Μία «ψυχαναλυτική» ερμηνεία της Ελένης του Ευριπίδου.

 

Μία «ψυχαναλυτική» ερμηνεία της Ελένης του  Ευριπίδου.

Σύμφωνα με τον γνωστό ψυχαναλυτή Λακάν η ανθρώπινη προσωπικότητα (6-18 μηνών περίπου) αυτοπροσδιορίζεται ως μορφή και είδος μέσα από το είδωλο το οποίο εμφανίζεται στον καθρέπτη.  Άρα από αυτήν την τόσο πρώϊμη ηλικία ο άνθρωπος αποκτά δύο ταυτότητες, μορφές, εαυτούς: έναν τον πραγματικό και έναν ειδωλικό (τον εν τω καθρέπτη): άρα κατανοούμε την βαθεία ψυχολογική κατάρτιση του Ευριπίδου ο οποίος απέδωσε έξοχα αυτά τα δύο υποκείμενα στην τραγωδία του : Ελένη: έχουμε λοιπόν την πραγματική Ελένη και την Ελένη είδωλο στον καθρέπτη. Η πρώτη είναι η πραγματική διότι εγεννήθη από κοιλία γυναικός, η Δευτέρα είναι φαινομενική διότι άποτελεί κατασκεύασμα νοός ο οποίος διά των οφθαλμών κατασκευάζει την εικόνα εν τω εσόπτρω του πραγματικού εαυτού.

Σωστά ο Λακάν επισημαίνει ότι ο Άνθρωπος ταυτοποιείται διά του καθρέπτη: συνειδητοποιεί την μοναδικότητα της μορφής του, ταυτίζεται με το Άλλο που θεωρεί ως Εαυτόν έν καθρέπτη, επίσης ταυτοποιεί πώς όλοι οι άνθρωποι τον θεωρούν, τον κοιτάζουν, τον ταυτοποιούν: άρα η Ταυτοποιητική πορεία του Ανθρώπου περνά μέσα από το είδωλο του καθρέπτη: είμαστε ό,τι βλέπουμε, ή ό,τι αρνούμαστε να ταυτισθούμε με αυτό που βλέπουμε: αλλά σε κάθε περίπτωση ο Εαυτός μας είναι διττός: αποκτούμε συνειδητότητα όταν γνωρίσουμε το καθρεπτικό είδωλό  μας και προσδιοριζόμαστε σε σχέση με την μορφήν μας, θεωρώντας την μοναδικό και ατομικό κτήμα: και σε σχέση με εμάς και σε σχέση με το πώς μας βλέπουν οι άλλοι: άρα η Ελένη ως σύμβολο του Ωραίου (νόηση Οδυσσέως και συν-αίσθημα Αχιλλέως) αυτοπροσδιορίζεται μέσα από το κοίταγμά της στον καθρέπτη του Τρωϊκού πολέμου: εκεί (διά του Τεύκρου και όχι μόνον) κατανοεί την μορφή της (πώς την θωρούν οι άλλοι) συνειδητοποιεί την εμφάνισή της και τις μορφικές της ιδιότητες: το Ωραίο εγκαθίσταται και επικρατεί μέσα από τον Πόλεμο περί του Είναι: διότι σωστά ο Έγελος χαρακτήρισε τον Τρωϊκό πόλεμο: γιγαντομαχία περί του Είναι: άρα εάν θέλαμε πραγματικά να εξελίξουμε την Ευριπίδειο Ελένη, εάν θέλαμε να κατανοήσουμε ητν Ευριπίδειο Οντολογικότητα δεν θα ομιλούσαμε για δύο «Ελένες»: θα ομιλούσαμε για την μία Ελένη η οποία περνά το Ωραίο στον κόσμο μέσα από τον πόλεμο ανάμεσα στο καλό και στο κακό, το άσχημο και το εύσχημο, μέσα από την γένεση του Νοήμονος και Νοστίζοντος Οδυσσέως και του Οργισμένου και Συν-αισθηματικά κινουμένου Αχιλλέως ο οποίος μαζί με τον Οδυσσέα είναι ο Ωραίος Άνθρωπος: αυτός που σκέπτεται , συν-αισθάνεται, θέτει Νόστο και Σκοπό, κίνηση ενάντια στο Ποδειδώνειο Χάος, επιστροφή στον αρχέγονο εν Ιθάκη Εαυτό (ήδη προϋπάρχοντα αλλά και Υπάρχοντα).

Δεν είναι τυχαίο ότι οι συμπαντικές δυνάμεις των Θεών είναι μοιρασμένες: Οι Αχαιοί έχουν την Σοφία Αθηνά οι Τρώες την Απολλώνειο Γνώση: οι Αχαιοί έχουν την Ροή –Ήρα, οι Τρώες την Ερωτική-Αφροδίτη: η Ελένη καθρεπτίζεται : διαβλέπει ότι η μορφή που βλέπει εμπεριέχει όχι τον  Απόλλωνα αλλά την Αθηνά: Αγνή Αδιαμεσολάβητη Οντολογική Σοφία διότι όπως και ο Ιησούς γεννήθηκε χωρίς Γυνή (από το κεφάλι της Δύναμης Βουλήσεως του Δία ( ο Ιησούς γεννήθηκε χωρίς μεσολάβηση  Ανδρός (το Ωραίο τώρα έπρεπε να μεταφερθεί από την θήλεια Σοφία στην Άρρενα Πράξη): Η Ελένη στον καθρέπτη όπου αναγνωρίζει την ταυτοποιητική μορφή της βλέπει την Ήρα και  όχι την Αφροδίτη: το Ωραίο είναι Ροή σαν την περιπλανητική κίνηση του Οδυσσέως προς τον μεγάλο Νόστο.

Άρα η Ελένη φυσικώ τω λόγω είναι διττή: Είναι η σωματική γεννηθείσα Ελένη και η  ομιλητική, συμπαντικώς δυναμική και ενεργός Ελένη η  μοιράζουσα στο Ανθρώπινο Γένος όλες τις δυνάμεις  του Ωραίου τις οποίες βλέπει στον καθρέπτη: αυτό το οποίο δεν λέγει ο Λακάν είναι η σύσταση του καθρέπτη: μπορούμε όμως να το συζητήσουμε εδώ.

Πού καθρεπτίζεται η Ελένη και αποκαλύπτονται όλες οι μορφικές δυνάμεις της; Ας θυμηθούμε ότι με υλικά του Αιθέρος, της απολύτως πρώτης συμπαντικής  δυνάμεως η οποία συναποτελεί τον  Άνθρωπο η Ήρα  εδημιούργησε την Δευτέρα Ελένη: άς μην λέμε αληθινή καιι ψεύτικη διότι σύμφωνα με την θεωρία του καθρέπτη και οι δύο Είναι αναγκαίες διότι η πραγματική Ελένη αναγνωρίζει στο είδωλό της όλες τις δικές της Εαυτικές δυνάμεις εξάπλωσης και επιβολής του Ωραίου προς τον  ωραίο Εαυτό: πιστεύουμε λοιπόν ότι είναι λάθος να συζητούμε για Είναι και Φαίνεσθα: διότι και εμείς όταν καθρεπτιζόμεθα δεν βλέπουμε κάτι ψεύτικο αλλά συνειδητοποιούμε την μορφή μας, τις δυνάμεις μας, πώς μας βλέπουν οι άλλοι, αυτό που Είμεθα: άρα η Διττή Ελένη του Ευριπίδου αντιπροσωπεύει το ότι ο άνθρωπος αυτογνωρίζεται μόνον όταν μπορέσει να ίδη την μορφική μοναδικότητά του μέσα από τον καθρέπτη της φύσης του: ουσιαστικά η Ελένη συνειδητοποιεί ποια Είναι όταν  κατανοεί ότι υπάρχει το   είδωλό της με το οποίο πλήρως ταυτίζεται διότι χωρίς πόλεμο δεν επικρατεί το Ωραίο: για αυτό εξάλλου ο Μενέλαος πλήρως την αποδέχεται: κατανοεί ότι το είδωλο , ο βαθύτερος καθρεπτιζόμενος εν τη Ροή των πραγμάτων Εαυτός μας μοιραία απελευθερώνει όλα όσα πρέπει να γίνουν πρίν  ξανακλεισθεί στον «πραγματικό» Εαυτό του.

Ας συνεχίσουμε: η Ήρα λοιπόν ως Ροή των φυσικών και κοσμικών δυνάμεων που αντιστοιχούν στον Άνθρωπο και στον Κόσμο δημιουργεί το Είδωλο: ο Νάρκισσος είχε καθρεπτισθεί επί του ύδατος (ροής επίσης συμπαντικής ενεργείας) επίσης η Ελένη καθρεπτίζεται επί της Φυσικής   Ροής των πραγμάτων και εκεί  βλέπει το είδωλό της: άρα ο καθρέπτης είναι η Ροή δυνάμεων που ταυτοποιούν τον  Άνθρωπο και τον Κόσμο, ο Νούς, η  Αίσθηση, η Βούληση: άρα εκεί καθρεπτιζομένη η Ελένη βλέπει την Μορφήν της, την ταυτοποιεί, κατανοεί ότι τοιούτως όλοι την θωρούν , ως Ωραία: μόνον που το Ωραίο διά των Συμπαντικών δυνάμεων που συναποτελούν τον καθρέπτη επιβάλλεται διά του πολέμου επικράτησης των μεν δυνάμεων επί των άλλων  δυνάμεων: του λόγου του Οδυσσέως επί του χαοτικού Ποσειδώνος. Άρα μοιραία η Ελένη είναι  διττή  αλλά όχι ως αλήθεια και ψέμμα: είναι διττή ως πραγματική από την μία πλευρά και ως εκτύλιξη των συμπαντικών δυνάμεων οι οποίες διά του καθρέπτη ο οποίος κατασκευάζεται από τις δυνάμεις ροής αποκαλύπτει από την άλλη. Όλοι είμαστε διττοί: ο Οδυσσέας αυτή την διττότητα προσπάθησε να διαλύσει κοιταζόμενος στον καθρέπτη της Καλυψούς και λέγοντας ότι είμαι μόνον άνθρωπος. Αυτό εξάλλου είναι και το Χριστολογικό δόγμα των χριστιανών: ο Ιησούς είναι εξίσου Θεός και Άνθρωπος, ένα Πρόσωπο με δύο Φύσεις: όταν καθρεπτίζεται στην Ροή των δυνάμεων ο Άνθρωπος Ιησούς διαβλέπει το Θεό Ιησού τις απορρέουσες δυνάμεις του οποίου δέχεται, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι ο ένας είναι Είναι και ο άλλος φαίνεσθαι (αν και πολλές αιρέσεις αυτό υπεστήριξαν).

Η μεγαλοφυΐα του Ευριπίδου όμως δεν σταματά εδώ: δεν είναι τυχαίο ότι η πραγματική Ελένη δεν πηγαίνει στην Τροία, στην Τροία πηγαίνει η αποτελουμένη από τις ρέουσες δυνάμεις της Ροής  Ήρας Ελένη: Διότι πολύ απλά αυτή είναι δύναμις, ο άλλος μας αιώνος αιθεριος συμπαντικός εαυτός ο οποίος έρχεται και φεύγει ως Πνεύμα συνεχείας: με αυτόν τον τρόπο ο τεράστιος Ευριπίδης συνεχίζει την υπέροχη διαλεκτική ομιλίας και  σώματος: λέξης και ύλης: η διττότητα της Ελένης διαλύει κάθε περιορισμό της  ανθρωπίνης σωματικής φύσεως :ως σώμα η Ελένη είναι στην Αίγυπτο: ως όνομα όμως είναι οικουμενικώς γνωστή: διότι εάν αναγνωρίσουμε τον Εαυτόν μας στο καθρέπτη της συμπαντικής ροής μας τότε αυθορεί και παραχρήμα υπάρχουμε και ως σώμα και ως καθολική και παντού δύναμη διότι κάνουμε τα πάντα για να υπάρξουμε και ως σώμα αλλά και ως συμπαντική δύναμη που σπάει και διαλύει τα όρια κάθε χρόνου και  χώρου: η Ελένη την ίδια στιγμή ως Σώμα είναι περιορισμένη αλλά ως Λέξη Ωραιότητας είναι γνωστή  παντού: για αυτό ελέχθη: Χαίρε  Νύμφη ανύμφευτε, Ελεύθεροι επίσης Πολιορκημένοι: ο καθρέπτης της συμπαντικής ροής των δυνάμεων που μας αποτελούν επιλύει κάθε αντίφαση και περιορισμό μας: αρκεί   να καταλάβουμε θεωρητικά και πρακτικά την διττότητα της μοναδικής μας φύσης.