Συμβολή στην θεματοδοσία Νεοελληνικής γλώσσας Γ΄λυκείου.

 

Συμβολή στην θεματοδοσία Νεοελληνικής γλώσσας Γ΄λυκείου.

Α.Δίδεται το παρακάτω μη λογοτεχνικό κείμενο.

Άποψη: Παιδεία, κοινωνία και ανάπτυξη!

Η παιδεία και η εκπαίδευση είναι ο τομέας στον οποίο η Ελλάδα παρουσιάζει ένα από τα σημαντικότερα ελλείμματα συγκριτικά με τις άλλες προηγμένες χώρες της Ευρώπης και αυτό δεν μπορεί κανείς να το υποβαθμίσει, με τον οποιοδήποτε τρόπο, ό,τι είδους ιδεοληψία και να κουβαλάει πάνω του. Η παιδεία είναι προτεραιότητα επιβίωσης, πλέον, για τον τόπο μας και ως τέτοια επιβάλλεται να την αξιολογήσει και να την αναβαθμίσει, επειγόντως μάλιστα, το σύνολο της κοινωνίας. Η παιδεία σήμερα είναι ένα πολύ σημαντικό οικονομικό θέμα, αλλά και ένα μείζον κοινωνικό ζήτημα για την ταλαιπωρημένη από τη δεκαετή κρίση Ελλάδα.

 Η παιδεία, πράγματι, είναι ένα κολοσσιαίας σημασίας ζητούμενο για την ελληνική κοινωνία και το μέλλον της νέας γενιάς, καθώς αποτελεί το βασικό μοτέρ εξέλιξης της κοινωνικής δομής, των επιστημών και του πολιτισμού. Παράλληλα είναι εργαλείο βασικό για την αναβάθμιση της οικονομίας και της τεχνολογίας. Η παιδεία, μαζί με την ελευθερία και τη δημοκρατία, έννοιες αναπόσπαστες άλλωστε και μεταξύ τους ανατροφοδοτούμενες, αποτελούν το ύψιστο δημόσιο αγαθό στον σύγχρονο κόσμο. Η πρόσβαση στην παιδεία αφορά ή πρέπει να αφορά όλες σχεδόν τις κοινωνικές ομάδες και αυτή ήταν η επιτυχία του μεταπολεμικού συστήματος της Δύσης. Η περίφημη μεσαία τάξη, η οποία λειτούργησε όντως ως η ραχοκοκαλιά του μεταπολεμικού μοντέλου, ήταν το αποτέλεσμα αυτής της ευρύτερης πρόσβασης στην παιδεία γενικότερα και της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης ειδικότερα.

Η παιδεία υπήρξε ο μεγάλος κοινωνικός αναβατήρας (και περισσότερο στις φτωχότερες χώρες σαν την Ελλάδα) και ο παράγοντας σύγκλισης ισοδυνάμων ευκαιριών και δυνατοτήτων, πεμπτουσία δηλαδή της δημοκρατίας σε κάθε πολιτισμένη και ανεπτυγμένη κοινωνία. Τα χρόνια της κρίσης, όμως, στην Ελλάδα αυτός ο εξαιρετικός μηχανισμός σχεδόν κονιορτοποιήθηκε. Η έλλειψη συγκρότησης και στόχων με γνώμονα την παιδεία, οδήγησε γρήγορα στην περαιτέρω όξυνση των κοινωνικών ανισοτήτων. Σήμερα, τα περιθώρια που διαθέτουν αρκετές κοινωνικές ομάδες, για να σπουδάσουν τα παιδιά τους, είναι δραματικά συμπιεσμένα… Άρα; Η απόκτηση των γνώσεων, η ανάδειξη των δεξιοτήτων, η εκπαίδευση υψηλού επιπέδου, οι μεταπτυχιακές σπουδές και οι καλές δουλειές είναι στην Ελλάδα το αποκλειστικό προνόμιο των εύπορων οικογενειών;

Η νέα εποχή της ατελείωτης τεχνολογίας, της πλούσιας γνώσης, του καλά καταρτισμένου ανθρώπινου δυναμικού και της ταχύτατης μετανάστευσης των πληροφοριών και των κεφαλαίων, διαμορφώνει οικονομίες πολύ υψηλής ανταγωνιστικότητας. Οι κοινωνίες που δεν θα μπορέσουν να ανταποκριθούν σε αυτήν την πρόκληση κινδυνεύουν να γκρεμιστούν (και ήδη υποχωρούν) από τη θέση που έχουν καταλάβει στο διεθνές σύστημα επί πολλές δεκαετίες. Πόσο μάλλον η Ελλάδα! Το αντίδοτο ασφαλώς είναι η παιδεία δυνατού επιπέδου, οι επενδύσεις σε ανθρώπινο δυναμικό και έρευνα. Από την ικανότητα των χωρών, στη δημιουργία νέων ανταγωνιστικών προϊόντων και υπηρεσιών διεθνούς ζήτησης, στη νέα τεχνολογία που μεταβάλλει τα κόστη και τους οικονομικούς κλάδους, θα κριθούν η ανάκαμψη των οικονομιών και η ανάπτυξη των κοινωνιών, για τις οποίες πολύς λόγος γίνεται πρωτίστως σήμερα στη χώρα μας. Είναι ο επόμενος κύκλος που θα κρίνει τη βιωσιμότητα και την προοπτική, το βιοτικό επίπεδο, τα εισοδήματα, τις θέσεις απασχόλησης, ιδίως για την Ελλάδα. Εάν πράγματι η χώρα μας θα καταφέρει κάποτε, δηλαδή, να βγει από την κρίση…

Γιάννης Κωτόφωλος, 11/6/2018, εφ.Καθημερινή.

Β.Προτεινόμενα θέματα.

1.Ποιά είναι στο δοθέν κείμενο η πρόθεση του συγγραφέα. Πώς την επιτυγχάνει (εστιάζουμε: με ποια μέσα και τρόπους πειθούς).

Τρόπος εργασίας (προτεινόμενος).

1.Απομονώνουμε τις λέξεις  (φράσεις, χωρία, περιόδους κ.λ.π) οι οποίες φέρουν ιδιαίτερο συναισθηματικό, λογικό, συν-κινησιακό ενδιαφέρον, επίσης αιτιατότητα, χωροχρονικότητα, σκοποθεσία:

…Η παιδεία και η εκπαίδευση και να κουβαλάει πάνω του….

… Η παιδεία σήμερα είναινη από τη δεκαετή κρίση Ελλάδα….

….. Η πρόσβαση στην παιδεία  μεταπολεμικού συστήματος της Δύσης….

….Η νέα εποχή της ατελείωτης τεχνολογίας  πολύ υψηλής ανταγωνιστικότητας……

…. Εάν πράγματι η χώρα μας θα καταφέρει κάποτε, δηλαδή, να βγει από την κρίση…

2. Ουσιαστικά η πρόθεση του συγγραφέως είναι η υπόρρητη ιδέα και αξία, η συνεκτική έννοια η οποία υποκρύπτεται κάτω από τα παραπάνω χωρία (και άλλα).

Άρα: η πρόθεση του συγγραφέα είναι να αναδείξει την δυνατότητα της παιδείας να αναβαθμίσει το σύνολο των κοινωνιών  (άρα και  των Ελλήνων)  σε σχέση με όσα προσφέρει η σύγχρονη εποχή μέσω της διάχυσης της γνώσης, της πληροφορίας ,της εξέλιξης της τεχνολογίας.

3. Μέσα και τρόποι πειθούς.

Α.Επιχειρήματα (επίκληση στη λογική): Η παιδεία και η εκπαίδευση είναι ……κρίση Ελλάδα.

                                                                                Είναι ο επόμενος κύκλος ….να βγει από την κρίση…

Β.Τεκμήρια (επίκληση στη λογική): Η νέα εποχή της ατελείωτης τεχνολογίας….. Πόσο μάλλον η Ελλάδα!

(Μέσω αυτών των επιχειρημάτων και τεκμηρίων ο συγγραφέας σκοπεύει στο να αναδείξει τις άπειρες δυνατότητες της καθολικής για όλους παιδείας στην εποχή της πληροφορίας και της τεχνολογίας.

 

Γ. Μεταφορική γλώσσα: …. Η παιδεία υπήρξε ο μεγάλος κοινωνικός αναβατήρας….

                                             … στην Ελλάδα αυτός ο εξαιρετικός μηχανισμός σχεδόν κονιορτοποιήθηκε…

                                          ….. κινδυνεύουν να γκρεμιστούν…..

Μέσω της μεταφορικής γλώσσας (επίκληση στο συναίσθημα) ο συγγραφέας αποσκοπεί στη συνειδητή ενσυναίσθηση φαινομένων διαλυτικών περί την παιδείαν και περί τις συνέπειες  αυτής της διάλυσης της παιδείας.

                                              

2.Να  εξηγήσετε  τον τρόπο συνοχής και συνεκτικότητας ανάμεσα στις δύο πρώτες παραγράφους του κειμένου.

Σημείωση:

Η συνοχή είναι η εξωτερική σύνδεση φράσεων, προτάσεων , παραγράφων μέσω συνδετικών λέξεων, επανάληψης λέξεων, υπωνύμων υπερωνύμων εννοιών, αντωνυμιών κ.λ.π.

Η συνεκτικότητα είναι η εσωτερική σύνδεση παραγράφων (φράσεων, περιόδων κ.λ.π) μέσω νοητικών κατηγοριών:

Αιτίας αποτελέσματος

Όρων προϋποθέσεων

Χωροχρονική διάταξη

Σύγκρισης αντίθεσης

Ορισμού και ανάλυσης

Αναλογιών

Επιχειρήματος και παράδοσης τεκμηρίων

Αιτιότητας κ.λ.π.

Α.Η συνοχή ανάμεσα στις δύο πρώτες παραγράφους του κειμένου επιτυγχάνεται:

1. Με την επανάληψη της λέξης παιδεία

2. Με το επίρρημα «πράγματι» το οποίο συνδέει και επιβεβαιώνει όσα υποστηρίχθηκαν στην  προηγουμένη παράγραφο.

Β. Η συνεκτικότητα ανάμεσα στις δύο πρώτες παραγράφους του κειμένου επιτυγχάνεται:

1. Μέσω της διαδικασίας του αιτιατού (αιτιότητας, παράδοση αιτίων) το οποίο παρέχει όλες εκείνες τις αιτίες οι οποίες και στις δύο πρώτες παραγράφους αποδίδουν την αναγκαιότητα της παιδείας, τη σημασία της, την εξαιρετική φύση της και αποτελεσμάτικότητά της για τους ανθρώπους και τις κοινωνίες (ειδικά στην Ελλάδα της μετακρισης εποχής).

3.Με ποιες γλωσσικές επιλογές ο συγγραφέας στην τρίτη παράγραφο  του κειμένου (Η παιδεία υπήρξε ο μεγάλος κοινωνικός αναβατήρας … προνόμιο των εύπορων οικογενειών;) προσπαθεί να αφυπνίσει το συν-αισθηματικό κόσμο του αναγνώστη σχετικά με την αναγκαιότητα της σύνδεσης της παιδείας με το σύνολο των ανθρώπων ως  διαύλου συγχρόνων γνώσεων και δεξιοτήτων;

Προσέχουμε όλη τη δομή της απάντησης:

Γλωσσικές επιλογές→ιδέα και αξία η οποία υποκρύπτεται→σύνδεση με τρόπο και μέσο πειθούς →πείθει; Αν ναι γιατί; Αν όχι γιατί;

1. Η παιδεία υπήρξε ο μεγάλος κοινωνικός αναβατήρας…Η μεταφορική χρήση του αναβατήρα αποσκοπεί στο να δοθεί έμφαση στην εξελικτική, δυναμική, ανοδική φύση της παιδείας.

Ποια ιδέα ευρίσκεται πίσω από την μεταφορική λέξη; Η ιδέα η οποία ευρίσκεται πίσω από την  φράση: κοινωνικός αναβατήρας είναι η δυναμική εξελικτική και προοδευτική φύση της παιδείας σε σχέση με τους ανθρώπους και τις κοινωνίες.

2. Αυτός ο εξαιρετικός μηχανισμός σχεδόν κονιορτοποιήθηκε…Η μεταφορική χρήση της λέξης : κονιορτός (σκόνη) (η οποία  υποκρύπτει τις έννοιες της διάλυσης, της αποδιοργάνωσης, της στασιμότητας) μεταφέρει την απογοήτευση αλλά και την ενσυναίσθηση  για την διιάλυση των εξαιρετικών μηχανισμών της παιδείας προκειμένου αυτή να καταστή μοχλός εξέλιξης των Ελλήνων και της Ελληνικής κοινωνίας (συλλήβδην των κοινωνιών).

Η ιδέα της διάλυσης και της αποδιοργάνωσης η οποία ευρίσκεται πίσω από τον κονιορτό αφυπνίζει τα συναισθήματα της απογοήτευσης αλλά και της ενσυναίσθησης ότι η παιδεία έχει απολέσει τον δημιουργικό της χαρακτήρα (άρα οφείλουμε όλοι μας να την αποκαταστήσουμε ως μοχλό εξέλιξης και προόδου).

Άρα: ↔ διά των μεταφορικών αυτών λέξεων υπάρχει επίκληση στο συναίσθημα του αναγνώστου προκειμένου να υπάρξει η ενσυναίσθηση ότι όλοι μας (κυρίως οι υπεύθυνοι περί την παιδείαν) θα πρέπει να ανασυστήσουμε τον εξαιρετικό και αποτελεσματικό μηχανισμό της παιδείας προσδοκώντας στην επίτευξη στόχων για όλους τους ανθρώπους.

4. Δίδεται η παρακάτω πρόταση: Τα χρόνια της κρίσης, όμως, στην Ελλάδα αυτός ο εξαιρετικός μηχανισμός σχεδόν κονιορτοποιήθηκε.

Να μεταφερθεί στην ενεργητική σύνταξη, επίσης να δηλωθούν οι νοηματικές και υφολογικές αλλαγές (αλλά και οι αξιακές).

Παρατηρούμε ότι εκλείπει το ποιητικό αίτιο, το οποίο δεν δηλώνεται και στο κείμενο. Θα αποδώσουμε το ποιητικό αίτιο με μία φαντασιακή αντωνυμία (όλο αυτό το θέμα θα έχει σημαντικό ρόλο στην τελική μας απάντηση διότι μέσω της παθητικής σύνταξης ο συγγραφέας βοηθείται αποφασιστικά ώστε να δηλώσει την ενέργεια χωρίς την ανάμειξη προσώπων σε αυτήν την ενέργεια κονιορτοποίησης ή θα πρέπει να ληφθή υπ΄όψιν ότι ο συγγραφέας δεν επιθυμεί να αποδώσει τις ευθύνες αυτής της κονιορτοποίησης σε κάποια συγκεκριμένα πρόσωπα ή θεσμούς).

Άρα η μετατροπή: Κάποιοι  σχεδόν κονιορτοποίησαν όμως στην Ελλάδα τα χρόνια της κρίσης αυτόν τον εξαιρετικό μηχανισμό.

Προκειμένου να απαντήσουμε στην ερώτηση και σε όλα τα ζητούμενα επίπεδα, θα πρέπει να λάβουμε υπ΄όψιν όλο το θεωρητικό πλαίσιο το οποίο καλύπτει το κείμενο αυτό.

1.Πρόκειται για άρθρο αποδεικτικής δυναμικής το οποίο στηρίζεται πολύ στην επιχειρηματολογία και στην ανάλογη τεκμηρίωση.

2.Σαφώς απευθύνεται σε ανθρώπους οι οποίοι σχετίζονται ή προβληματίζονται σχετικώς με το θεσμό της παιδείας.

3. Το νοητικό και αξιακό βάρος δεν είναι προσωπικό αλλά εννοιακό: το κείμενο ασχολείται με έννοιες, δομές, θεσμούς και όχι με πρόσωπα και συγκεκριμένες πράξεις.

Άρα:

Η παθητική σύνταξη βοήθησε το συγγραφέα:

(σε σχέση με όλο το θεωρητικό πλαίσιο: τρόποι και μέσα θεσμούς, πρόθεση, ύφος, αποτελεσματικότητα,  διάχυση στόχων και σκοπών κ.λ.π).

Να εστιάσει στις έννοιες και δομές αποφεύγοντας να ασχοληθεί με πρόσωπα

Να εστιάσει στο πνευματικό και όχι στο ατομικό κομμάτι του προβληματισμού του άρθρου του.

Να δώσει μία επισημότητα στο όλο ύφος διότι ασχολείται με την κλασσικότητα των εννοιών και όχι την απλή προσωπική αναφορά.

Να εστιάσει στην ενέργεια και όχι στο πρόσωπο

Να στηρίζει την αποδεικτικότητα αντικειμενικότητα και ακαδημαϊκότητα του άρθρου διότι σε σχέση με τους δέκτες η παθητική σύνταξη βοηθεί στην καθολική αποδοχή διότι τίθεται θέμα εννοιών και όχι προσωπικών διενέξεων και ευθυνών.

Η ενεργητική σύνταξη προσφέρει τα εξής:

Επιθετικότητα και απόδοση ευθυνών

Συγκεκριμενικότητα και καταγραφή ευθυνών

Προσωπική και υποκειμενική  εκτίμηση των καταστάσεων περί την παιδείαν εκ μέρους του συγγραφέως.

Ατομική εκτίμηση και περιορίζει την αποδεκτικότητα του άρθρου (εκ μέρους των δεκτών) διότι κάποιος μπορεί να διαφωνήσει με την καταγραφή προσωπικών ευθυνών σε θέματα παιδείας.

Η προφορικότητα λοιπόν της ενεργητικής σύνταξης  συντελεί στην όχι μόνον εννοιακή εκτίμηση των καταστάσεων περί την παιδείαν αλλά και στην προσωπική απόδοση ευθυνών κάτι το οποίο τροποποιεί το ύφος και την πρόθεση και την αποδεκτικότητα του άρθρου.

(σε μία τέτοια άσκηση ας μην δίδουν οι μαθητές μόνον τις τετριμμένες απαντήσεις περί του ότι η παθητική φωνή δηλώνει την ενέργεια κ.λ.π αλλά άς γίνεται εμβάθυνση στο θεωρητικό και εννοιακό και δομικό πλαίσιο και υπόβαθρο του κειμένου (χρησιμοποιώντας τα ανάλογα χωρία).

5. Ο αρθρογράφος  εμφανίζεται πολύ βέβαιος για τις απόψεις του. Με ποιες γλωσσικές επιλογές, λέξεις ή φράσεις δείχνει τη βεβαιότητά του; Συμμερίζεστε τη βεβαιότητά του; Δικαιολογήστε την απάντησή σας.

Η ερώτηση αναφέρεται στην επιρρηματική χρήση λεκτικών συνόλων του κειμένου.

Σε σύνδεση με το θεωρητικό πλαίσιο βεβαιότητα, σιγουριά, απολυτότητα αποδίδουν:

Μετοχές

Πλάγιες πτώσεις

Δευτερεύουσες επιρρηματικές προτάσεις

Μετοχές

Εμπρόθετοι προσδιορισμοί

Λέξεις ειδικού λεξιλογίου, νοηματικού και συναισθηματικού και ηθικού περιεχομένου.

Λοιπά λεκτικά σύνολα (συνδυασμός των παραπάνω, αποφαντικές και βεβαιωτικές προτάσεις, προτρεπτικές προτάσεις, προτάσεις βεβαίου συμπεράσματος κ.λ.π) (προσέχουμε λοιπόν να καλύπτουμε την απάντηση και με εξωτερικά σύνολα   τα οποία ως μορφή απαντούν στην ερώτηση, αλλά και με λεκτικά σύνολα εσωτερικής νοηματοδότησης τα οποία ως εσωτερικό νόημα απαντούν στην ερώτηση)(γενικά λεκτικά σύνολα βεβαίας πρόθεσης (σχόλια, επίθετα κ.λ.π) ικανοποιούν την βεβαιότητα του συγγραφέως και τα παραθέτουμε, δεν είναι η απάντηση μόνον θέμα μορφής αλλά και περιεχομένου).

Ώστε οι μαθητές αφ΄ής στιγμής έχουν ξεκαθαρίσει το θεωρητικό πλαίσιο στο μυαλό τους έπειτα ανακαλύπτουν τα παραπάνω γραμματικά σύνολα. Προσπαθούμε να δικαιολογούμε την απάντησή μας εισερχόμενοι στην ανάλυση των λεκτικών συνόλων και των εννοιών και προθέσεων που αυτά υποκρύπτουν.

Άρα: επιλέγουμε από το κείμενο τα εξής λεκτικά σύνολα:

…Η παιδεία και η εκπαίδευση είναι ο τομέας ιδεοληψία και να κουβαλάει πάνω του…:αποφαντκή πρόταση  η οποία διά της χρήσης της αντωνυμίας κανείς, της συν-κινησιακής λέξση: ελλείμματα, έχει βεβαιωτικό και απόλυτο συμπέρασμα διότι θεωρεί ότι καθολικά καλύπτει την παιδευτική κατάσταση στην Ελλάδα, θεωρεί ότι αποδίδει το αποτέλεσμα ώστε να ιαθεί η όλη κατάσταση.

… παιδεία, πράγματι, είναι ένα κολοσσιαίας σημασίας ζητούμενο: διά του επιρρήματος «πράγματι» ο συγγραφέας παρουσιάζεται ως βέβαιος για τις απόψεις του σχετικά με τη σημασία της παιδείας για την Ελληνική κοινωνία και τους ανθρώπους της.Ας προσεχθεί όμως και το επίθετο: «κολοσσιαίας» το οποίο ως σχόλιο αποτελεί απόλυτη πίστη του συγγραφέως.

… Οι κοινωνίες που δεν θα μπορέσουν να ανταποκριθούν σε αυτήν την πρόκληση κινδυνεύουν να γκρεμιστούν….:Η συμπερασματική πρόταση δευτερεύουσα (να γκρεμισθούν) προβάλλει ως βεβαία έκβαση για κοινωνίες και ανθρώπους οι οποίες δεν θα εξελίξουν την παιδεία τους.