Aρχαία Ελληνική Γλώσσα Α΄Γυμνασίου. 5η ενότητα.



Μετάφραση κειμένου:
Μερικοί από τους ηγέτες των Αθηναίων έλεγαν ότι δήθεν γνωρίζουν το δίκαιο,όμως λόγω της φτώχειας του λαού αναγκάζονται να είναι άδικοι απέναντι στις άλλες πόλεις. Εξαιτίας αυτού επιχείρησα να διερευνήσω αν θα μπορούσαν με κάποιο τρόπο οι πολίτες να συντηρηθούν από τη χώρα τους. Άρχισα λοιπόν να σχηματίζω την εξής γνώμη, ότι δηλαδή η χώρα είναι από τη φύση της προικισμένη να παρέχει πάρα πολλούς πόρους εσόδων. Γιατί οι εποχές εδώ είναι πάρα πολύ ήπιες και τα φυτά τα οποία σε πολλά μέρη ούτε κάν φυτρώνουν καρποφορούν εδώ. Και όπως ακριβώς η γή παράγει κάθε λογής αγαθά έτσι και η θάλασσα γύρω από τη χώρα είναι πολύ προσοδοφόρα. Και ασφαλώς όσα βέβαια αγαθά σε κάθε εποχή δίνουν οι θεοί στους ανθρώπους και αυτά εδώ όλα πάρα πολύ νωρίς αρχίζουν /πρωϊμίζουν, και πάρα πολύ αργά σταματούν. Επιπλέον η χώρα έχει και παντοτινά αγαθά.Έτσι από τη φύση της υπάρχει σε αυτή άφθονο μάρμαρο από το οποίο γίνονται πάρα πολύ όμορφοι ναοί, πολύ ωραίοι βωμοί, και πολύ κομψά για τους θεούς αγάλματα.Υπάρχουν όμως και μερικές περιοχές που όταν καλλιεργούνται δεν παράγουν καρπούς. Όταν όμως αξιοποιούνται για εξόρυξη μπορούν να θρέψουν πολύ περισσότερους από όσους θα έτρεφαν εάν καλλιεργούνταν. Και ασφαλώς έχει κοιτάσματα αργύρου.

Nεοελληνική γλώσσα Α΄Γυμνασίου. Κριτήριο αξιολόγησης Ονοματική και ρηματική φράση.



Α.Κείμενο.
Η μέση κατανάλωση πατάτας ανά κάτοικο στη Γαλλία είναι 73 κιλά,ενώ σε κάποιες χώρες,όπως το Βέλγιο και η Πολωνία, η κατανάλωση αγγίζει τα 200 κιλά ανά κάτοικο το χρόνο. Φυσικά σε αυτές τις ποσότητες περιέχονται και τα μεταποιημένα προϊόντα πατάτας όπως είναι τα τσίπς.
Πρόκειται για το λαχανικό στην πραγματικότητα, τον αμυλώδη κόνδυλο,που αποτελεί βασικό τρόφιμο για τους περισσότερους λαούς. Οι θρεπτικές της ιδιότητες, η γεύση της, αλλά και η ευκολία με την οποία πέπτεται είναι τα βασικά στοιχεία που την κάνουν τόσο δημοφιλή. Αν και περιέχει περισσότερες θερμίδες από τα άλλα λαχανικά (περίπου 86 θερμίδες μία μεσαία πατάτα) είναι κατάλληλη για όσους προσέχουν τη σιλουέτα τους, εφόσον χορταίνει και μάλιστα περισσότερο από τα άλλα λαχανικά. Αρκεί βέβαια να μη μαγειρευθεί με πολλές λιπαρές ουσίες όπως για παράδειγμα οι τηγανητές πατάτες,οι οποίες και πολλές θερμίδες περιέχουν και το μεγαλύτερο μέρος των θρεπτικών τους συστατικών έχουν χάσει κατά το μαγείρεμα.
Το μαγείρεμά της στον ατμό αντίθετα,επιτρέπει τη διατήρηση των βιταμινών της B και C. Περιέχει επίσης,όπως είναι γνωστό, αρκετό αμυλο. Ιδιαίτερα νόστιμη και με περισσότερη βιταμίνη C είναι η φρέσκια πατάτα δηλαδή εκείνη η οποία μόλις έχει συλλεγεί. Οι πατάτες είναι διαθέσιμες όλο το χρόνο αλλά από τις αρχές Μαΐου έως το τέλος Ιουλίου είναι η καλύτερη περίοδος.
Από τους αρχαίους χρόνους την πατάτα την καλλιεργούσαν οι Ίνκας που κατάφεραν μάλιστα να διατηρούν περισσότερες από 800 ποικιλίες. Έφθασε στην Ευρώπη μετά το 1500 και χρειάσθηκαν αρκετά χρόνια προκειμένου οι Ευρωπαίοι να εμπιστευθούν το λαχανικό το οποίο έμελλε να γίνει το βασικό συστατικό πάρα πολλών συνταγών ανά τον κόσμο.

Nεοελληνική γλώσσα Α΄Γυμνασίου. Ονοματική φράση-Ρηματική φράση.



Ονοματική φράση.
Είναι:
1.άρθρο +ουσιαστικό= Ο Νίκος
2.άρθρο +επίθετο+ουσιαστικό= τα υγιή άτομα.
3.αριθμητικό +ουσιαστικό =τρία παιδιά
4.ονοματική πρόταση (αναφορική,ειδική,πλάγια ερωτηματική )=Ο Κώστας ο οποίος  διαβάζει.
5.Ουσιαστικό +γενική= το σπίτι του Κώστα, ρολόϊ μεγάλης αξίας.
6.Ουσιαστικό +εμπρόθετος προσδιορισμός= φίλος με τον εχθρό μου.
7.Ουσιαστικό με τους προσδιορισμούς  του= ο καλός Κώστας,Κώστας ο μαθητής.
Ρηματικές φράσεις .
Είναι:
1.Ρ+Α =Διδάσκω τον Κώστα
2.Ρ+Α+Α = Διδάσκω τον Κώστα κιθάρα
3.Ρ+Κ= Είμαι μαθητής.
4.Ρ+Α+Κ= Χειροτονώ το Νικόλαο ιερέα.
5.Ρ= Ομιλώ.
Η Ονοματική φράση λειτουργεί ως εξής μέσα στη φράση:
1.Υποκείμενο (πολλοί γονείς δε διαφωνούν).

Iστορία Β΄Γυμνασίου. Σχέδιο μαθήματος: Η μεταβατική εποχή: Οι έριδες για το ζήτημα των εικόνων.



1.Από τις αρχές του 8ου έως τα μέσα του 9ου αι.το Βυζάντιο συγκλονίσθηκε από τη διαμάχη της Εικονομαχίας.
2.Ορισμός: Η Εικονομαχία είναι η έριδα γύρω από το ζήτημα εάν είναι σύμφωνη με τις παραδόσεις της εκκλησίας η λατρεία των εικόνων.
3.Οι πρωτεργάτες : Λέων  ο Γ΄και Κωνσταντίνος ο Ε΄είχαν επηρεασθεί:
                                    1.προσωκρατική Ελληνική φιλοσοφία
                                    2.ιουδαϊκή θρησκεία (και οι δύο αυτές πηγές επίστευαν ότι ο θεός είναι πνεύμα το οποίο δεν μπορεί να προσωποποιηθεί).
  4.Άλλα αίτια:          3.οι αγρότες των περιοχών που συνόρευαν με τη Μικρά Ασία πίστευαν στην μη εικονικότητα του θεού και οι αυτοκράτορες τους χρειάζονταν για την ασφάλεια των συνόρων.
                                    4.υπήρχαν πολλές δεισιδαιμονίες και προκαταλήψεις γύρω από τη λατρεία των εικόνων τις οποίες οι αυτοκράτορες ήθελαν να εξαλείψουν.
                                    5.ήθελαν να περιορίσουν την επιρροή των μοναχών.
                                     6.η πίστη ότι όλα αυτά που συνέβαιναν με τις εικόνες είχαν συνέπεια την οργή του θεού και την ήττα των βυζαντινών στα πεδία των μαχών.
ΦΑΣΕΙΣ:
1η: 726-787 = άρχισε με την απομάκρυνση της εικόνας του Χριστού από τη Χαλκή Πύλη.
                         Τελείωσε με την Ζ΄Οικουμενική Σύνοδο  (Ειρήνη η Αθηναία) η οποία διατύπωσε την άποψη ότι στις εικόνες απλά αποτίουμε τιμητική προσκύνηση και τίποτε παραπάνω.
2η:  (815-843) =‘Αρχισε με τον Λέοντα Ε τον Αρμένιο ο οποίος θεώρησε ότι λόγω της εικονομαχίας οι Βυζαντινοί ηττώνται στα πεδία των μαχών.
                            Τελείωσε με τη Θεοδώρα η οποία στη σύνοδο του 843 οριστικά αποκατέστησε και αναστήλωσε τις εικόνες.

Nεοελληνική γλώσσα Α΄Γυμνασίου. Διαγραμματική απεικόνιση εννοιών και δομών.



Μέσα σε σχέδιο πυραμίδας  μπορούμε να απεικονίσουμε τα δεδομένα ενός θέματος  ή κειμένου προκειμένου να προχωρήσουμε στη διαγραμματική απεικόνιση ενός κειμένου ή στη γραφή μιάς έκθεσης.
Α.Πώς δημιουργώ πυραμιδικό διάγραμμα κειμένου προς κατανόηση.
Δίδεται το παρακάτω κείμενο:
Α. Ο μύθος λέει πως στα νερά των Κυθήρων γεννήθηκε η Αφροδίτη και από το νησί αυτό φαίνεται να πήρε και το όνομα Κυθέρεια. Το αναφέρουν ο Όμηρος, στο έπος της Ιλιάδας αλλά και ο Ηρόδοτος, ο Διόνυσος, ο Αριστοτέλης και ο Ξενοφών.
Β. Τα Κύθηρα- ή Τσιρίγο, σύμφωνα με την ενετική ονομασία- βρίσκονται νότια της Πελοποννήσου, στο σημείο που ενώνονται τρία πελάγη. Με μήκος ακτογραμμής που φτάνει τα 90 χιλιόμετρα, είναι προφανές γιατί το νησί είναι πολύ αγαπημένος καλοκαιρινός προορισμός.
Γ. Δεν είναι όμως μόνο οι θάλασσες και οι παραλίες του που προσελκύουν σαν μαγνήτης τους ταξιδιώτες. Οροσειρές- μία στα ανατολικά και μία στα δυτικά- οροπέδια, βαθιά φαράγγια, ποτάμια, καταρράκτες, λιμνούλες, μεγάλα πλατάνια και πλούσια βλάστηση συνθέτουν το πολύ ενδιαφέρον φυσικό ψηφιδωτό των Κυθήρων, που σε συνδυασμό με την ιδιαίτερη ενέργεια του νησιού, τα κάνει ακαταμάχητα.
                                 Πυραμιδικό διάγραμμα
               Παράδοση                  που βρίσκονται                     τι άλλο έχει
     Κυθέρεια Αφροδίτη        νότια Πελοπόννησο                οροσειρές-φαράγγια κ.α.
Β. Πώς αναλύω πυραμιδικά τα δεδομένα μου προκειμένου να γράψω έκθεση:
Θέμα: Μιλάω για το σχολείο μου.

Προτεινόμενο διαγώνισμα στο μάθημα της Νεοελληνικής Γλώσσας (ενότητα 3η) Α΄Γυμνασίου.



Κείμενο
(Κατεβαίνοντας στη ρεματιά).
Προχωρούσε πολύ σκυφτός κάτω από τα πυκνά κλαδιά που κρέμονταν από πάνω του και γαργαλούσαν το νερό με τις φούντες τους. Κατόπιν ακούμπησε πάνω σε μά αγριοσυκιά και έσκυψε να δει προς τα κάτω.
Ξεφώνισε:
-Χάρμα.
Η φωνή του,όλο ενθουσιασμός, αντιχτύπησε χαρμόσυνα μέσα στη ρεματιά.
Ήταν ένας γαλάζιος βράχος εκεί απότομα κρεμαστός. Τον είχε στρογγυλεμένο και λείο το αιώνιο γλείψιμο του νερού,που περνούσε από πάνω του απλωτά και τον έντυνε σαν διάφανο μεταξωτό.Στα ριζά του είχε νεροφαγιασμένη μία γούβα στρογγυλή σαν γουρνόπετρα. Εκεί μέσα έπεφτε το νερό και γουργούριζε δροσερά.
Πιάστηκε από ένα λυγερό κλαδί της αγριοσυκιάς και άρχισε να κατεβαίνει. Ακουμπούσε στο βράχο μόνον με τα τακούνια και με τη σιδερένια μύτη του μπαστουνιού. Σαν χαμήλωσε αρκετά άφησε μπόι και πήδηξε σβέλτα., λυγώντας τα γόνατα.
Ήταν αλήθεια ένα χαριτωμένο κατατόπι. Ο μικροκαταρράχτης τραγουδούσε γλιστρώντας, άνοιγε νερένια κρόσσια σαν έβρισκε μούσκλια και έκανε φασαρία πιο μεγάλη από το μπόι του πηδώντας μέσα στη γούρνα. Εκεί το γιατάκι του Ορυάκα φάρδαινε. Η ακροποταμιά από τη μια μεριά ήταν ίσιωμα πηχτή από τη φουντωμένη φτέρη, που θρασομανούσαν τα μεγάλα ριπίδιά της με τη σγουρή φουντίτσα. Από πάνω οι βάγιες κάνουν έναν αληθινό θόλο. Η φυλλωσιά έσταζε σκοτεινόν ίσκιο ,μύριζε αψιά. Πάνω από τη γούβα πετούσαν κατι θαυμάσια λεπιδόφτερα ,μεγάλες λιμπελούλες μαβιές με διάφανες οριζόντιες φτερούγες που ιριδίζανε.
Σήκωσε τα μάτια προς το μέρος που κατέβηκε και είδε ανάμεσα στα φύλλα της αγριοσυκιάς το κεφάλι της Σαπφώς που έσκυβε. Αναμετρούσε με το μάτι το βάθος , μελετούσε να κατέβει. Το πρόσωπό της ήταν ξαναμμένο τα σκούρα της ματόκλαδα πεταλούδιζαν ανήσυχα.
-Είναι θαύμα, της  λέει από κάτω, όμως το καλό που σας θέλω μην κατεβείτε. Ο βράχος είναι σχεδόν όρθιος.Μείνετε καλύτερα. Έρχομαι πίσω και γώ.
Κουνήθηκε να γυρίσει.

Nεοελληνική Γλώσσα Β΄Γυμνασίου. Θεωρία Περιλήψεως.



Ο μαθητής ο οποίος    έχει μελετήσει την  ενότητα  «Σημειώσεις-Περίληψη» θα πρέπει :Να
1) Να έχει κατανοήσει ότι η περίληψη είναι ένα δικό του κείμενο που δεν προδίδει όμως το πνεύμα του συγγραφέα.
2)Να έχει αντιληφθεί ότι η περίληψη είναι μία αφαιρετική διαδικασία και συνεπώς πρέπει να εντοπίζει το καίριο με τις σημαντικές λεπτομερειεςτους πλαγιοτίτλους των παραγράφων, τις λέξεις-κλειδιά.
Αν η περίληψη που πρόκειται να γράψει είναι εκτενής τότε βασίζεται στη θεματική περίοδο και στις σημαντικές λεπτομέρειες κάθε παραγράφου του κειμένου, από το οποίο θα προέλθει η περίληψη(όπως και στις σημειώσεις από μία παράγραφο).
Διακρίνω το ουσιώδες από το επουσιώδες: Σημειώνω στο πρόχειρο τις κυριότερες ιδέες κάθε παραγράφου προσέχοντας το ρόλο που έχουν  μέσα στο κείμενο (υποστηρικτέα θέση, απορριπτέα θέση, επεξήγηση).
Σημειώνω το είδος των συνδέσμων:  Οι σύνδεσμοι με πληροφορούν για την εσωτερική σύνδεση του κειμένου και τον τρόπο εξέλιξης της επιχειρηματολογίας. Επισημαίνω τις προθέσεις που δηλώνουν πρόθεση, αντίθεση, συνέπεια, παραχώρηση, αιτία,προϋπόθεση, χρονικότητα (χθές, σήμερα, αύριο) συγχρονία ( κατά τά άλλα, εξίσου).
Μεταφέρω σε  πλάγιο λόγο τις βασικές ιδέες και απόψεις του συγγραφέα.
Δεν χρησιμοποιώ τα παραδείγματα και τις αναλογίες.

Σχέδιο μαθήματος: Iστορία Β΄Γυμνασίου 2.Το εμπόριο και ο πολιτισμός του Ισλάμ.



Α) Ανάπτυξη Αράβων και Εβραίων:
Αίτια: εξαίρετη γεωγραφική θέση του χαλιφάτου μεταξύ Ανατολής και Δύσης
            Εκμετάλλευση των ορυχείων χρυσού και αργύρου της Δυτικής Αφρικής και Σαχάρας.
            Από τα μέσα του 9ου αι.οι  Άραβες ίδρυσαν εμπορικές αποικίες στις Ινδίες,Κίνα και Ν.Α Ασία μεταφέροντας μπαχαρικά και άλλα είδη πολυτελείας.
Β) Ανάπτυξη των εμπόρων του Ισλάμ:
Αίτια:  συγκρότησαν εμπορικές εταιρείες
              Εμπορική επιταγή
              Ανέπτυξαν πιστωτικό σύστημα
Γ) Γράμματα, επιστήμες και τέχνες.
1.Τα γράμματα οι επιστήμες και οι τέχνες αναπτύχθηκαν με επίκεντρο την Κόρντοβα και τη Βαγδάτη επειδή αναπτύχθηκαν πανεπιστήμια και  βιβλιοθήκες.
2.Η αραβική λογοτεχνία ήταν της μόδας ακόμη και ανάμεσα σε χριστιανούς υπηκόους των αραβικών κρατών.
3.Οι Άραβες μετέφρασαν το έργο σημαντικών Περσών και Ελλήνων.
Δ) Χαρακτηριστικά της Αραβικής τέχνης.
1.Ανεικονική τεχνοτροπία (ο θεός δεν μπορεί να εικονισθεί, απουσία ανθρωποκεντρισμού).
Ε) Επίδραση του Αραβικού πολιτισμού.

Προτεινόμενο διαγώνισμα: Αρχαία Ελληνικά από Μετάφραση. Α γυμνασίου. Κείμενο: α 118-140.Οδύσσεια.



«Mε το χαλκό κοντάρι της στο χέρι, επήρε τη μορφή ενός ξένου· κι ολόιδια με τον Mέντη, άρχοντα των Tαφίων,έπεσε πάνω στους αγέρωχους μνηστήρες· που εκεί, μπροστά στις πύλες του σπιτιού, έβρισκαν ευχαρίστηση παίζοντας τους πεσσούς,σε τομάρια βοδιών καθισμένοι, που τα σφάξαν οι ίδιοι. Kήρυκες  και παιδόπουλα πρόθυμα τους υπηρετούσαν: άλλοι να σμίγουν σε κρατήρες με νερό κρασί, άλλοι να πλένουν τα τραπέζια με σφουγγάρια τρυπητά και να τα στήνουν, κάποιοι να κομματιάζουν άφθονα τα κρέατα. Πρώτος απ’ όλους ο Tηλέμαχος την είδε, ωραίος σαν θεός· ήταν με τους μνηστήρες καθισμένος, κι όμως ταξίδευε ο νους του πικραμένος. Έβλεπε με τα μάτια της ψυχής του τον πατέρα του ένδοξο: αν ξαφνικά γύριζε πίσω· αν τους μνηστήρες πετούσε έξω απ’ το παλάτι· αν έπαιρνε ο ίδιος πάλι την αρχή στα χέρια του, και μέσα στα αγαθά του βασίλευε σαν πρώτα... Tο όραμα αυτό ανέβαινε στον νου του, πλάι στους μνηστήρες – κι είδε την Aθηνά. Eυθύς προς την αυλόθυρα έτρεξε, γιατί τον έπιασε η ντροπή, να στέκει τόσην ώρα στην πόρτα του ένας ξένος. Kοντά της στάθηκε, της έσφιξε το χέρι το δεξί, με τ’ άλλο πήρε το χάλκινο κοντάρι της, ύστερα την προσφώνησε μιλώντας, και πέταξαν τα λόγια του σαν τα πουλιά: «Ξένε μου, καλωσόρισες, έλα να σε φιλέψουμε κι αφού το δείπνο μας χορτάσεις, τότε μας λες τον λόγο της επίσκεψής σου.»

Aρχαία Ελληνικά από το Πρωτότυπο Α΄Γυμνασίου. Ενότητα 4.



Μετάφραση.
Ταξιδεύουμε περίπου τριακόσια  στάδια και αγκυροβολούμε (ή πλησιάζουμε) σε ένα μικρό και έρημο νησί.Και αφού μείναμε πέντε μέρες στο νησί την έκτη ξεκινάμε και την όγδοη (μέρα) διακρίνουμε πάνω στη θάλασσα να τρέχουν εδώ και εκεί πολλοί άνθρωποι που έμοιαζαν με εμάς σε όλα και στα σώματα και στα μεγέθη εκτός από τα πόδια τους μονάχα.Γιατί αυτά τα είχαν από φελλό. Γι αυτό το λόγο μάλιστα νομίζω και ονομάζονται Φελλόποδες.Απορούσαμε λοιπόν βλέποντάς τους να μην βουλιάζουν αλλά να μένουν πάνω στα κύματα και να βαδίζουν χωρίς φόβο. Και αυτοί μας πλησιάζουν και μας χαιρετούν στην ελληνική γλώσσα και μας λένε ότι βιάζονται να φθάσουν στη Φελλώ την πατρίδα τους.Μέχρι ενός σημείου λοιπόν μας συνοδεύουν τρέχοντας δίπλα μας, έπειτα αλλάζουν δρόμο και προχωρούν ευχόμενοι σε εμάς καλό ταξίδι.
Στόχος του κειμένου: Ο Λουκιανός στο κείμενο αυτό θέλει να καυτηριάσει την αχαλίνωτη και άλογη φαντασία των ανθρώπων, ζώντας σε μία εποχή όπου οι άνθρωποι επιθυμούσαν την  ευτυχία και τη λύτρωση επικαλούμενοι πολλές φορές φαντασιακές θεότητες και οντότητες. Ο συγγραφέας ουσιαστικά λέει ότι ο άνθρωπος θα προχωρήσει στηριζόμενος στις δικές του έλλογες και ουσιαστικές και πραγματικές δυνάμεις.

Ιστορία Α΄Γυμνασίου. Προτεινόμενο διαγώνισμα.



ΟΜΑΔΑ Α’
 (Από τις 5 ερωτήσεις επιλέγετε τρείς. Κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσαρες μονάδες).
1.Να προσδιορίσετε το περιεχόμενο των όρων: σπηλαιογραφίες,Γερουσία, Ηλιαία,διδακτική ποίηση.
2.Να ελέγξετε την ορθότητα των παρακάτω προτάσεων γράφοντας δίπλα την ένδειξη Σ(σωστό) ή Λ(λάθος).
Α) Οι Σουμέριοι ανέπτυξαν υψηλό πολιτισμό και χρησιμοποιούσαν μία μορφή γραφής , τη σφηνοειδή.
Β)Τα ανάκτορα στην Κρήτη είχαν ασθενή οχύρωση λόγω των σπανίων επιδρομών από τους εχθρούς.
Γ) Οι Γραμμικές γραφές Α και Β έχουν κοινό στοιχείο το ότι είναι συλλαβικές.
Δ) Η φιλοσοφία και η επιστήμη προσπάθησαν να κατανοήσουν τη δημιουργία του κόσμου και το νόημα της ζωής με μυθικό τρόπο.
3.Τι εννοούμε όταν λέμε ότι ο άνθρωπος κατά την παλαιολιθική και μεσολιθική εποχή ήταν κυνηγός και τροφοσυλλέκτης;
4.Ποιά είναι η μορφή της κοινωνίας στα ομηρικά έπη;
5.Ποιά είναι τα αποτελέσματα της νίκης των Ελλήνων κατά των Περσών;
ΟΜΑΔΑ Β’
(Από τις τέσσαρες ερωτήσεις επιλέγετε 2 (δύο). Η κάθε ερώτηση βαθμολογείται με τέσσαρες μονάδες).

Iστορία Β΄Γυμνασίου. Ο Ηράκλειος και η δυναστεία του (610-717).



Εσωτερική μεταρρύθμιση και αγώνας επιβίωσης.
Α.Το Βυζάντιο σε κρίση.
Οικονομική κρίση 6ου-7ου αι.
Αιτίες : Λοιμοί,κακές σοδιές, σεισμοί και εισβολές στα εδάφη της αυτοκρατορίας.
Συνέπειες: 1. Εγκατάλειψη ή παρακμή των πόλεων.
                     2.Μείωση του πληθυσμού.
                     3. Υποχώρηση του εμπορίου και της νομισματικής κυκλοφορίας.
                     4. Παραμέληση του στρατού.
Εξωτερικοί εχθροί του Ηρακλείου.
Σλάβοι :   Άρχισαν να εισβάλουν στις ευρωπαϊκές επαρχίες.
Πέρσες:   Έφθασαν έως τις ακτές του Βοσπόρου.
Λύσεις από τη δυναστεία του Ηρακλείου.
Για την οικονομία:  η ριζική μεταρρύθμισή της.
Για τους εξωτερικούς εχθρούς: η κινητοποίηση όλων των δυνάμεων του κράτους.
Β. Η αντεπίθεση του Ηρακλείου.
Πολεμικές ενέργειες.