Η Οντολογικότητα του Ομηρικού ρήματος (Ιλιάδα, ραψωδία: Α) σε διαρκή αναφορά με την νοησιοκρατικότητα του Πλατωνικού ρήματος (Απολογία Σωκράτους).

 

Η Οντολογικότητα του Ομηρικού ρήματος (Ιλιάδα, ραψωδία: Α) σε διαρκή αναφορά με την νοησιοκρατικότητα του Πλατωνικού ρήματος (Απολογία Σωκράτους).

Η δύναμις, η εξέλιξις, η ενέργεια, σε μία πρόταση, στο λόγο γενικότερα, επέρχεται διά του ρήματος: το ρήμα κινεί τα υποκείμενα και τα αντικείμενα, και τους λοιπούς όρους μίας πρότασης: το ρήμα ρέει την ενέργεια και τις  δυνάμεις της Φύσης, της Ιδέας, του Ανθρώπου. Σκοπός αυτής της εργασίας είναι να φανεί και ίσως να αποδειχθή ότι το Ομηρικό Ρήμα κινείται και εξελίσσει έναν ευρύτερο κόσμο Όντων και Υποκειμένων επειδή ακριβώς δεν έχει καταστή τόσο προσωπικό όσο το πλατωνικό υποκείμενο: ίσως η εξήγηση να είναι απλή: ο Ομηρικός κόσμος προσπαθεί να εξέλθη του Μύθου και σε αυτήν την μεταιχμιακή προσπάθεια όλα τα Όντα έχουν  δύναμιν και ενέργεια ροής, πράξης, εξέλιξης.

Αντιθέτως φαίνεται ότι στο νοησιοκρατικό πλατωνικό σύμπαν το ρήμα προσωποποιείται: το υποκείμενο δεν μπορεί να είναι παρά το έλλογο υποκείμενο το οποίο δια του ρήματος ρέει δυνάμεις λόγου, αρετής, ηθικής πράξης και ενδελεχούς εξέλιξης. Ένα πρώτο παράδειγμα σε αυτή τη διαπίστωση είναι οι στίχοι του προοιμίου: ἣ μυρί᾽ Ἀχαιοῖς ἄλγε᾽ ἔθηκε  (Α,2): Η Μῆνις του Αχιλλέως έθεσε πολλά δεινά στους Αχαιούς: Παρατηρούμε ότι ο Όμηρος Υποκειμενοποιεί το οργιώδες συναίσθημα του Βασιλέως της Φθίας προκειμένου να τονίσει ότι αυτό εκίνησε τις εξελίξεις σε σχέση με τη ροή του Τρωϊκού πολέμου: Ο Σωκράτης ανοίγει την Απολογία του με την περίφημον φράσιν: Ὅτι μὲν ὑμεῖς, ὦ ἄνδρες Ἀθηναῖοι, πεπόνθατε ὑπὸ τῶν ἐμῶν κατηγόρων (17a): Ας προσέξουμε ότι ο Όμηρος διαχωρίζει την οργή από το πρόσωπο διότι πολύ απλά ακόμη το πρόσωπο δεν είναι κατασταλαγμένο  ως έλλογος συνειδητή ύπαρξις σε  σχέση με τον εαυτόν του και τους άλλους:  ειδικά οι ήρωες είναι ελεύθεροι σε σχέση με τα συναισθήματά των και τις πράξεις των σε σχέση με τον Εαυτόν των και τους Άλλους: ο Σωκράτης όμως δεν θεωρεί ότι η οργή  που ένοιωσαν κάποιοι ακούγοντας τους κατηγόρους του είναι κάτι ξεχωριστό από την προσωπικότητά των: για αυτό και ταυτίζει το όνομα κατήγορος ως συνειδητή έλλογον ύπαρξη με το σύνολο των συναισθημάτων και σκέψεων και υποκειμενοποιεί τον κατήγορο και όχι την οργή που αυτοί προξένησαν: Άρα οι κατήγοροι προκάλεσαν οργή αλλά το  υποκείμενο (έστω ως ποιητικό αίτιο) πρέπει να είναι οι κατήγοροι διότι πλέον στην προσωποπαγή έλλογον πολιτεία του Πλάτωνος ο άνθρωπος είναι ένα με τα συναισθήματά του και τις σκέψεις του.

Ο στίχος (Α, 55) είναι εκπληκτικής για την Ιλιάδα συμπαντικής δυναμικής και σημασίας: τῷ γὰρ ἐπὶ φρεσὶ θῆκε θεὰ λευκώλενος Ἥρη·(εννοείται ἐπὶ φρεσὶ Αχιλλέως): η Ήρα προσπάθησε να λογικεύσει το όλο πράγμα με τον λοιμό ο οποίος έπληξε τους Αχαιούς, έθεσε λοιπόν στο Νού (τας φρένας) του Αχιλλεώς σκέψιν σύγκλησης συνέλευσης των Αχαιών όπου ο μάντις Κάλχας θα έπρεπε να εξηγήσει την πηγή του κακού: η Ήρα ως ροή δυνάμεων και ενεργειών είναι  πηγή σκέψεως στον Αχιλλέα, στον Ομηρικό άνθρωπο γενικότερα: το ρήμα στον Όμηρο πηγάζει από τις συμπαντικές πηγές και καταλήγει στα ρείθρα των Ανθρώπων, μεταφέροντας σκέψεις και πράξεις ως απορροές συμπαντικών δυνάμεων: άρα το ρήμα εμπερικλείει στον Όμηρο ένα ολόκληρο σύμπαν στο οποίο ο άνθρωπος δεν σκέπτεται αλλά δέχεται σκέψεις: ο Αχιλλέας δεν εσκέφθη αυτός , εδέχθη την ροή της  σκέψης εκ της Ήρας: το ρήμα στον  Όμηρο παρουσιάζει τον Άνθρωπο ως αποδέκτη θείας σκέψης και προσφέρει όλη την οδό πορείας της σκέψης έως τα φρένας του Αχιλλέως.

Ο Σωκράτης όμως διά των ρημάτων που χρησιμοποιεί παρουσιάζει τον εαυτόν του απολογούμενο, παρουσιάζει ως δικές του τις σκέψεις τις  οποίες εν τη αγορά των Αθηναίων έλεγε: (17b): τοῦτο ὑμῶν δέομαι καὶ παρίεμαι· ἐὰν διὰ τῶν αὐτῶν λόγων ἀκούητέ μου ἀπολογουμένου δι᾽ ὧνπερ εἴωθα λέγειν καὶ ἐν ἀγορᾷ ἐπὶ τῶν τραπεζῶν. Πλέον το πλαίσιο του Σωκράτους είναι τελείως διαφορετικό ως τόπος και χώρος  (σε σχέση με τον Όμηρο και τον κόσμο του) για αυτό εξάλλου το ρήμα προχωρεί συγκεκριμένο προσωπικό και απολογητικό λόγο: το Ομηρικό γ΄ενικό μετατρέπεται σε αυστηρό α΄ενικό στον Σωκρατικό λόγο: η Πόλις έχει αντικαταστήσει το σύμπαν του Ομήρου, ο Έλλογος  Άνθρωπος του προΑναξαγορείου Νοός  έχει αντικαταστήσει το θείο με τον ανθρώπινο νού, τώρα η Ήρα είναι η υπό εξήγηση ροή των σκέψεων και συναισθημάτων στον άνθρωπο. Το Πλατωνικό ρήμα μετατρέπει το Ομηρικό σύμπαν σε πόλιν συγκεκριμένων οντοτήτων, ανθρωποποιημένο, όλα ξεκινούν και τελειώνουν από  και προς τον ανθρώπινο νού, τώρα οι θεοί είναι ιδέες και αξίες οι οποίες θα πρέπει πλήρως να ελεγχθούν από τον όλο και πιο προσωποποιημένο και απομονωμένο σε σχέση με το σύμπαν άνθρωπο ο οποίος σταδιακά προσαρμόζει το ρήμα ως σκέψη και πράξη στην καταλληλότητα και ευδαιμονία της πολιτικής  ζωής.

Στον Ομηρικό κόσμο το ρήμα αρνείται να κρυβεί πίσω από  το απαρέμφατο, ό Όμηρος προσφέρει τους ίδιους ανοικτούς ορίζοντες και για το ρήμα και για το απαρέμφατο διότι δεν ξεχωρίζει την ροή της ενέργειας ανάμεσα σε προσωπικά και χαοτικά όντα: άς γίνουμε πιο συγκεκριμένοι: το ρήμα καταστάλαξε ως ρήμα όταν άρχισε να προσφέρει συγκεκριμένες προσωπικές σκέψεις ενέργειες και πράξεις συγκεκριμένων ελλόγων υποκειμένων: το απαρέμφατο εκάλυψε ως σκληρός γραμματικός τύπος ακριβώς αυτό το κενό που άφησε το ρήμα στον νοησιοκρατικό συγκεκριμένο προσωπικό λόγο, όταν  το ρήμα πλέον έπρεπε να ομιλεί για συγκεκριμένες πράξεις συγκεκριμένων ανθρώπων: ποιος ρηματικός τύπος θα συζητούσε για τις σκέψεις πράξεις ενέργειες χαοτικών οντοτήτων ή ποιος γραμματικός τύπος δεν θα έκλεινε το χάος των ενεργειών και σκέψεων σε συγκεκριμένα προσωπικά ρήματα: το απαρέμφατο (ού παρεισφρέει η προσωπική ενέργεια και το απαρέμφατο ως μη παρειφρέον την σκληρή προσωπική ενέργεια αναφέρεται στην χαοτική δυναμική της ενέργειας πρίν αυτή περιορισθεί στο προσωπικό ρήμα): παραδίδει λοιπόν ο Όμηρος (Α, 98): πρίν γ᾽ ἀπὸ πατρὶ φίλῳ δόμεναι ἑλικώπιδα κούρην.  Το απαρέμφατο του ρ. δίδωμι (αορίστου) έδωκα (απαρέμφατο δόμεναι) δεν χάνει την χάριν του ρήματος: δεν έχει ακόμη γίνει δούναι, κρατεί την δυναμική  γραμματική έκφραση του ρήματος γιατί  όμως; Διότι είτε μέσω του ρήματος είτε μέσω του απαρεμφάτου, ο Ομηρικός κόσμος δεν διαχωρίζει τις προσωπικές δυναμικές του ρήματος από τις δυναμικές του απαρεμφάτου ( το οποίο όπως είπαμε προσφέρει τις μη παρεισφρέουσες στο ρήμα ως προσωπικές ενέργειες χαοτικές ενέργειες του σύμπαντος (την ενέργεια ως τέτοια): ο Όμηρος με το απαρέμφατο δόμεναι προσφέρει ισχυρή ρηματική ενέργεια ως ανθρώπινη σκέψη και πράξη: πρίν επιστρέψουμε και αποδώσουμε την Χρυσηΐδα στον Πατέρα της δεν θα σταματήσει η εκδίκηση του Απόλλωνος. Θα μπορούσε να το αποδώσει με το  ρήμα: δόμεν: όμως και το ρήμα και το απαρέμφατο κείνται και κινούνται στον ίδιο κόσμο θεών και ανθρώπων άρα δεν έχουν την τεράστια διαφορά που απέκτησαν όταν στην πλατωνική υποκειμενική σωκρατική πολιτεία το ρήμα έπρεπε να περιγράφει πράξεις και σκέψεις προσώπου και το απαρέμφατο την χαοτική ενέργεια  του ρήματος όπου δεν παρεισφρέει το προσωπικόν του ρήματος. Άρα ο Όμηρος έχει μία χαμένη γραμματική ενότητα στους τύπους διότι ακόμη δεν έχει σκληρά διαχωρισθεί ο άνθρωπος από το χαοτικό σύμπαν:

Ας προσέξουμε στην απολογία του Σωκράτους την παρακάτω πρόταση: (18c): οἱ γὰρ ἀκούοντες ἡγοῦνται τοὺς ταῦτα ζητοῦντας οὐδὲ θεοὺς νομίζειν. Το ρήμα ἡγοῦνται έχει μία καθαρά «βασιλική» χρήση: απλά μεταφέρει την κυρία ροή της ενεργείας προς το απαρέμφατο νομίζειν: διότι στον Σωκρατικό προσωπικό άνθρωπο, στον έλλογο Σωκρατικό άνθρωπο όπου όλα έχουν νοητικά ως σκέψεις, νοήσεις, αρετές και αξίες, ταξιθετηθεί, το ρήμα ικανοποιεί τον προσωπικό άνθρωπο, ενώ το απαρέμφατο όλες εκείνες τις χαοτικές δυνάμεις οι οποίες δεν μπορούν να κλεισθούν στις ανθρώπινες λογικές ενέργειες και δυνάμεις: γιατί δεν λέγει ο Σωκράτης: οἱ γὰρ ἀκούοντες τοὺς ταῦτα ζητοῦντας οὐδὲ θεοὺς νομίζουσιν; Διότι η άρνησις του θείου αποτελεί χαοτική ενέργεια η οποία δεν μπορεί να κλεισθεί στο ρήμα ως προσωπική διαδικασία και αφήνεται στην μη παρεισφρέουσα ροή εν προσώπω του απαρεμφάτου ώστε να φανεί πιο χαοτική και απρόσωπη του ρήματος ενέργεια η άρνησις του θείου.  Όταν όμως ο Κάλχας αναφωνεί προς τον Αχιλλέα (Α, 75-6): ««ὦ Ἀχιλεῦ, κέλεαί με, Διῒ φίλε, μυθήσασθαι
μῆνιν Ἀπόλλωνος ἑκατηβελέταο ἄνακτος» το απαρέμφατο μυθήσασθαι είναι ένα με το ρήμα ως ροή ενεργείας και δυνάμεως του μάντεως διότι στον Ομηρικό κόσμο οι άνθρωποι συμπαντικώς συνυπάρχουν τοις συμπαντικοίς θεοίς και το απαρέμφατο απλά περιγράφει την ροή δυνάμεως εκ των θεών η οποία όμως είναι ενιαία με την ρηματική διατύπωση της ιδιας απαρεμφατικής διατύπωσης διότι οι άνθρωποι συνυπήρχαν τοις θεοίς: Για αυτό εξάλλου και στους Αττικούς συγγραφείς (Θουκυδίδης, Ξενοφών κ..π) όλο και περισσότερο θα υποχωρεί το απαρέμφατο (ως γραμματικός τύπος περιγράφων χαοτικές μη προσωπικές δυνάμεις) χάριν της μεγίστης χρήσης μετοχών διότι η μετοχή μπορεί και προσφέρει την μετοχική και συμμετοχική δύναμη των ανθρώπων. Για αυτό εξάλλου και στην Νέα Ελληνική το απαρέμφατο (ως χαοτικός γραμματικός τύπος προσφέρων την ενέργεια εν τη οποία δεν παρεισφρέει το άτομο αλλά δίδεται η ενέργεια ως τέτοια) και επειδή η Νέα Ελληνική είναι γλώσσα του συγκεκριμένου ανθρώπου, στην Νέα Ελληνική το απαρέμφατο εχάθη (σε  μία διεργασία η οποία ξεκίνησε από την έλλογη φιλοσοφία η ηοποία στηρίχθηκε περισσότερο στο ρήμα ως κίνησις προσωπικού ανθρώπου παρά στο χαοτικό απαρέμφατο).

Στην Α, 84 (Ιλιάδα) διαβάζουμε: «Τὸν δ᾽ ἀπαμειβόμενος προσέφη πόδας ὠκὺς Ἀχιλλεύς». Έχουμε σε αυτήν την τρομερή πρόταση (τρομερή λόγω της αποκάλυψης της πλήρους χαρακτηριστικότητος του Αχιλλέως ως ωκύς τους πόδας αλλά και ωκύμορος) το σύνθετο ρήμα: προσέφη. Ο Όμηρος γεννά πολλά σύνθετα  ρήματα και μπορούμε να καταλάβουμε τον τρόπο παραγωγής των συνθέτων ρημάτων εάν καταλάβουμε ότι οι προθέσεις μεταφέρουν πληροφορίες  τόπου, χρόνου, τρόπου κ.λ.π. Σε σχέση με τον ωκύποδα Αχιλλέα: όταν υπάρχει ο ωκύπους Αχιλλεύς το απλό ρήμα έφη δεν φθάνει και δεν επαρκεί: ο ωκύπους Αχιλλεύς απασχολεί πλείονα τόπο και χρόνο, έχει ικανότητες οι οποίες θα πρέπει να αποδοθούν από ένα σύνθετο ρήμα ώστε να φανούν πλήρως οι κινήσεις του Αχιλλέως: άρα οι Ήρωες οι οποίες έχουν ιδιότητες αυξημένες στο χώρο και στο χρόνο έφεραν και τα σύνθετα ρήματα ώστε να υπάρχει ακρίβεια περιγραφής τόπου, τρόπου, χρόνου κ.λ.π ,με βάση τις προθέσεις: άρα το απλό ρήμα έφη θα έλεγε: είπε ο Αχιλλεύς: όμως ο Όμηρος θέτει το προσέφη: διότι ο ωκύπους Αχιλλεύς έχει την γρήγορη κίνησε σε σχέση με τον μάντιν να είπη ό,τι και όσα θέλει, διότι προς (προς) τον μάντιν ως ωκύπους γρήγορα τρέχει και του ομιλεί (με την απόλυτη γρηγοράδα (έφη): άρα προς+εφη=προσέφη ο ωκύπους Αχιλλεύς.

Για αυτό και ο Σωκράτης εις την Απολογίαν του (19c) καταφεύγει στα σύνθετα ρήματα λέγων: Σωκράτης ἀδικεῖ καὶ περιεργάζεται ζητῶν τά τε ὑπὸ γῆς καὶ οὐράνια καὶ τὸν ἥττω λόγον κρείττω. Ο Σωκράτης δεν εργάζεται απλώς, περί την φύσιν και τον άνθρωπον και τον κόσμον εργάζεται άρα περιεργάζεται, διότι ο Σωκράτης τώρα είναι ωκύς τον νούν και θέλει τα ρήματά του ως σύνθετα να αποδίδουν την ωλοκληρωμένη δυναμική του σε σχέση με αυτόν τους Άλλους την Φύσιν το Θείον και τον Κόσμον.

Η κατασκευή των Ομηρικών ρημάτων οδεύει παράλληλα με την ύπαρξη των υποκειμένων τα οποία διά των ρημάτων αυτών θα προσφέρουν και θα ενεργοποιήσουν τις δυνάμεις τους και τις ενέργειές τους: εάν κάποιος θέλει να καταλάβη τις πρώτες και κύριες οντολογικές σημασίες των ρημάτων θα πρέπει να μελετήση τα ομηρικά ρήματα με τα υποκείμενά των: οι ιδιότητες των υποκειμένων του Ομήρου διά των Ομηρικών ρημάτων αποδίδουν τέλεια την κίνηση των Ομηρικών συμπαντικών δυνάμεων: άρα πρώτα υπήρξαν οι υποκειμενικές δυνάμεις και έπειτα καθορίσθηκε η ρηματική ροή των: ας δώσουμε ως παράδειγμα τον στίχο Α, 121: «Τὸν δ᾽ ἠμείβετ᾽ ἔπειτα ποδάρκης δῖος Ἀχιλλεύς».  Το ρήμα ἠμείβετο (αμείβω) παράγεται από το αμεFομαι-αμεύομαι-αμεjω (με θέμα μεβ-μοβ (λατινικά moveo)=κινούμαι, άρα αμείβομαι: κινούμαι προς κάποιον άρα ανταλλάσσω και ανταποδίδω πράγματα σε σχέση με αυτόν. Ο ποδάρκης και ωκύς και γρήγορος Αχιλλεύς επειδή κινείται και ανταποκρίνεται γρήγορα σε σχέση με τους Άλλους θέλει ένα τέτοιο ρήμα και ο Όμηρος δεν το στερεί: Άρα τα Ομηρικά ρήματα προοιωνίζουν το Υποκείμενο και τις ιδιότητές του. Για αυτό και ο Σωκράτης στην Απολογία του (21b) θα φωνάξει: Σκέψασθε δὴ ὧν ἕνεκα ταῦτα λέγω· Το σκοπέω-ω (εξετάζω, ερευνώ) προϋποθέτει την δυναμική της σωκρατικής γνώσης και έρευνας, και ο Πλάτων αποδίδει τις κινήσεις του δασκάλου του με τα πρέποντα ρήματα σκέψης κίνησης και νόησης, διότι η ρηματικη ροή απαιτεί το κατάλληλο υποκείμενο ως δύναμιν ροής και σκέψης.