α. Κλίση αρσενικών
Ουσιαστικά σε -ας (ισοσύλλαβα)
Ενικός αριθμός
| ||||
Ονομ.
|
ο
|
πατέρας
|
μήνας
|
κήρυκας
|
Γεν.
|
του
|
πατέρα
|
μήνα
|
κήρυκα
|
Αιτ.
|
τον
|
πατέρα
|
μήνα
|
κήρυκα
|
Κλητ.
|
πατέρα
|
μήνα
|
κήρυκα
| |
Πληθυντικός αριθμός
| ||||
Ονομ.
|
οι
|
πατέρες
|
μήνες
|
κήρυκες
|
Γεν.
|
των
|
πατέρων
|
μηνών
|
κηρύκων
|
Αιτ.
|
τους
|
πατέρες
|
μήνες
|
κήρυκες
|
Κλητ.
|
πατέρες
|
μήνες
|
κήρυκες
| |
Τα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι παροξύτονα και προπαροξύτονα.
Διακρίνονται σε δύο υποκατηγορίες: σε όσα στη γενική πληθυντικού τονίζονται στην παραλήγουσα και σε όσα τονίζονται στη λήγουσα. Στην πρώτη υποκατηγορία ανήκουν όλα τα ουσιαστικά που έχουν κατάληξη -ας, εκτός από τα δισύλλαβα, ενώ στη δεύτερη όλα τα δισύλλαβα σε -ας και όσα λήγουν σε –ίας και -ίστας.
Σύμφωνα με το πατέρας κλίνονται τα ουσιαστικά αγώνας, αιώνας, κανόνας, χαρακτήρας, χειμώνας κ.ά.
Σύμφωνα με το μήνας κλίνονται τα ουσιαστικά λοχίας, επαγγελματίας κ.ά.
Σύμφωνα με το κήρυκας κλίνονται τα ουσιαστικά άξονας, γείτονας, ελέφαντας, λέκτορας, πρόσφυγας, ρήτορας, φύλακας κ.ά.
Μορφολογική ποικιλία
Ορισμένα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας παρουσιάζουν, σε περιπτώσεις τυπικού ή χιουμοριστικού ύφους, στη γενική του ενικού και κατάληξη -ος, π.χ. πρίγκιπος, μηνός, κηδεμόνος, μάρτυρος σε φράσεις όπως: Μένει στην (οδό) Πρίγκιπος Νικολάου. Το συμβάν έγινε παρουσία μάρτυρος.
Πολύ λίγα προπαροξύτονα ουσιαστικά παρουσιάζουν, κυρίως σε οικείο ύφος και κατά κανόνα στον προφορικό λόγο, στην ονομαστική και στην αιτιατική του πληθυντικού μορφολογικούς τύπους με καταλήξεις σε -οι και -ους αντίστοιχα, με παράλληλη μετακίνηση του τόνου στην παραλήγουσα (π.χ. οι γειτόνοι, τους γειτόνους, οι μαστόροι, τους μαστόρους), σε φράσεις όπως: Έχω πέντε έξι καλούς γειτόνους και πορεύομαι στη ζωή.
Ουσιαστικά σε -ης (ισοσύλλαβα)
Ενικός αριθμός
|
Πληθυντικός αριθμός
| ||||||
Ονομ.
|
ο
|
μαθητής
|
επιβάτης
|
οι
|
μαθητές
|
επιβάτες
| |
Γεν.
|
του
|
μαθητή
|
επιβάτη
|
των
|
μαθητών
|
επιβατών
| |
Αιτ.
|
τον
|
μαθητή
|
επιβάτη
|
τους
|
μαθητές
|
επιβάτες
| |
Κλητ.
|
μαθητή
|
επιβάτη
|
μαθητές
|
επιβάτες
| |||
Τα ουσιαστικά αυτής της κατηγορίας είναι οξύτονα και παροξύτονα.
Όλα τονίζονται στη γενική πληθυντικού στη λήγουσα.
Ορισμένα ουσιαστικά σε -ης που δηλώνουν επάγγελμα σχηματίζουν, σε ύφος κατά κανόνα οικείο, και θηλυκό ουσιαστικό σε -ισσα και σε -ίνα, π.χ. η γυμνασιάρχης και η γυμνασιάρχισσα, η βουλευτής και η βουλευτίνα.
Σύμφωνα με το μαθητής κλίνονται τα ουσιαστικά βουλευτής, σπουδαστής κ.ά.
Σύμφωνα με το επιβάτης κλίνονται τα ουσιαστικά βιβλιοπώλης, στρατιώτης κ.ά.