Παρατηρήσεις στην Έκθεση Έκφραση γ΄λυκείου.

 

Παρατηρήσεις στην Έκθεση Έκφραση γ΄λυκείου.

1.Το μάθημα της Έκθεσης Έκφρασης είναι μάθημα επικοινωνιακού πλαισίου. Στηρίζεται στην δύναμη της λέξεως ως ομιλίας επαφής με τον Άλλον και τον Κόσμον. Άρα θα ήταν καλό συγκεκριμένες απαντήσεις των μαθητών και μαθητριών να εμπερικλείουν ότι η πρόθεση του/της συγγραφέως, η χρήση εκφραστικών μέσων, η χρήση γλωσσικών μέσων κ.λ.π δεν οφείλονται μόνο σε γραμματικούς, συντακτικούς, υφολογικούς ή άλλους σχετικούς παράγοντες αλλά αποσκοπούν εσκεμμένα στην συγκεκριμένη επίτευξη στόχων ομιλίας με τον Άλλον.

Επίσης σημαντικό είναι και το είδος του κειμένου ώστε ο Πομπός ως Εαυτός να απευθύνεται στον Άλλον (ο ομιλητής στον Άλλον) μέσα από συγκεκριμένη ταυτότητα: π.χ εάν το κείμενο είναι επιστημονικό είναι σημαντικό η απάντηση να εμπερικλείει τις ταυτότητες των ομιλούντων ως επιστημόνων διά του επιστημονικού κειμένου δικαιολογώντας όλες τις εκφραστικές, γλωσσικές, οργανωτικές, έλλογες επιλογές των πρωταγωνιστών του κειμένου.

Εννοείται ότι πρίν οι μαθητές ή μαθήτριες απαντήσουν στις τεθειμένες ερωτήσεις θα πρέπει να συνδέσουν τις ερωτήσεις με το σχετικό θεωρητικό λήμμα, τη συγκεκριμένη θεωρία η οποία υποκρύπτεται πίσω από κάθε ερώτηση: π.χ. πίσω από την ερώτησης προθετικότητας κρύπτονται οι επικλήσεις, ο τρόπος οργάνωσης των παραγράφων, οι τρόποι βιωματικότητας της παραγράφου  κ.λ.π( σε καθαρά θεωρητικό επίπεδο) και έπειτα να προχωρήσουν στο συνδυασμό της θεωρίας με το συγκεκριμένο κείμενο διά της ερώτησης (δηλαδή η ερώτηση είναι συνδυασμός θεωρίας (ως εφαρμογή επί του κειμένου) και του κειμένου.

Π.χ.

Έστω ότι δίδεται το παρακάτω κείμενο:

«.Οι έρευνες που άρχισαν από τον Πλάτωνα και τους Στωικούς και πύκνωσαν τα τελευταία χρόνια εξέτασαν επίμονα το ζήτημα των σχέσεων της γλώσσας με τη σκέψη του ανθρώπου. Και –αν και τα πορίσματα των ερευνών δεν είναι ακόμα οριστικά- όσοι ασχολήθηκαν με τη φιλοσοφία της γλώσσας δέχθηκαν πως η γλώσσα δεν είναι απλώς ένα «μέσο» ή «όργανο», δηλαδή ένα εργαλείο του ανθρώπου, με το οποίο εκφράζεται και επικοινωνεί με τους συνανθρώπους του. Είναι πολύ περισσότερο μια ιδιότητα του ανθρώπου, σπουδαία όσο και η ύπαρξή του, μια ιδιότητα που του ανήκει κατά τρόπο μοναδικό, χωρίς να είναι δυνατόν να βρεθεί κάτι ανάλογο σε άλλους οργανισμούς. Η ψυχολογική ανάλυση των τελευταίων ετών έδειξε ότι η γλώσσα είναι συνυφασμένη με τη σκέψη και τη συναισθηματική μας ζωή ως απαραίτητη προϋπόθεση για την ύπαρξή τους. Γιατί ο άνθρωπος σκέφτεται με λέξεις και εικόνες, και χωρίς τη γλωσσική έκφραση δεν είναι δυνατόν να υπάρχει οργανωμένη σκέψη, γιατί «η σκέψη αναδύεται μαζί με τη μορφή που την εκφράζει». Με την έννοια αυτή, η γλώσσα δεν είναι, όπως πιστεύουν γενικά, το μέσο με το οποίο εκφράζεται η ανθρώπινη σκέψη (μέσο που, άρα, μπορεί να αντικατασταθεί από κάποιο άλλο – ήχους, όγκους, χρώματα κλπ.), αλλά η απαραίτητη προϋπόθεση που δίνει στη σκέψη συνείδηση του εαυτού της.».

1^ο επίπεδο ανάλυσης: το κείμενο είναι επιστημονικό: ο συγγραφέας ασχολείται ως φιλόσοφος της γλώσσας με τη φιλοσοφία της γλώσσας.

Επιλέγω τα υποκείμενα (με την Αριστοτελική έννοια: τα μεγέθη υπό των οποίων κείνται οι αναλύσεις του κειμένου): είναι α) η γλώσσα β) η ανθρώπινη σκέψη γ) κάτι άλλο.

2^ο επίπεδο ανάλυσης: τι λέγει το κείμενο για τη γλώσσα.

                                          Τι λέγει το κείμενο για την ανθρώπινη σκέψη.

                                          Τι λέγει το κείμενο για κάτι άλλο.

Άρα.

Εάν δοθεί η ερώτηση: στην πρόταση: «μέσο που, άρα, μπορεί να αντικατασταθεί από κάποιο άλλο – ήχους, όγκους, χρώματα κλπ» γιατί προτιμάται η παθητική σύνταξη;

Η απάντηση άς μην είναι μόνον: δεν  ενδιαφέρει το υποκείμενο όσο η ενέργεια, η σύνταξη είναι πιο επίσημη, ποιο αντικειμενική κ.λ.π.

Ας συνδεθεί με την  συγκεκριμένη επιστημονική ομιλία προς τον Άλλον ως δέκτου του Πομπού: η παθητική σύνταξη εδώ βοηθεί τον δέκτη να συζητήσει  περί του μέσου (της γλώσσης) σε όλο της το μεγαλείο και όχι για κάτι άλλο (υποκείμενο ενεργητικής φωνής που χρησιμοποιεί τη γλώσσα): διότι θέλει να εστιάσει στην ενέργεια του μέσου «γλώσσα» προκειμένου να μας καταδείξει το απύθμενο βάθος της ως φορέως σκέψεως και συνειδήσεως: η παθητική φωνή ως σύνταξη διδούσα το μέσον ως τέτοιον βοηθεί αποτελεσματικά τον συγγραφέα στην απομόνωση αυτού του μέσου της γλώσσης χωρίς τη βάσανο του ενεργούντος υποκειμένου (το οποίο είναι περιττό όταν συζητούμε για την  φύση και ενέργεια της γλώσσης).

Αντιστρόφως εάν δοθεί η ερώτηση: γιατί στην πρόταση: …αλλά η απαραίτητη προϋπόθεση που δίνει στη σκέψη συνείδηση του εαυτού της….προτιμάται η ενεργητική σύνταξη η απάντηση άς μην είναι μόνον: μας ενδιαφέρει το υποκείμενο, το κείμενο γίνεται πιο απλό και κατανοητό (προφορικό ίσως ) κ.λ.π. Ας συνδεθεί η απάντηση με την ομιλητική εσωτερική φύση του κειμένου: ο συγγραφέας ζωγραφίζει τη γλώσσα ως απαραίτητη προϋπόθεση: άρα την ενδυναμώνει ως υποκείμενο που προκαλεί κάτι: άρα με την ενεργητική σύνταξη εκφράζει την ενεργό αποτελεσματικότητα αυτής της ζωγραφικής της γλώσσας: η ενεργητική σύνταξη είναι η πρέπουσα ώστε να δοθεί η δυναμική της γλώσσης ως απαραιτήτου προϋποθέσεως.

Εάν δοθεί η ερώτηση προθετικότητας, επίσης η απάντηση άς εστιάσει σε κάποιο βαθμό στο λογικό υπόβαθρο του κειμένου: επειδή το κείμενο παρουσιάζει  τη γλώσσα ως πολυσχιδές πνευματικό και συνειδησιακό εργαλείο έχει να κάνει με την δυναμική της σκέψης προκειμπενου να αναλυθούν οι πλευρές της: επειδή χρειάζονται αιτίες, αποτελέσματα, δικαιολογήσεις φυσικό είναι ο συγγραφέας να προτιμά την επίκληση στη λογική με επιχειρήματα λόγου (π.χ: Η ψυχολογική ανάλυση των τελευταίων ετών έδειξε ότι η γλώσσα είναι συνυφασμένη με τη σκέψη και τη συναισθηματική μας ζωή ως απαραίτητη προϋπόθεση για την ύπαρξή τους).