουν τα κορυφαία συναισθήματα των πρωταγωνιστών.

Ομάδα Β.

Η Ομάδα Β ως ερευνητές θα ερευνήσουν το φαινόμενο του θανάτου στην λογοτεχνία, στην  θρησκεία και αλλού.

Παράλληλα κείμενα:

Α. Στο παρακάτω κείμενο από την Ελένη του Ευριπίδου να σημειώσετε τη σημασία κάποιος άνθρωπος να παρουσιάζεται ως κάποιος που τελικά δεν είναι.Ο Τεύκρος θεωρεί εν αγνοία του ότι η Ελένη φταίει για  όσα κακά αποκαλύπτει, ενώ εν αγνοία του η πραγματική Ελένη είναι ενώπιόν του.Να φαντασθείτε τι θα συνέβαινε εάν τελικά ο Πάτροκλος ως Αχιλλέας κατέλυε την Τροία.

ΕΛΕ:Ήσουν λοιπόν στην ξακουσμένη Τροία, ξένε;

TEY. Την κούρσεψα, μα πάω κι εγώ χαμένος. 130

ΕΛE. Την έκαψαν, την έχουν κάνει στάχτη;

TEY. Δε μένει από τα κάστρα της σημάδι.

 ΕΛE. Δύσμοιρη9 Ελένη, παν για σένα οι Φρύγες.

TEY. Κι οι Έλληνες˙10 τρανό κακό έχει φέρει.

ΕΛE. Πόσος καιρός που πήρατε την πόλη; 135

TEY. Εφτά χρονιές περάσαν από τότε.

ΕΛE. Και πρώτα πόσο μείνατε στην Τροία;

TEY. Πολλά φεγγάρια, δέκα χρόνια ακέρια.

ΕΛE. Και την Ελένη πήρατε της Σπάρτης;

TEY. Την έσυρε ο Μενέλαος απ’ την κόμη. 140

 ΕΛE. Είδες εσύ τη δύστυχη ή σου το ’παν;

TEY. Με τα ίδια μου τα μάτια, ως βλέπω εσένα.

Β. Δίδεται το παρακάτω κείμενο:

Πλούταρχος, Περὶ ἠθικῆς ἀρετῆς, 443 c-d.

Για τούτο σωστά και το ήθος ονομάστηκε έτσι· το ήθος, δηλαδή, για να το πούμε σχηματικά, είναι ποιότητα του αλόγου, και ονομάζεται έτσι γιατί το άλογο, πλαθόμενο από τον λόγο, αποκτά την ποιότητα τούτη και τη διαφορά από τη συνήθεια (έθος), αφού ο λόγος δεν επιθυμεί να εξαλείψει εντελώς το πάθος (ούτε δυνατόν είναι, άλλωστε, ούτε το καλύτερο), αλλά του επιβάλλει κάποιο όριο και τάξη και του εμφυτεύει τις ηθικές αρετές, οι οποίες δεν είναι έλλειψη πάθους αλλά συμμετρία παθών και μεσότητα· ο λόγος, μάλιστα, εμφυτεύει τις ηθικές αρετές διά της φρονήσεως, κάνοντας τη δύναμη του παθητικού ευπρεπή έξη. Λέγεται, εξ άλλου, πως η ψυχή κατέχει τα εξής τρία· δύναμη, πάθος, έξη. Η δύναμη είναι αφετηρία ή υλικό του πάθους, όπως, για παράδειγμα η οργιλότητα, η ντροπαλότητα, η τολμηρότητα. Το πάθος είναι ένα είδος κίνησης της δύναμης, όπως η οργή, το θάρρος, η ντροπή [η τόλμη]. Η έξη, τέλος, είναι ισχύς και κατάσταση της δύναμης του αλόγου, που προέρχεται από τη συνήθεια και γίνεται, αφενός, κακία, αν το πάθος παιδαγωγήθηκε άσχημα από το λόγο, και, αφετέρου, αρετή, αν (το πάθος) παιδαγωγήθηκε σωστά.

Να σκεφθείτε με ποιόν τρόπο δύο άνθρωποι θα μπορούσαν να θεωρούνται όμοιοι με βάση την ηθική τους πράξη όπως ο Πάτροκλος και ο Αχιλλέας εθεωρούντο όμοιοι με βάση την ηρωϊκή των πράξιν.